საბიუჯეტო სისტემისა და საბიუჯეტო უფლებამოსილებათა შესახებ

საქართველოს საბიუჯეტო სისტემა არის ქვეყნის ბიუჯეტების ერთიანობა, რომელიც ეფუძნება ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ მოწყობას, ეკონომიკურ ურთიერთობებსა და იურიდიულ ნორმებს.

საბიუჯეტო მოწყობა არის საბიუჯეტო სისტემის ორგანიზაცია და მისი აგების პრინციპები. საბიუჯეტიო მოწყობა საქართველოში ეფუძნება საქართველოს საბიუჯეტო სისტემაში შემავალი ყველა ბიუჯეტის (ფონდის) ერთიანობას, სისრულეს, რეალურობას, საჯაროობას და დამოუკიდებლობას.

1.საბიუჯეტო პროცესი არის სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოების მიერ კანონით რეგლამენტირებული საქმიანობა ბიუჯეტების შედგენის, განხილვის,მიღებისა და შესრულებისათვის. საბიუჯეტო პროცესის შემადგენელი ნაწილია საბიუჯეტო რეგულირება, რაც წარმოადგენს სხვადასხვა დონის ბიუჯეტებს შორის შემოსავლის წყაროების კანონით განსაზღვრულ გადანაწილებას:

2.საბიუჯეტო პროცესი საქართველოში რეგულირდება ამ კანონით, საქართველოს სხვა კანონმდებლობით,აგრეთვე აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოების და საქართველოს ტერიტორიული ერთეულების უფლებამოსილი ორგანოების აქტებით.

3.ბიუჯეტს ადგენენ საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების ინდიკატორული გეგმის პროექტის მაჩვენებლების, ფინანსთა სამინისტროს და საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს ექსპერტული შეფასებებისა და საერთაშორისო საფინანსო ვალდებულებების მიხედვით განსახორციელებელი ფინანსური პროგრამების გათვალისწინებით.

4.საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტს შეიმუშავებს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების ბიუჯეტის პროექტს – ამ რესპუბლიკების მინისტრთა საბჭოები, საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტის პროექტს – შესაბამისი მმართველობის ადგილობრივი ორგანოები. ეკონომიკური და სოციალური განვითარების გრძელვადიანი პროგრამების განხორციელების კვალობაზე საქართველოს პრეზიდენტის დავალებით შესაძლებელია შემუშავდეს საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის საპროგნოზო მაჩვენებლები, რომელიც მოიცავს ერთ წელზე მეტ პერიოდს.

5.საქართველოს პარლამენტი იღებს კანონს "საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ", რომლის ფარგლებში მტკიცდება საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტი, განისაზღვრება აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების, საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებისათვის გადასაცემი მიზნობრივი ტრანსფერტები და მტკიცდება სპეციალური სახელმწიფო ფონდების შემოსავლისა და გასავლის ძირითადი მაჩვენებლები. აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების ბიუჯეტებს "საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ" საქართველოს კანონით განსაზღვრული მიზნობრივი ტრანსფერტების მოცულობის გათვალისწინებით ამტკიცებენ აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოები, ხოლო "საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ" საქართველოს კანონით განსაზღვრული მიზნობრივი ტრანსფერტების მოცულობის გათვალისწინებით ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტის დამტკიცების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს შესაბამისი ტერიტორიული ერთეულის მმართველობის ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ორგანო.

6.საბიუჯეტო (საფინანსო) წელი საქართველოს ტერიტორიაზე შეესაბამება კალენდარულ წელს (1 იანვრიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით). საქართველოს 2002 წლის 20 მარტის კანონი №1335-სსმI,№6,02.04.2002წ.,მუხ.36

ქვეყნის ეკონომიკური პოლიტიკის შემადგენელი ნაწილი არის საფინანსო-საბიუჯეტო პოლიტიკა,რომელიც მოიცავს სახელმწიფოში ფინანსების ორგანიზაციისა და გამოყენების ღონისძიებათა ერთობლიობას სახელმწიფო ფუნქციებისა და ამოცანების განსახორციელებლად. საფინანსო-საბიუჯეტო პოლიტიკა ერთიანია საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე და ტარდება საგადასახადო, ფულად-საკრედიტო, ფასებსა და სავალუტო პოლიტიკასთან შეთანხმებით. მოქმედი კანონებიდან გამომდინარე და საერთაშორისო ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების ფარგლებში, საქართველო ნებაყოფლობით კისრულობს საფინანსო-საბიუჯეტო პოლიტიკა შეუთანხმოს სხვა ქვეყნების მთავრობებსა და საერთაშორისო ორგანიზაციებს. კარი II საბიუჯეტო მოწყობის საფუძვლები

საქართველოს საბიუჯეტო სისტემა მოიცავს საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტს, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების ბიუჯეტებსა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებს. საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში კონსოლიდირებულია საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტი და სპეციალური სახელმწიფო ფონდები.

1.საბიუჯეტო სისტემის ერთიანობა უზრუნველყოფილია ერთიანი სამართლებრივი ბაზით, ერთიანი საბიუჯეტო კლასიფიკაციის გამოყენებით, ერთიანი საბიუჯეტო დოკუმენტაციით საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესადგენად, ერთი საბიუჯეტო დონიდან სხვა დონეზე სტატისტიკური ანგარიშგებისა და ინფორმაციის გადაცემის უზრუნველყოფით, საბიუჯეტო პროცესის დადგენილი პრინციპებით და ფულადი სისტემის ერთიანობით.

2.საბიუჯეტო სისტემის ერთიანობა ეფუძნება ყველა დონის ბიუჯეტების ურთიერთდამოკიდებულებას, რაც ხორციელდება მარეგულირებელი საშემოსავლო წყაროების გამოყენებით და მათი დადგენილი წესის გადანაწილებით.

3.საბიუჯეტო სისტემის ერთიანობა ხორციელდება ერთიანი სოციალური-ეკონომიკური პოლიტიკის, მათ შორის საგადასახადო-საბიუჯეტო პოლიტიკის გატარებით.

საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტი, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების, საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტები ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი არიან. საქართველოს ბიუჯეტის დამოუკიდებლობას განაპირობებს ყველა დონის ბიუჯეტების უზრუნველყოფა კანონით განსაზღვრული საკუთარი და გრძელვადიანი ეკონომიკური ნორმატივების შესაბამისი მარეგულირებელი შემოსავლის წყაროებით, რომელთა გამოყენების მიმართულებას დამოუკიდებლად განსაზღვრავენ აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოები და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ორგანოები. სახელმწიფო ხელისუფლების ზემდგომ ორგანოებს არა აქვთ უფლება ჩაერიონ სახელმწიფო ხელისუფლების ქვემდგომი ორგანოების საბიუჯეტო უფლებამოსილებებში. აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების სახელმწიფო ხელისუფლებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივ ორგანოებს ეკისრებათ პასუხისმგებლობა, როგორც აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების, საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების, ისე საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსავლის შესრულებისათვის. აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების, საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართვლობის ორგანოების მიერ საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სახსრების გამოყენების ყოველი შემთხვევა განიხილება როგორც უკანონო ქმედება. მითვისებული სახსრები ამოიღება საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში უდავო წესით და დგება დამნაშავე პირთა პერსონალური პასუხისმგებლობის საკითხი.

საბიუჯეტო სისტემის ყველა რგოლის შემოსავალი ფორმდება საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობითა და ამ კანონით განსაზღვრული წესით. ბიუჯეტების ყველა შემოსავალი უნდა აისახოს ეროვნულ ბანკში გახსნილ სახაზინო ანგარიშებზე. დაუშვებელია ბიუჯეტების შემოსავლებში თანხების აღრიცხვა როგორც ხაზინის, ასევე გადამხდელების მომსახურე კომერციულ ბანკებში შესაბამის ანგარიშებზე მათი სრულფასოვანი ასახვის გარეშე. საქართველოს 1999 წლის 25 ივნისის კანონი №2211-სსმI,№26(33),05.07.1999წ.,მუხ.137

ყველა დონის ბიუჯეტის ხარჯები იყოფა კაპიტალურად და მიმდინარე ხარჯებად. კაპიტალური ხარჯებს მიეკუთვნება ყველა ის საბიუჯეტო ასიგნება, რომლებიც მიემართება საინვესტიციო და საინოვაციო პროგრამებს და ღონისძიებებს, აგრეთვე, კაპიტალის გადიდებასთან დაკავშირებული ყვედა სხვა ხარჯები. მიმდინარე ხარჯებს მიეკუთვნება ყველა სხვა დანარჩენი ხარჯი. ბიუჯეტების ყველა ხარჯი უნდა აისახოს ეროვნულ ბანკში გახსნილ სახაზინო ანგარიშებზე, კანონით განსაზღვრული პრიორიტეტების დაცვით. დაუშვებელია ბიუჯეტების ხარჯებში თანხების აღრიცხვა როგორც ხაზინის, ასევე გადამხდელების მომსახურე კომერციულ ბანკებში შესაბამის ანგარიშებზე მათი სრულფასოვანი ასახვის გარეშე. საქართველოს 1999 წლის 25 ივნისის კანონი №2211-სსმI,№26(33),05.07.1999წ.,მუხ.137

1.საქართველოში გამოიყენება ბიუჯეტის შემოსავლისა და ხარჯების ასახვის ერთიანი ეკონომიკური და ფუნქციონალური კლასიფიკაცია, რომელიც პასუხობს სახელმწიფო ფინანსების საერთაშორისო სტატისტიკის ნორმებს და უზრუნველყოფს სტატისტიკურ ინფორმაციებში საბიუჯეტო მონაცემების შეუფერხებელ ჩართვას.

2.საბიუჯეტო კლასიფიკაციას სტრუქტურასა და ძირითად შემადგენლობას ამტკიცებს და მასში ცვლილებები შეაქვს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საქართველოს პარლამენტს საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტთან შეთანხმებით.

1.ყველა დონის ბიუჯეტის დაბალანსება არის საფინანსო-საბიუჯეტო პოლიტიკის მთავარი პირობა.

2.ხარჯების შემოსავალზე გადამეტება ქმნის ბიუჯეტის დეფიციტს. ბიუჯეტის დეფიციტის წარმოქმნისას პირველ რიგში დაფინანსდება ბიუჯეტის მიმდინარე ხარჯები.

3.ბიუჯეტის დაბალანსებისათვის მტკიცდება ბიუჯეტის დეფიციტის ზღვრული სიდიდე.თუ ბიუჯეტის შესრულების პროცესში ხდება ბიუჯეტის დეფიციტის ზღვრული სიდიდის გადაჭარბება ან მნიშვნელოვნად მცირდება ბიუჯეტის შემოსავლის და დაფინანსების წყაროების, მოცულობა, გამოიყენება ბიუჯეტის ხარჯების სეკვესტრის მექანიზმი. ა) სეკვესტრი არის საბიუჯეტო ხარჯების ყოველთვიური პროპორციული შემცირება ბიუჯეტის ხარჯების ყველა მუხლის მიხედვით დარჩენილი ფინანსური წლის მანძილზე. ბ) სეკვესტრს არ ექვემდებარება ბიუჯეტის ხარჯების დაცული მუხლები. გ) ბიუჯეტის ხარჯების დაცული მუხლების ჩამონათვალის თითოეული საბიუჯეტო დონის მიხედვით განსაზღვრავენ შესაბამისი სახელმწიფო ხელისუფლების და მმართველობის ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ორგანოები ბიუჯეტის დამტკიცების დროს. დ) დაცული მუხლების გარდა, დამტკიცებული ბიუჯეტებით განსაზღვრული საერთო ხარჯების წლიური მოცულობის 10 პროცენტამდე ოდენობით სეკვესტრის განხორციელების გადაწყვეტილებას იღებს შესაბამისად: საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის ხარჯების სეკვესტრზე, საქართველოს ფინანსთა მინისტრი; აჭარისა და აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკების რესპუბლიკური ბიუჯეტების ხარჯების სეკვესტრზე - აჭარისა და აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკების ფინანსთა მინისტრები; საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების ხარჯების სეკვესტრზე _ შესაბამისი ტერიტორიული ერთეულის ხელისუფლების აღმასრულებელი ორგანო. ე) იმ შემთხვევაში, თუ სეკვესტრის განხორციელებისათვის საჭიროა დამტკიცებული ბიუჯეტით განსაზღვრული წლიური ხარჯების მთლიანი მოცულობის 10 პროცენტზე მეტის შემცირება, ამ კანონით განსაზღვრული წესების შესაბამისად მზადდება წინადადება დამტკიცებულ ბიუჯეტებში ცვლილებების შეტანის შესახებ.

4.ბიუჯეტის დეფიციტი იფარება სახელმწიფო ვალის ფორმირებით და საკრედიტო რესურსების გამოყენებით.სახელმწიფო ვალის სიდიდე და საკრედიტო რესურსების მოცულობა დგინდება ბიუჯეტის დამტკიცებისას. ბიუჯეტის დეფიციტის დასაფარად აგრეთვე გამოიყენება სახელმწიფო პროგრამების მიხედვით სახელმწიფო ქონების განსახელმწიფოებრივებიდან მიღებული შემოსავალი, რომელიც დადგენილი წესით მიიმართება საქართველოს ცენტრალურ და ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებში.

5.სახელმწიფო აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოებს ეკრძალებათ მიიღონ ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც ამცირებენ ბიუჯეტის შემოსავალს ან ადიდებენ მის ხარჯებს, რაც საბოლოო ჯამში იწვევს ბიუჯეტის დეფიციტის ზღვრული ოდენობის გაზრდას. საქართველოს 1997 წლის 12 დეკემბრის კანონი №1176-პარლამენტის უწყებანი №47-48,31.12.1997წ.,გვ.146 საქართველოს 1999 წლის 24 დეკემბრის კანონი №89-სსმI,№51(58),29.12.1999წ.,მუხ.250

1.საქართველოს საბიუჯეტო სისტემა წარმოადგენს საქართველოს საფინანსო სისტემის ნაწილს, რომელიც ამას გარდა, მოიცავს დამოუკიდებელი იურიდიული და ფიზიკური პირების ფინანსებსაც. ფიზიკური და იურიდიული პირების გადასახადი,გადასახდელი და ჯარიმა ბიუჯეტებში ჩაირიცხება პირველ რიგში და უდავო წესით. დაუშვებელია ფიზიკური და იურიდიული პირებისაგან სახსრების ამოღება კანონით დადგენილი გადასახადების, მოსაკრებლების,შენატანების და სხვა სავალდებულო გადასახდელების გადამეტებით.

2.ბიუჯეტის კაპიტალური ხარჯების ნაწილი შეიძლება შეიცავდეს სუბსიდიებს ცალკეულ იურიდიულ პირზე. ამ ქმედებას არ შეიძლება მოჰყვეს სახელმწიფოს საკუთრების უფლების გავრცელება შესაბამისი საწარმოს ან სხვა იურიდიული პირის საკუთრებაზე.

3.ბიუჯეტის კაპიტალური ხარჯების ნაწილი შეიძლება შეიცავდეს ინვესტიციებს ახლად შექმნილი ან უკვე მოქმედი საწარმოების კაპიტალში. ამ ინვესტიციების შედეგებს წარმოადგენს სახელმწიფოს საკუთრების უფლების გავრცელება საწარმოში ჩადებული ინვესტიციების ექვივალენტური კაპიტალის ნაწილზე, რაც გამოიხატება იმით, რომ სახელმწიფო ფლობს მთლიანად ამ ნაწილს ან სააქციო საზოგადოების ან შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების აქციებს (წილს).

4.საბიუჯეტო ინვესტიციების ხარჯზე შექმნილი სახელმწიფო საკუთრების მართვის უფლება გადაეცემა სახელმწიფო ქონების მართვის ორგანოს.

5.სახელმწიფო საკუთრებიდან მიღებული ან ქონების გაყიდვით და იჯარით გაცემით მიღებული შემოსავალი დადგენილი წესით მთლიანად გადაირიცხება ბიუჯეტში ან მიემართება შესაბამისი საწარმოს განვითარებისათვის. კარი III საბიუჯეტო პროცესის საფუძვლები

1.ბიუჯეტის პროექტის შედგენა და ბიუჯეტის შესრულება ევალებათ აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოებს. ბიუჯეტის განხილვა, დამტკიცდება და ბიუჯეტის შესრულების კონტროლი შესაბამისად საქართველოს პარლამენტის, აფხაზეთისა და აჭარის უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ორგანოების ფუნქციაა.

2.საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის საკასო შესრულება ხდება ცენტრალური სახაზინო სამსახურის, ხოლო დანარჩენი ბიუჯეტებისა – საქართველოს ეროვნული ბანკისა და ადგილებზე მისი განყოფილებების მეშვეობით. ასეთი განყოფილებების არარსებობის შემთხვევაში, შესაბამისი აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოს ანგარიშების წარმოება შეიძლება განახორციელონ სხვა ბანკებმაც საქართველოს ეროვნული ბანკის მითითებით.

3.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების მინისტრთა საბჭოები და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი ორგანოები ვალდებული არიან შესაბამისი ტერიტორიის კონსოლიდირებული ბიუჯეტის შესრულების ანგარიშგება წარუდგინონ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს, საქართველოს ცენტრალურ სტატისტიკურ ორგანოს და საქართველოს კონტროლის პალატას. საბიუჯეტო ანგარიშგების პერიოდულობასა და ფორმის ყველა დონის ბიუჯეტისათვის ადგენენ საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და საქართველოს სოციალური-ეკონომიკური ინფორმაციის სახელმწიფო დეპარტამენტი.

4.საქართველოს პარლამენტის, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ადგილობრივი თვითმართველობის (მმართველობის) წარმომადგენლობითი ორგანოების მიერ ბიუჯეტის განხილვა, დამტკიცება და ამ ბიუჯეტის შესრულების შესახებ ანგარიშის მოსმენა მიმდინარეობს საჯაროდ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა განსახილველი საკითხი კანონმდებლობით განეკუთვნება სახელმწიფო საიდუმლოებას. საქართველოს 2002 წლის 18 იანვრის კანონი №1256-სსმI,№2,04.02.2002წ.,მუხ.12

1.საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო ყოველწლიურად ადგენს საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტს, რომელიც მოიცავს საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის და სპეციალური სახელმწიფო ფონდების შემოსავლისა და გასავლის პროექტებს, აგრეთვე აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტისათვის გადასაცემ ტრანსფერტების მოცულობის პროექტს. აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოები ადგენენ აფხაზეთისა და აჭარის ცენტრალური ბიუჯეტების პროექტსა და კონსოლიდირებული ბიუჯეტის ანუ შესაბამისი ტერიტორიის ბიუჯეტების პროექტების ნაერთს. ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი ორგანოები ადგენენ რაიონული (ქალაქის რაიონის), ქალაქის, რაიონული დაქვემდებარების ქალაქის, თემის, სოფლის, დაბის ბიუჯეტების პროექტებს და კონსოლიდირებული ბიუჯეტის პროექტს,რომელიც დაქვემდებარებული ტერიტორიის ბიუჯეტების პროექტების ნაერთს წარმოადგენს.

2.ბიუჯეტის პროექტის ფორმირება ხდება ტერიტრიის სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების ინდიკატური გეგმის პროექტის მაჩვენებლების, მიზნობრივი პროგრამების, აგრეთვე ეკონომიკის სექტორებისა და დარგების საფინანსო-სამეურნეო საქმიანობის მიმდინარე და მოსალოდნელი მაჩვენებლების ანალიზებისა და ექსპერტული შეფასების საფუძველზე. ასეთი პროგნოზირების შედეგად მზადდება დასაბუთება როგორც საბიუჯეტო ხარჯების, ისე შემოსავლის ცალკეული სახეების გასაანგარიშებლად, ამასთან ბიუჯეტის ხარჯები ფორმირდება შემოსავლის პროგნოზების გათვალისწინებით. საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების შემოსავლისა და ხარჯების საპროგნოზო მაჩვენებლებს ახალი საბიუჯეტო წლისათვის და ბიუჯეტების დაბალანსების წინადადებებს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო წარუდგენს შესაბამისად საქართველოს პრეზიდენტს, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების ფინანსთა სამინისტროები - აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპულიკების მინისტრთა საბჭოებს, ხოლო სხვა ტერიტორიული ერთეულების საფინანსო ორგანოები - მმართველობის ადგილობრივ ორგანოებს. ფინანსური და მატერიალური შესაძლებლობების განხილვის შემდეგ საქართველოს პრეზიდენტი, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების მინისტრთა საბჭოები და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი ორგანოები იღებენ გადაწყვეტილებას საბიუჯეტო შემოსავლისა და ხარჯების პარამეტრების შესახებ ახალი საბიუჯეტო წლისათვის. ამ გადაწყვეტილებათა საფუძველზე ხორციელდება ბიუჯეტების შემუშავება შემოსავლის წყაროებისა და ხარჯების სახეების მიხედვით. საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების პროექტები წარედგინებათ, შესაბამისად, საქართველოს პრეზიდენტს, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების მინისტრთა საბჭოებს და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივ ორგანოებს.

3.საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტი, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების პროექტები, რომლებიც მოიწონეს შესაბამისად საქართველოს პრეზიდენტმა,აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების მინისტრთა საბჭოებმა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივმა ორგანოებმა, დასამტკიცებლად წარედგინებათ შესაბამისად საქართველოს პარლამენტს, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების უმაღლეს წარმომადგენლობით ორგანოებსა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივ წარმომადგენლობით ორგანოებს.

4.საქართველოს პარლამენტი იღებს საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონს, რომელიც მოიცავს საქართველოს ცენტრალურ ბიუჯეტსა და სპეციალური სახელმწიფო ფონდების შესავალსა და გასავალს, აგრეთვე აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების ფორმირებისათვის მიზნობრივი პროგრამების დასაფინანსებელი ტრანსფერტების მოცულობებს. საქართველოს პარლამენტი კანონით ამტკიცებს სახელმწიფო გადასახადებიდან აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებში ანარიცხების საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებში ანარიცხების ეკონომიკურ ნორმატივებს 3-5 წლის ვადით. აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ორგანოების შესაბამისი ტერიტორიის ბიუჯეტების პროექტებს ამტკიცებენ შესაბამისი აქტით.

5.საქართველოს პარლამენტი, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების ხელისუფლების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოები და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ორგანოები საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების ცენტრალური ბიუჯეტებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების ფარგლებში გათვალისწინებული ხარჯების გადამეტებით ამტკიცებენ გარდამავალი საბრუნავი სახსრების მოცულობას ახალი საფინანსო წლის დასაწყისისათვის. ყველა დონის ბიუჯეტისათვის გარდამავალი საბრუნავი სახსრების მოცულობის გაანგარიშების წესს ადგენს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო. გარდამავალი საბრუნავი სახსრები აუცილებლობის შემთხვევაში გამოიყენება წლის განმავლობაში დროებით ფინანსური გარღვევების დასაფარავად და იმავე წელს უნდა იქნეს აღდგენილი იმ მოცულობით, რაც განისაზღვრება ბიუჯეტის დამტკიცების დროს.

6.საქართველოს პარლამენტი, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოები და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ადგილობრივი თვითმართველობის (მმართველობის) წარმომადგენლობითი ორგანოები შესაბამის ბიუჯეტს ამტკიცებენ ახალი საბიუჯეტო (საფინანსო) წლის დაწყებამდე. ახალი საბიუჯეტო წლის დაწყებამდე ბიუჯეტების დაუმტკიცებლობის შემთხვევაში ყველა დონის აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოებს უფლება აქვთ ადრე ნაკისრ ვალდებულებათა შესასრულებლად აუცილებელი ხარჯები გასწიონ თვეში წინა წლის ბიუჯეტის ფაქტიური მოცულობის ერთი მეთორმეტედის ოდენობით მიღებული შემოსავლის ფარგლებში. საქართველოს 2002 წლის 18 იანვრის კანონი №1256-სსმI,№2,04.02.2002წ.,მუხ.12

1.საბიუჯეტო რეგულირება ხორციელდება სხვადასხვა დონის ბიუჯეტებს შორის სახელმწიფო შემოსავლის წყაროების განაწილებით. საშემოსავლო წყაროების უკმარისობის შემთხვევაში მხოლოდ მოსახლეობის სოციალური დაცვის, ეკოლოგიური საკითხების გადაწყვეტისა და სტიქიური უბედურების შედეგების სალიკვიდაციოდ კონკრეტული ღონისძიებებისა და სახელმწიფო მიზნობრივი პროგრამების განსახორციელებლად აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებს შორის შეიძლება გამოეყოთ ტრანსფერტი და თუ არის თავისუფალი საბიუჯეტო სახსრები - მოკლევადიანი საბიუჯეტო სესხიც.

2.ტრანსფერტის ოდენობა ცალკეული ბიუჯეტის მიხედვით მტკიცდება ახალი საბიუჯეტო წლის ბიუჯეტის დამტკიცების დროს და გადაეცემა ქვედა დონის ბიუჯეტს ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე. მიზნობრივი პროგრამისათვის გამოყოფილი ტრანსფერტები აუთვისებლობისა და არადანიშნულებისამებრ გამოყენების შემთხვევაში უკან უნდა დაბრუნდეს.

3.საბიუჯეტო სესხი აღმასრულებელი ხელისუფლების ორგანოების გადაწყვეტილების საფუძველზე შეიძლება გამოეყოს ყველა დონის ბიუჯეტს, უკან დაბრუნების პირობით, ბიუჯეტის შესრულების პროცესში დროებით წარმოქმნილ სიძნელეებთან დაკავშირებით მიმდინარე ხარჯების დასაფინანსებლად.

1.საქართველოს პარლამენტს საქართველოში ან მის ცალკეულ რეგიონებში საგანგებო მდგომარეობის შემოღების შემთხვევაში საქართველოს პრეზიდენტის წარდგენით შეუძლია დაამტკიცოს საგანგებო ბიუჯეტი საგანგებო მდგომარეობასთან დაკავშირებულ ღონისძიებათა მიზნობრივი დაფინანსებისათვის.

2.საგანგებო მდგომარეობასთან დაკავშირებით დამატებითი ხარჯების დასაფინანსებლად გადასახადებს, მოსაკრებლებსა და სხვა სავალდებულო გადასახდელებს აწესებს საქართველოს პარლამენტი საქართველოს პრეზიდენტის წარდგინებით.

1.ბიუჯეტის შესრულება რეგულირდება საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით და სხვა საკანონმდებლო აქტებით.

2.საქართველოს ბიუჯეტების შესრულების პროცესში დამატებით მიღებული საკუთარი შემოსავალი, შემოსავლის ხარჯზე გადამეტებული თანხა და აგრეთვე ხარჯების ეკონომია, ამოღებას არ ექვემდებარება და რჩება შესაბამისად საქართველოს პრეზიდენტს, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების მინისტრთა საბჭოების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი ორგანოების განკარგულებაში.

3.წლის განმავლობაში შემოსავლისა და ხარჯების დაწესებული დონიდან გადახრის შემთხვევებს (გარდა ამ მუხლის მეორე პუნქტით გათვალისწინებულისა),რომელიც მოითხოვს დაფინანსების დამატებითი წყარების გამოძებნას, განიხილავს საქართველოს პარლამენტი. საქართველოს სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოების მიერ ისეთი ნორმატიული საკანონმდებლო აქტების მიღების შემთხვევაში, რომელიც ზრდის აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების ხარჯებს ან ამცირებს მათ შემოსავალს, ამ ბიუჯეტებს სათანადო სახსრები აუნაზღაურდებათ საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან, ამ ბიუჯეტების ხარჯების შემცირების ან შემოსავლების გაზრდის შემთხვევაში კი შესაბამისი სახსრები გადაეცემა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტს.

4.ბიუჯეტების შესრულების პროცესში სახელმწიფო სახაზინო სამსახური, საქართველოს ეროვნული ბანკი თავისი ფილიალებით და სხვა მომსახურე ბანკები ბიუჯეტების შემოსავლისა და ხარჯების საკასო შესრულებას აღრიცხავენ და ანგარიშგებას ადგენენ საბიუჯეტო კლასიფიკაციის ფუნქციონალურ და ეკონომიკურ ჭრილში.

5.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების მინისტრთა საბჭოები და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი ორგანოები შესაბამისი ტერიტორიის ბიუჯეტების შესრულებაზე ანგარიშგებას წარუდგენენ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და საქართველოს კონტროლის პალატას. ანგარიშგების წარდგენის წესს, ვადასა და ფორმას განსაზღვრავს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო.

საქართველოს ბიუჯეტის შესრულების კონტროლი ხორციელდება საქართველოს მოქმედი კანომდებლობის შესაბამისად. კარი IV საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტი ა ) საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტის დანიშნულება , შემოსავალი და ხარჯები

საქართველოს ცენტრალურ ბიუჯეტში თავს იყრის ფულადი სახსრები, რომლებიც ხმარდება საერთო-სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის ეკონომიკური, სოციალური, საგარეო-ეკონომიკური, ქვეყნის თავდაცვისა და სუვერენული ქვეყნის ვალდებულებათა შესრულებისათვის საჭირო ღონისძიებებს, აგრეთვე საერთო-სახელმწიფო მნიშვნელობის მიზნობრივი პროგრამების დაფინანსებას. ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონების უთანაბრო ეკონომიკური და სოციალური განვითარების შედეგად წარმოქმნილი დისპროპორციის დაძლევისა და ერთიანი სოციალური პოლიტიკის გატარების მიზნით საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტიდან სახსრები მიზნობრივად ტრანსფერტების სახით გადაეცემა აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებს.

1.საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტის შემოსავალში, გარდა ამ კანონის 30-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, მთლიანად ჩაირიცხება საქართველოს საგადასახადო და საბაჟო კოდექსებით გათვალისწინებული შემდეგი საერთო-სახელმწიფოებრივი გადასახადები: ა) დამატებული ღირებულების გადასახადი და „ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების სფეროს სახელმწიფო მართვისა და რეგულირების წესის შესახებ“ საქართველოს კანონით დაწესებული სატრანსპორტო საქმიანობის რეგულირების ყოველწლიური საფასურისა ; ბ) აქციზი , გარდა საავტომობილო ბენზინის აქციზის თანხებისა, რომლებიც მიიმართება სახელმწიფო საგზაო ფონდში და აქციზური მარკების დაბეჭდვის, ტრანსპორტირებისა და მიმოქცევასთან დაკავშირებული სხვა ხარჯების დასაფარავად გათვალისწინებული სახსრებისა, რომლებიც ირიცხება ხაზინაში გახსნილ სპეციალურ ანგარიშზე და რომელთა ოდენობა ერთ მარკასთან მიმართებაში განისაზღვრება საქართველოს სახელმწიფო საგადასახადო დეპარტამენტის მიერ საქართველოს ეკონომიკისა და ფინანსთა სამინისტროებთან შეთანხმებით ; გ) საბაჟო გადასახადი. 1 1 . (ამოღებულია).

2.საქართველოს ცენტრალურ ბიუჯეტში, ამ მუხლის პირველ პუნქტში მითითებული გადასახადების გარდა, აგრეთვე ჩაირიცხება საქართველოს პარლამენტის მიერ დამტკიცებული გრძელვადიანი ეკონომიკური ნორმატივების მიხედვით სხვა ბიუჯეტებში გადასაცემი ანარიცხების გამოკლების შემდეგ დარჩენილი მოგების, საშემოსავლო, ფიქსირებული და მცირე ბიზნესის გადასახადების ნაწილი.

3.საქართველოს ცენტრალურ ბიუჯეტში არასაგადასახადო შემოსავლის სახით, შესაბამისი საკანონმდებლო და საქართველოს პრეზიდენტის ნორმატიული აქტებით განსაზღვრული წესითა და ოდენობით ჩაირიცხება: ა) ნებართვების, ლიცენზიების გაცემისა და სხვა სახის სახელმწიფო (ან სახელმწიფოს სახელით) მომსახურების გაწევიდან მიღებული მოსაკრებელი და საფასური, გარდა „ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ საქართველოს კანონით დაწესებული ტარიფის დადგენისა და რეგულირების საფასურისა, რომელიც გამოიყენება შესაბამისი საკანონმდებლო აქტით განსაზღვრული წესით, „კავშირგაბმულობისა და ფოსტის შესახებ“ საქართველოს კანონით დაწესებული რეგულირების ყოველწლიური საფასურისა, აგრეთვე „ნავთობისა და გაზის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული რეგულირების საფასურისა, „ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების სფეროს სახელმწიფო მართვისა და რეგულირების წესის შესახებ“ საქართველოს კანონით დაწესებული სატრანსპორტო საქმიანობის რეგულირების ყოველწლიური საფასურისა და საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 43-ე, 44-ე, 44 1 , 44 3 მუხლებით, 58-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 60 1 მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით, 60 3 , 173 5 , 177 11 მუხლებით გათვალისწინებულ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა ჩადენისათვის გადახდევინებული ჯარიმებიდან მიღებული შემოსავლების 50%-ისა, რომელიც მიემართება შესაბამისი სახელმწიფო სანიტარიული ზედამხედველობის დაწესებულების სპეციალური შემოსავლების ანგარიშზე ; ბ) სახელმწიფო ბაჟი; გ) სახელმწიფო ქონების იჯარიდან მიღებული შემოსავალი; დ) მთლიანად სახელმწიფო ქონებით ანდა სახელმწიფო ქონების მონაწილეობით შექმნილი იურიდიული პირებისაგან მიღებული დივიდენდები და მოგების ნაწილი; ე) როიალტები; ვ) სახელმწიფო სესხის, დეპოზიტის, ვექსელის და სხვა პროცენტი (სარგებელი); ზ) შემოსავალი სახელმწიფო ქონების გაყიდვიდან; თ) შემოსავალი სახელმწიფო მარაგის გაყიდვიდან; ი) შემოსავალი მიწისა და არამატერიალური აქტივების გაყიდვიდან; კ) შემოსავალი ტრანსფერტებიდან; ლ) შემოსავალი გრანტებიდან; მ) სხვა არასაგადასახადო შემოსავალი ; მ) „ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად სახელმწიფო მიწაზე კერძო საკუთრების უფლების მინიჭების შედეგად მიღებული შემოსავლების 50%; ნ) „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად სახელმწიფო მიწის გასხვისების შედეგად მიღებული შემოსავლების 50%, ქალაქ თბილისის გარდა, რომლიდანაც ჩაირიცხება 40%;“ ო ) სხვა არასაგადასახადო შემოსავალი .

4.სახელმწიფო მიწის გასხვისების შედეგად მიღებული შემოსავლების 7% ჩაირიცხება მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტის სახაზინო ანგარიშზე მიწის რეფორმის ღონისძიებათა დასაფინანსებლად და 3% – საქართველოს ურბანიზაციისა და მშენებლობის სამინისტროს სახაზინო ანგარიშზე ქალაქების, რაიონების გენერალური გეგმების, განაშენიანების პროექტებისა და სქემების შესადგენად. საქართველოს 1997 წლის 21 თებერვლის კანონი №585-პარლამენტის უწყებანი №9-10(41-42/11),15.03.1997წ.,გვ.55 საქართველოს 1997 წლის 12 დეკემბრის კანონი №1176-პარლამენტის უწყებანი №47-48,31.12.1997წ.,გვ.146 საქართველოს 1998 წლის 1 მაისის კანონი №1371-პარლამენტის უწყებანი №19-20,30.05.1998წ.,გვ.59 საქართველოს 1998 წლის 30 ოქტომბრის კანონი №1670-სსმI,№4,20.11.1998წ.,მუხ.36 საქართველოს 1999 წლის 30 აპრილის კანონი №1934-სსმI,№15(22),14.05.1999წ.,მუხ.63 საქართველოს 1999 წლის 25 ივნისის კანონი №2211-სსმI,№26(33),05.07.1999წ.,მუხ.137 საქართველოს 2000 წლის 10 მარტის კანონი №205-სსმI,№9,21.03.2000წ.,მუხ.23 საქართველოს 2000 წლის 13 დეკემბრის კანონი №686-სსმI,№51,30.12.2000წ.,მუხ.149 საქართველოს 2001 წლის 2 მარტის კანონი №761-სსმI,№6,20.03.2001წ.,მუხ.15 საქართველოს 2001 წლის 20 ივლისის კანონი №1016-სსმI,№24,01.08.2001წ.,მუხ.95 საქართველოს 2001 წლის 28 სექტემბრის კანონი №1086-სსმI,№29,17.10.2001წ.,მუხ.116 საქართველოს 2002 წლის 3დეკემბრის კანონი №1807-სსმI,№32,20.12.2002წ.,მუხ.152 საქართველოს 2003 წლის 8 მაისის კანონი №2283-სსმI,№13,02.06.2003წ.,მუხ.84 საქართველოს 2003 წლის 26 აგვისტოს კანონი №3036-სსმI,№29,18.09.2003წ.,მუხ.213

საქართველოს ცენტრალუოი ბიუჯეტის შემოსავლით ფინანსირდება : ინვესტიციები საერთო სახელმწიფო მნიშვნელობის ობიექტებზე ; გარემოს დაცვის , გეოლოგიურ - სადაზვერვო და გეოლოგიურ - საძიებო , ტყეების მოვლისა და აღდგენის , სასოფლო - სამეურნეო და ჰიდორომელიორაციული , საერთო-სახელმწიფოებრივი პროგრამები ; მოსახლეობის სოციალური დაცვის საერთო - სახელმწიფოებრივი პროგრამები ; სხვა საერთო - სახელმწიფოებრივი მიზნობრივი პროგრამები ; საგარეო - ეკონომიკურ საქმიანობასთან დაკავშირებული ხარჯები ; განათლების , მეცნიერების , კულტურის , ინფორმაციის მასობრივი საშუალებების , ჯანმრთელობის დაცვის სახელმწიფო პროგრამების , ფიზიკური კულტურისა და სოციალური დაცვის საერთო - სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის დაწესებულებები , ორგანიზაციები და ღონისძიებები ; სახელმწიფო რეზერვებისა და სამობილიზაციო რეზერვების შექმნისა და შევსების ხარჯები ; საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების ცენტრალური ორგანოების , სამართალდამცავი ცენტრალური ორგანოების , პროკურატურის ორგანოების , სახელმწიფო უშიშროების ორგანოების და კონტროლის პალატის შენახვა ; თავდაცვისა და სასაზღვრო ჯარები ; ბიუჯეტური ხარჯების დაფინანსების წყაროდ გამოყენებული ბანკის კრედიტებისა და სახელმწიფო ვალის დაფარვა , აგრეთვე მისი მომსახურება ; საქართველოს პრეზიდენტის ფონდის , სახელმწიფო სარეზერვო ფონდის , აგრეთვე სხვა მიზნობრივი საბიუჯეტო ფონდებისა და რეზერვების შექმნა ; აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებისათვის საბიუჯეტო სესხების და მიზნობრივი ტრანსფერტების გადაცემა ; საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტიდან საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად განხორციელებული სხვა ღონისძიებები . ბ ) სპეციალური სახელმწიფო ფონდების დანიშნულება , შექმნის წესი , შემოსავალი და ხარჯები

1.სპეციალური სახელმწიფო ფონდი წარმოადგენს ფინანსური რესურსების ერთობლიობას, რომელიც გამოიყენება მიზნობრივი დანიშნულებით. საქართველოში არსებული დამოუკიდებელი სპეციალური სახელმწიფო ფონდების შემოსავლისა და გასავლის შედგენა, დამტკიცება და შესრულება ხდება საქართველოს ცენტრალურ ბიუჯეტთან ერთად.

2.საქართველოში ფუნქციონირებენ შემდეგი სპეციალური სახელმწიფო ფონდები: საქართველოს სოციალური დაზღვევის ერთიანი სახელმწიფო ფონდი და საქართველოს საგზაო ფონდი, რომლებიც მთლიანად კონსოლიდირებულნი არიან საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

3.საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტში საქართველოს პარლამენტის მიერ განსაზღვრული წესით იქმნება საქართველოს პრეზიდენტის რწმუნებულის ფონდი .

4.საქართველოს ტერიტორიაზე ახალი სპეციალური სახელმწიფო დამოუკიდებელი ფონდის შექმნის საკითხს წყვეტს მხოლოდ საქართველოს პარლამენტი . საქართველოს 1997 წლის 21 თებერვლის კანონი №585-პარლამენტის უწყებანი №9-10(41-42/11),15.03.1997წ.,გვ.55 საქართველოს 1997 წლის 28 მაისის კანონი №736-პარლამენტის უწყებანი №29-30,09.07.1997წ.,გვ.9 საქართველოს 2001 წლის 28 სექტემბრის კანონი №1086-სსმI,№29,17.10.2001წ.,მუხ.116 საქართველოს 2002 წლის 3დეკემბრის კანონი №1807-სსმI,№32,20.12.2002წ.,მუხ.152

1.სპეციალური სახელმწიფო ფონდების შემოსავალში ჩასარიცხი საერთო-სახელმწიფოებრივი გადასახადების სახეები და ამ გადასახადების განაკვეთები განისაზღვრება საქართველოს საგადასახადო კოდექსით და სხვა შესაბამისი საკანონმდებლო აქტებით.

2.სპეციალურ სახელმწიფო ფონდებში შეიძლება ჩაირიცხოს არასაგადასახადო შემოსავალი, რომელთა ჩამონათვალი და ფონდების შემოსავალში ჩარიცხვის წესები განისაზღვრება შესაბამისი სპეციალური სახელმწიფო ფონდის შექმნისა და საქმიანობის წესის შესახებ ნორმატიული აქტის შესაბამისად.

3.ამ კანონით განსაზღვრული საქართველოს ცენტრალურ, ავტონომიური რესპუბლიკებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებში ჩასარიცხი საგადასახადო და არასაგადასახადო შემოსავალი არ შეიძლება შეტანილ იქნეს სპეციალური სახელმწიფო ფონდების შემოსავლის სახეებში.

4.სპეციალური სახელმწიფო ფონდების ხარჯების კონკრეტული მიმართულება და მოცულობა ყოველწლიურად განისაზღვრება “საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონის შესაბამისად. საქართველოს 1997 წლის 12 დეკემბრის კანონი №1176-პარლამენტის უწყებანი №47-48,31.12.1997წ.,გვ.146

1.საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტის შესადგენი სამუშაოების ორგანიზაციას საქართველოს პრეზიდენტის დავალებით ახორციელებს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო . ეს მუშაობა იწყება ახალი საბიუჯეტო წლის დადგომამდე 10 თვით ადრე .

2.პირველ ეტაპზე შემუშავდება სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტის ძირითადი მონაცემები და მიმართულებები . ამისათვის დგინდება საქართველოს სოციალურ - ეკონომიკური განვითარების პროგნოზი , ფინანსური რესურსების ნაერთი ბალანსი და საბიუჯეტო - საგადასახადო პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებები საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს , საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს , საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს , საქართველოს სოციალურ - ეკონომიკური ინფორმაციის სახელმწიფო დეპარტამენტის , საქართველოს ეროვნული ბანკის ურთიერთკოორდინა- ციით . აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების მინისტრთა საბჭოები და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი ორგანოები , სამინისტროები , უწყებები , ცალკეული ორგანიზაციები , საწარმოები ვალდებული არიან ამ მიზნით ცალკეული სათანადო მონაცემები და გაანგარიშებები წარუდგინონ ზემოთ ჩამოთვლილ უწყებებს .

3.ახალი საბიუჯეტო წლის დაწყებამდე შვიდნახევარი თვით ადრე საქართველოს პრეზიდენტს წარედგინება : საქართველოს სოციალურ - ეკონომიკური განვითარების ძირითადი მაჩვენებლები ; საქართველოს ტერიტორიის მიხედვით ფინანსური რესურსების ნაერთი ბალანსი ; საგადასახადო - საბიუჯეტო პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებები ; საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტის ძირითადი მონაცემები და მიმართულებები .

4.საქართველოს პრეზიდენტი საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტის ძირითად მონაცემებსა და მიმართულებებს საქართველოს პარლამენტს კომიტეტებთან შესათანხმებლად წარუდგენს მიმდინარე საბიუჯეტო წლის 1 ივნისამდე .

5.ბიუჯეტის პროექტის შედგენის მეორე ეტაპზე საქართველოს პარლამენტის კომიტეტები განიხილავენ საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტის ძირითად მონაცემებსა და მიმართულებებს და ამზადებენ დასკვნებს .

6.საქართველოს პარლამენტის საფინანსო - საბიუჯეტო კომიტეტი ორგანიზაციასა და კოორდინაციას უწევს საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტის ძირითად მონაცემებისა და მიმართულებების განხილვისა და შეთანხმების პროცესს . აუცილებლობის შემთხვევაში ეს კომიტეტი ცალკეული სამინისტროებიდან , უწყებებიდან და აღმასრულებელი ხელისუფლების სხვადასხვა ორგანოებიდან ითხოვს და იღებს საჭირო ინფორმაციას და ამზადებს დასკვნას საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტის ძირითად მონაცემებსა და მიმართულებებზე .

7.საქართველოს პარლამენტის კომიტეტებში საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტის ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების განხილვის შემდეგ დასკვნა შესაბამისი წინადადებებითა და შენიშვნებით ეგზავნება საქართველოს პრეზიდენტს მიმდინარე საბიუჯეტო წლის 1 ივლისამდე .

8.საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო საქართველოს პარლამენტის კომიტეტებთან შეთანხმებული ძირითადი მონაცემებისა და მიმართულებების გათვალისწინებით ამზადებს კანონის პროექტს საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ , რომელიც საქართველოს პრეზიდენტს განსახილველად წარედგინება მიმდინარე საბიუჯეტო წლის 15 სექტემბრამდე .

9.საქართველოს პრეზიდენტი საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონის პროექტს საქართველოს პარლამენტს წარუდგენს მომავალი საბიუჯეტო წლის დაწყებამდე 3 თვით ადრე . საქართველოს 2002 წლის 20 მარტის კანონი №1335-სსმI,№6,02.04.2002წ.,მუხ.36

1.საქართველოს ახალი საბიუჯეტო წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონის პროექტი განიხილება საქართველოს პარლამენტის პლენარულ სხდომაზე პარლამენტის კომიტეტებში წინასწარი განხილვის შემდეგ .

2.საქართველოს პარლამენტის პლენარულ სხდომაზე ახალი საბიუჯეტო წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტისა და მიმდინარე წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების მიმდინარეობის შესახებ მოხსენებებს წარადგენს საქართველოს პრეზიდენტი . ამ მოხსენებებით საქართველოს პარლამენტის სხდომაზე შეიძლება გამოვიდეს საქართველოს მთავრობის წევრი საქართველოს პრეზიდენტის დავალებით . საქართველოს პრეზიდენტის მოხსენებებთან ერთად საქართველოს პარლამენტი ისმენს საქართველოს კონტროლის პალატისა და საქართველოს პარლამენტის საფინანსო - საბიუჯეტო კომიტეტის მოხსენებებს .

3.საქართველოს პარლამენტი ახალი საბიუჯეტო წლის დაწყებამდე იღებს კანონს საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ , რომლის ფარგლებში მტკიცდება : საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტი საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტისა და სპეციალური სახელმწიფო ფონდების შემოსავლის ( თითოეული წყარო ) და ხარჯების ( ფუნქციონალური ,ორგანიზა- ციული და ეკონომიკური კლასიფიკაციით ) მიხედვით ; აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპულიკების , საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებისათვის საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოსაყოფი მიზნობრივი ტრანსფერტების მოცულობები ; საქართველოს პრეზიდენტის სარეზერვო ფონდი ; საქართველოს სახელმწიფო სარეზერვო ფონდი ; საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან საერთაშორისო ვალდებულებების მიხედვით გადასახდელი თანხების მოცულობა ; სახელმწიფო ვალის სიდიდე ; საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტისათვის გამოსაყოფი საბანკო კრედიტის სიდიდე ; სახელმწიფო საშინაო და საგარეო ვალების, საშინაო და საგარეო კრედიტებისათვის სახელმწიფო გარანტიების ლიმიტები (ზღვრული ოდენობა) მოცემული წლისათვის; სახელმწიფო ვალის პროცენტების გადასახადისათვის და წინა წლებში წარმოქმნილი სახელმწიფო დავალიანებების დაფარვისათვის საჭირო ასიგნებების მოცულობა ; სახელმწიფო ფასიანი ქაღალდების ემისიით შესავსები საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტის დეფიციტის მოცულობა; საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის დაუბალანსებლობის ზღვარი ( მეტობა ან დეფიციტი აბსოლუტური მნიშვნელობით და პროცენტულად პროგნოზირებული შემოსავლების მოცულობასთან ).

4.თუ საქართველოს პარლამენტი არ მიიღებს კანონს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ , საქართველოს პრეზიდენტი შვიდი კვირის ვადაში წარუდგენს პარლამენტს ამ კანონპროექტის ახალ ვარიანტს . თუ ახალი საბიუჯეტო წლის დაწყებამდე ვერ მოხერხდა ბიუჯეტის კანონის მიღება , სახელმწიფოს მიერ ადრე ნაკისრ ვალდებულებათა შესასრულებლად აუცილებელი ხარჯები დაიფარება ამ კანონის მე -15 მუხლის მე -6 პუნქტის შესაბამისად .

5.საქართველოს პარლამენტი " საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ " საქართველოს კანონს იღებს პარლამენტის სიითი შემადგენლობის უმრავლესობით .

6.საქართველოს პარლამენტის მიერ მიღებულ საქართველოს კანონს " საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ " ხელს აწერს საქართველოს პრეზიდენტი .

7.საქართველოს კანონი " საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ " ქვეყნდება პრესაში . საქართველოს 1997 წლის 21 თებერვლის კანონი №585-პარლამენტის უწყებანი №9-10(41-42/11),15.03.1997წ.,გვ.55 საქართველოს 1999 წლის 13 მაისის კანონი №1950-სსმI,№17(24),24.05.1999წ.,მუხ.67 საქართველოს 1999 წლის 24 დეკემბრის კანონი №89-სსმI,№51(58),29.12.1999წ.,მუხ.250 საქართველოს 1999 წლის 24 დეკემბრის კანონი №95-სსმI,№51(58),29.12.1999წ.,მუხ.251 საქართველოს 2000 წლის 1 თებერვლის კანონი №123-სსმI,№1,02.02.2000წ.,მუხ.1

1.საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტი სრულდება საქართველოს ფინანსთა და საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროების მიერ შედგენილი განწერის მიხედვით. საგადასახადო შემოსავლების განწერაში საბიუჯეტო წლის ნახევრის, კვარტალისა და თვის საგადასახადო შემოსავლების საპროგნოზო მაჩვენილი არ უნდა იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტით დამტკიცებული წლიური მაჩვენებლის შესაბამისად 48, 23 და 7 პროცენტზე ნაკლები. საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების კონტროლს ახორციელებს საქართველოს პარლამენტი და საქართველოს კონტროლის პალატა მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად . ოპერატიული კონტროლი შემოსავლის დროულ და სრულ მობილიზებაზე , აგრეთვე ამ სახსრების ხარჯვაზე ეკისრებათ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და მისი სისტემის ტერიტორიულ სტრუქტურულ ერთეულებს . 1 1 . საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის კონტროლს საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად ახორციელებენ საქართველოს პარლამენტი და საქართველოს კონტროლის პალატა. ოპერატიული კონტროლი საგადასახადო შემოსავლების სრულ და დროულ შესრულებაზე ეკისრება საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს (საგზაო ფონდის იმ შემოსავლების ნაწილში, რომელთა ადმინისტრირებასაც ახდენს საქართველოს საავტომობილო გზების სახალმწიფო დეპარტამენტი – საქართველოს საავტომობილო გზების სახელმწიფო დეპარტამენტს), ხოლო სხვა შემოსავლებისა და სახელმწიფო ბიუჯეტის სახსრების ხარჯვაზე – საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს.

2.საბიუჯეტო წლის განმავლობაში საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების პროცესის მიმდინარეობას ყოველკვარტალურად განიხილავენ საქართველოს პარლამენტის კომიტეტები . განხილვის პროცესს ორგანიზაციას უწევს პარლამენტის საფინანსო - საბიუჯეტო კომიტეტი . აუცილებლობის შემთხვევაში განხილვის შედეგები მოხსენდება საქართველოს პარლამენტს . საქართველოს 2002 წლის 20 მარტის კანონი №1335-სსმI,№6,02.04.2002წ.,მუხ.36

1.საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის ანგარიშს ადგენს და საქართველოს პრეზიდენტს განსახილველად წარუდგენს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო .

2.საქართველოს პრეზიდენტი სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების ანგარიშს პარლამენტს დასამტკიცებლად წარუდგენს საბიუჯეტო წლის დასრულებიდან არა უგვიანეს 3 თვისა .

3.საქართველოს კონტროლის პალატა პრეზიდენტის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების შესახებ ანგარიშს პარლამენტში წარდგენის დღიდან არა უგვიანეს ორი კვირისა პარლამენტს წარუდგენს მოხსენებას სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების შესახებ მთავრობის ანგარიშთან დაკავშირებით .

4.სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების ანგარიშს პარლამენტი განიხილავს მისი წარმოდგენიდან არა უგვიანეს 45 დღისა .

5.მთავრობის ანგარიში სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების შესახებ მტკიცდება , თუ ზუსტად და სრულად ასახავს გასულ საბიუჯეტო წელს ბიუჯეტში შემოსავლისა და ხარჯების მოცულობებს , ხარჯების გაწევის კანონიერებას . წინააღმდეგ შემთხვევაში პარლამენტს შეუძლია არ დაამტკიცოს ანგარიში .

6.სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების ანგარიშის დაუმტკიცებლობის შემთხვევაში , აგრეთვე " საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ " საქართველოს კანონის დარღვევასთან დაკავშირებით, პარლამენტი უფლებამოსილია ბიუჯეტის კანონის შესრულების ნაწილში მთავრობის საქმიანობა არადამაკმაყოფილებლად მიიჩნიოს და პრეზიდენტის წინაშე დასვას აღმასრულებელი ხელისუფლების თანამდებობის პირთა პასუხისმგებლობის საკითხი , აღმოჩენილი ხარვეზების აღმოფხვრის მიზნით მისცეს პრეზიდენტს რეკომენდაციული ხასიათის წინადადებები .

7.საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შესრულების შესახებ ანგარიში და საქართველოს პარლამენტის შესაბამისი დადგენილება ანგარიშის დამტკიცების შესახებ ქვეყნდება პრესაში . კარი V აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტები

1.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტები წარმოადგენენ ამ ტერიტორიათა სახელმწიფო ხელისუფლებისა და მმართველობის ადგილობრივი ორგანოების ფინანსურ ბაზას . ამ ბიუჯეტების მეშვეობით საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ეკონომიკური , სოციალური , კულტურული და სხვა სახის პროგრამების , ადგილობრივი და რეგიონალური მნიშვნელობის ღონისძიებების დაფინანსება .

2.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების სახელმწიფო ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმართველობის (მმართველობის) ორგანოები დამოუკიდებლად ადგენენ , ამტკიცებენ და ასრულებენ შესაბამის ბიუჯეტებს . საქართველოს 2002 წლის 18 იანვრის კანონი №1256-სსმI,№2,04.02.2002წ.,მუხ.12

1.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებში მთლიანად ჩაირიცხება საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული შემდეგი საერთო-სახელმწიფოებრივი გადასახადები: ა) მიწის გადასახადი; ბ) ქონების გადასახადი; გ) გადასახადი ქონების გადაცემისათვის; დ) გადასახადი მავნე ნივთიერებებით გარემოს დაბინძურებისათვის; ე) გადასახადი ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობისათვის.

2.ამ მუხლის პირველ პუნქტში ჩამოთვლილ საერთო-სახელმწიფოებრივ გადასახადებთან ერთად, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებში აგრეთვე ჩაირიცხება საქართველოს პარლამენტის მიერ მოგების, საშემოსავლო, ფიქსირებული და მცირე ბიზნესის გადასახადებიდან ანარიცხების გრძელვადიანი ეკონომიკური ნორმატივებით განსაზღვრული შემოსავალი.

3.გამონაკლის შემთხვევებში „სახელმწიფო გადასახადებიდან აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებში ანარიცხების გრძელვადიანი ეკონომიკური ნორმატივების შესახებ" საქართველოს კანონით შესაძლებელია აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების, საქართველოს დედაქალაქისა და ქ. ფოთისათვის არაპირდაპირი გადასახადებიდან ანარიცხების გრძელვადიანი ეკონომიკური ნორმატივების განსაზღვრა.

4.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებში მთლიანად ჩაირიცხება საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული შემდეგი ადგილობრივი გადასახადები: ა) სამეწარმეო საქმიანობის გადასახადი; ბ) სათამაშო ბიზნესის გადასახადი; გ) (ამოღებულია); დ) (ამოღებულია); ე) (ამოღებულია); ვ) (ამოღებულია); ზ) (ამოღებულია).

5.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებში არასაგადასახადო შემოსავლის სახით, შესაბამისი საკანონმდებლო და კანონქვედებარდ ნორმატიული აქტებით განსაზღვრული წესის თანახმად, ჩაირიცხება: ა) ნებართვების, ლიცენზიების გაცემისა და სხვა სახის სახელმწიფო (ან სახელმწიფოს სახელით) მომსახურების გაწევიდან მიღებული მოსაკრებელი და საფასური; ბ) სახელმწიფო ბაჟი; გ) ადგილობრივი მმართველობის გამგებლობაში გადაცემული სახელმწიფო ქონებისა და მიწის იჯარიდან მიღებული შემოსავალი; დ) ადგილობრივი მმართველობის გამგებლობაში გადაცემული სახელმწიფო ქონებით ანდა ასეთი ქონების მონაწილეობით შექმნილი იურიდიული პირებისაგან მიღებული დივიდენდები და მოგების ნაწილი; ე) როიალტები; ვ) სესხის, დეპოზიტის, ვექსელისა და სხვა პროცენტები (სარგებელი); ზ) (ამოღებულია); თ) შემოსავალი ადგილობრივი მმართველობის გამგებლობაში გადაცემული სახელმწიფო ქონების გაყიდვიდან; ი) შემოსავალი ტრანსფერტებიდან; კ) შემოსავალი გრანტებიდან; ლ) „ფიზიკური პირებისა და კერძო სამართლის იურიდიული პირების სარგებლობაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის კერძო საკუთრებად გამოცხადების შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად სახელმწიფო მიწაზე კერძო საკუთრების უფლების მინიჭების შედეგად მიღებული შემოსავლების 50%, საიდანაც განხორციელდება აღნიშნული კანონის ამოქმედებისათვის საჭირო ღონისძიებების დაფინანსება; მ) „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მართვისა და განკარგვის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად სახელმწიფო მიწის გასხვისების შედეგად მიღებული შემოსავლების 40%, ქალაქ თბილისის გარდა, რომლიდანაც ჩაირიცხება 50%; ნ) სხვა არასაგადასახადო შემოსავალი. საქართველოს 1997 წლის 21 თებერვლის კანონი №585-პარლამენტის უწყებანი №9-10(41-42/11),15.03.1997წ.,გვ.55 საქართველოს 1997 წლის 12 დეკემბრის კანონი №1176-პარლამენტის უწყებანი №47-48,31.12.1997წ.,გვ.146 საქართველოს 1998 წლის 12 ივნისის კანონი №1437-პარლამენტის უწყებანი №23-24,30.06.1998წ.,გვ.36 საქართველოს 1998 წლის 30 ოქტომბრის კანონი №1670-სსმI,№4,20.11.1998წ.,მუხ.36 საქართველოს 2002 წლის 18 იანვრის კანონი №1256-სსმI,№2,04.02.2002წ.,მუხ.12 საქართველოს 2003 წლის 26 აგვისტოს კანონი №3036-სსმI,№29,18.09.2003წ.,მუხ.213

აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების და შემოსავლის განაწილება აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ტერიტორიაზე მოქმედი სხვადასხვა დონის ბიუჯეტებს შორის ხორციელდება აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ორგანოების მიერ დადგენილი წესით .

1.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების სახელმწიფო ხელისუფლებისა და მმართველობის ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ორგანოები დამოუკიდებლად წყვეტენ შესაბამისი ბიუჯეტის შემოსავლის გამოყენების მიმართულებებს , გარდა იმ მიზნობრივი ტრანსფერტებისა და სესხებისა , რომლებიც გადაეცემა შესაბამის ბიუჯეტებს სხვა დონის ბიუჯეტიდან .

2.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებში იქმნება სარეზერვო , მიზნობრივი და სხვა ფონდები , რომელთა სიდიდეს განსაზღვრავენ შესაბამისი სახელმწიფო ხელისუფლებისა და მმართველობის ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ორგანოები .

3.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების მინისტრთა საბჭოებს და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ადგილობრივი თვითმართველობის (მმართველობის) ორგანოებს შეუძლიათ მათ განკარგულებაში არსებული თავისუფალი სახსრები მიმართონ სამეურნეო საქმიანობაში , მისცენ სესხები საწარმოებსა და სხვა იურიდიულ პირებს . საქართველოს 2002 წლის 18 იანვრის კანონი №1256-სსმI,№2,04.02.2002წ.,მუხ.12

ხარჯების მიმართულებების გამიჯვნა აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების სხვადასხვა დონის ბიუჯეტებს შორის დასაფინანსებელი ღონისძიებების მნიშვნელობის , ცალკეული საწარმოს , ორგანიზაციის , დაწესებულების დაქვემდებარების და ტერიტორიული განლაგების გათვალისწინებით ხდება აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ორგანოების მიერ დადგენილი წესით .

აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებს აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ორგანოების მიერ განსაზღვრული წესით ადგენენ შესაბამისი საფინანსო ორგანოები და იგი ეფუძნება : შემოსავლის საკუთარ წყაროებს ; დამატებითი შემოსავლის წყაროებს , რომელსაც გამოძებნიან აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების სახელმწიფო ხელისუფლებისა და მმართველობის ადგილობრივი ორგანოები ; შესაბამისი ტერიტორიის ეკონომიკური და სოციალური განვითარების ღონისძიებების დაფინანსებისათვის საჭირო სახსრების მოთხოვნილებებს .

1.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების განხილვისა და დამტკიცების წესს განსაზღვრავენ აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოები და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ორგანოები და იგი არ ეწინააღმდეგება ამ კანონში ჩამოყალიბებულ საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონის განხილვისა და მიღების ვადასა და წესს .

2.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების,რესპუბლიკურ და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებს ამტკიცებენ შესაბამისი უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოები და ადგილობრივი თვითმართველობის (მმართველობის) წარმომადგენლობითი ორგანოები ახალი საბიუჯეტო წლის დაწყებამდე . დამტკიცებული ბიუჯეტი სავალდებულოა შესასრულებლად აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების მინისტრთა საბჭოებისა და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების მმართველობის ადგილობრივ ორგანოებისათვის . დამტკიცებულ ბიუჯეტში უნდა აისახოს : შემოსავლის და ხარჯების საერთო მოცულობა ძირითადი წყაროებისა და მიმართულებების მიხედვით ; ხარჯების შემოსავალზე მეტობის ( დეფიციტის ) ზღვრული ოდენობა ; სარეზერვო , მიზნობრივი და სხვა ფონდების მოცულობა მათი შემოსავლისა და ხარჯების სახეების გამოყოფით და საბრუნავი სახსრების გარდამავალი ნაშთის სიდიდე ; სხვა დონის ბიუჯეტებში სახელმწიფო გადასახადებიდან ანარიცხების ნორმატივები . საქართველოს 2002 წლის 18 იანვრის კანონი №1256-სსმI,№2,04.02.2002წ.,მუხ.12

1.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების შესრულებას ორგანიზაციას უწევენ აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების მინისტრთა საბჭოები და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ადგილობრივი თვითმართველობის (მმართველობის) ორგანოები , აგრეთვე შესაბამის ტერიტორიაზე არებული საფინანსო და საგადასახადო სამსახურები .

2.ბიუჯეტი სრულდება შემოსავლისა და გასავლის განწერის მიხედვით კვარტალური და თვიური დაყოფით , რომელსაც ადგენს შესაბამისი საფინანსო ორგანო , ხოლო იქ , სადაც ასეთი არ არის , მმართველობის ადგილობრივი ორგანო - დამტკიცებული ბიუჯეტის თანახმად .

3.ბიუჯეტის შესრულების პროცესში აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების წარმომადგენლობითი ხელისუფლებისა და ადგილობრივ თვითმართველობის (მმართველობის) წარმომადგენლობით ორგანოებს შეუძლიათ შეიტანონ ცვლილება ბიუჯეტის შემოსავალსა და ხარჯებში დადგენილი წესით ბიუჯეტის დეფიციტის ზღვრული ოდენობის გაზრდის გარეშე .

4.ბიუჯეტის შესრულების პროცესში მიღებული დამატებითი შემოსავალი ან შემოსავლის ხარჯებზე მეტობა , რომელიც წარმოიქმნა შემოსავლის გეგმების გადაჭარბებით შესრულებითა და ხარჯების ეკონომიით , რჩება შესაბამისი აღმასრულებელი ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმართველობის (მმართველობის) ორგანოს განკარგულებაში , ამოღებას არ ექვემდებარება და გამოიყენება მისი შეხედულებისამებრ .

5.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების შესრულების კონტროლს ახორციელებს აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოები და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების სახელმწიფო ხელისუფლებისა და ადგილობრივი თვითმართველობის (მმართველობის) წარმომადგენლობითი ორგანოები , საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო და საქართველოს კონტროლის პალატა . ბიუჯეტებში შემოსავლის დროულ და სრულ შემოსვლას და სახსრების ეფექტიან და მიზნობრივ ხარჯვას ოპერატიულ კონტროლს უწევენ საფინანსო ორგანოები და შესაბამისი ტერიტორიის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექცია . საქართველოს 2002 წლის 18 იანვრის კანონი №1256-სსმI,№2,04.02.2002წ.,მუხ.12

1.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების შესრულების ანგარიშს ადგენენ შესაბამისი საფინანსო ორგანოები და განსახილველად წარუდგენენ აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების უმაღლეს წარმომადგენლობით ორგანოებს და ადგილობრივი თვითმართველობის (მმართველობის) წარმომადგენლობით ორგანოებს . ანგარიშის განხილვა და დამტკიცება ხდება ამ კანონის 26- ე მუხლში მოცემული წესის ანალოგიურად . ბიუჯეტის შესრულების ანგარიში დადგენილ ვადაში წარედგინება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს და საქართველოს კონტროლის პალატას .

2.აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების შესრულების ანგარიში ქვეყნდება პრესაში . საქართველოს 2002 წლის 18 იანვრის კანონი №1256-სსმI,№2,04.02.2002წ.,მუხ.12

1.საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელი სასამართლო შემოსავლები, კერძოდ, სახელმწიფო ბაჟი (გარდა საკასაციო საჩივრებზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟისა) და სარეგისტრაციო მოსაკრებელი, მთლიანად მიიმართება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სახაზინო სამსახურში გახსნილ სპეციალურ ანგარიშზე და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ გამოიყენება ამ დეპარტამენტის დამტკიცებული ხარჯების დასაფინანსებლად. ამ შემოსავლების დაგეგმილი მოცულობის გადაჭარბების შემთხვევაში ნამეტი თანხა მიიმართება ცენტრალურ ბიუჯეტში.

2.საქართველოს უზენაეს სასამართლოში განსახილველ საქმეებზე საქართველოს ცენტრალური ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელი სასამართლო შემოსავალი, კერძოდ, საკასაციო საჩივრებზე გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟი, მთლიანად მიიმართება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სახაზინო სამსახურში გახსნილ სპეციალურ ანგარიშზე და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ გამოიყენება ამ ორგანოს დამტკიცებული ხარჯების დასაფინანსებლად. ამ შემოსავლის დაგეგმილი მოცულობის გადაჭარბების შემთხვევაში ნამეტი თანხა მიიმართება ცენტრალურ ბიუჯეტში.

3.2004 წლის 1 იანვრამდე საქართველოს საგადასახადო კოდექსით გათვალისწინებული სათამაშო ბიზნესის გადასახადის 50% მიიმართოს ცენტრალურ ბიუჯეტში, ხოლო 50% – შესაბამისი ავტონომიური რესპუბლიკის და საქართველოს სხვა ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტებში.

3.ფიქსირებული გადასახადისა და მცირე ბიზნესის გადასახადის დაწესებით გამოწვეული სახელმწიფო ფონდების სახსრების მოსალოდნელი კლების კომპენსირება განხორციელდეს შესაბამისი წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის კანონით განსაზღვრული წესით. საქართველოს 1998 წლის 1 მაისის კანონი №1371-პარლამენტის უწყებანი №19-20,30.05.1998წ.,გვ.59 საქართველოს 1998 წლის 23 დეკემბრის კანონი №1740-სსმI,№7,31.12.1998წ.,მუხ.59 საქართველოს 1999 წლის 19 მარტის კანონი №1867-სსმI,№10(17),01.04.1999წ.,მუხ.34 საქართველოს 1999 წლის 24 დეკემბრის კანონი №89-სსმI,№51(58),29.12.1999წ.,მუხ.250 საქართველოს 2000 წლის 11 თებერვლის კანონი №143-სსმI,№4,29.02.2000წ.,მუხ.6 საქართველოს 2000 წლის 20 აპრილის კანონი №253-სსმI,№16,02.05.2000წ.,მუხ.39 საქართველოს 2000 წლის 31 მაისის კანონი №340-სსმI,№20,31.05.2000წ.,მუხ.52 საქართველოს 2000 წლის 13 ივლისის კანონი №483-სსმI,№30,27.07.2000წ.,მუხ.94 საქართველოს 2000 წლის 13 დეკემბრის კანონი №691-სსმI,№50,27.12.2000წ.,მუხ.147 საქართველოს 2001 წლის 5 ივნისის კანონი №900-სსმI,№16,20.06.2001წ.,მუხ.51 საქართველოს 2002 წლის 18 იანვრის კანონი №1256-სსმI,№2,04.02.2002წ.,მუხ.12 საქართველოს 2002 წლის 14 მაისის კანონი №1420-სსმI,№16,05.06.2002წ.,მუხ.66 საქართველოს 2003 წლის 29იანვრის კანონი №1963-სსმI,№5,19.02.2003წ.,მუხ.35 საქართველოს 2003 წლის 26 აგვისტოს კანონი №2994-სსმI,№29,18.09.2003წ.,მუხ.205 საქართველოს 2003 წლის 26 აგვისტოს კანონი №3036-სსმI,№29,18.09.2003წ.,მუხ.213 საქართველოს პრეზიდენტი ე. შევარდნაძე თბილისი , 1996 წლის 29 მაისი . №249 -II ს შეტანილი ცვლილებები:

1.საქართველოს 1997 წლის 21 თებერვლის კანონი №585-პარლამენტის უწყებანი №9-10(41-42/11),15.03.1997წ.,გვ.55 2. საქართველოს 1997 წლის 28 მაისის კანონი №736-პარლამენტის უწყებანი №29-30,09.07.1997წ.,გვ.9 3. საქართველოს 1997 წლის 12 დეკემბრის კანონი №1176-პარლამენტის უწყებანი №47-48,31.12.1997წ.,გვ.146 4. საქართველოს 1998 წლის 1 მაისის კანონი №1371-პარლამენტის უწყებანი №19-20,30.05.1998წ.,გვ.59 5. საქართველოს 1998 წლის 12 ივნისის კანონი №1437-პარლამენტის უწყებანი №23-24,30.06.1998წ.,გვ.36 6. საქართველოს 1998 წლის 30 ოქტომბრის კანონი №1670-სსმI,№4,20.11.1998წ.,მუხ.36 7. საქართველოს 1998 წლის 23 დეკემბრის კანონი №1740-სსმI,№7,31.12.1998წ.,მუხ.59 8. საქართველოს 1999 წლის 19 მარტის კანონი №1867-სსმI,№10(17),01.04.1999წ.,მუხ.34 9. საქართველოს 1999 წლის 30 აპრილის კანონი №1934-სსმI,№15(22),14.05.1999წ.,მუხ.63 10. საქართველოს 1999 წლის 13 მაისის კანონი №1950-სსმI,№17(24),24.05.1999წ.,მუხ.67 11. საქართველოს 1999 წლის 25 ივნისის კანონი №2211-სსმI,№26(33),05.07.1999წ.,მუხ.137 12. საქართველოს 1999 წლის 24 დეკემბრის კანონი №89-სსმI,№51(58),29.12.1999წ.,მუხ.250 13. საქართველოს 1999 წლის 24 დეკემბრის კანონი №95-სსმI,№51(58),29.12.1999წ.,მუხ.251 14. საქართველოს 2000 წლის 1 თებერვლის კანონი №123-სსმI,№1,02.02.2000წ.,მუხ.1 15. საქართველოს 2000 წლის 11 თებერვლის კანონი №143-სსმI,№4,29.02.2000წ.,მუხ.6 16. საქართველოს 2000 წლის 10 მარტის კანონი №205-სსმI,№9,21.03.2000წ.,მუხ.23 17. საქართველოს 2000 წლის 20 აპრილის კანონი №253-სსმI,№16,02.05.2000წ.,მუხ.39 18. საქართველოს 2000 წლის 31 მაისის კანონი №340-სსმI,№20,31.05.2000წ.,მუხ.52 19. საქართველოს 2000 წლის 13 ივლისის კანონი №483-სსმI,№30,27.07.2000წ.,მუხ.94 20. საქართველოს 2000 წლის 13 დეკემბრის კანონი №691-სსმI,№50,27.12.2000წ.,მუხ.147 21. საქართველოს 2000 წლის 13 დეკემბრის კანონი №686-სსმI,№51,30.12.2000წ.,მუხ.149 22. საქართველოს 2001 წლის 2 მარტის კანონი №761-სსმI,№6,20.03.2001წ.,მუხ.15 23. საქართველოს 2001 წლის 5 ივნისის კანონი №900-სსმI,№16,20.06.2001წ.,მუხ.51 24. საქართველოს 2001 წლის 20 ივლისის კანონი №1016-სსმI,№24,01.08.2001წ.,მუხ.95 25. საქართველოს 2001 წლის 28 სექტემბრის კანონი №1086-სსმI,№29,17.10.2001წ.,მუხ.116 26. საქართველოს 2002 წლის 18 იანვრის კანონი №1256-სსმI,№2,04.02.2002წ.,მუხ.12 27. საქართველოს 2002 წლის 20 მარტის კანონი №1335-სსმI,№6,02.04.2002წ.,მუხ.36 28. საქართველოს 2002 წლის 14 მაისის კანონი №1420-სსმI,№16,05.06.2002წ.,მუხ.66 29. საქართველოს 2002 წლის 3დეკემბრის კანონი №1807-სსმI,№32,20.12.2002წ.,მუხ.152 30. საქართველოს 2003 წლის 29 იანვრის კანონი №1963-სსმI,№5,19.02.2003წ.,მუხ.35 31 . ძალადაკარგულია- საქართველოს 2003 წლის 24 აპრილის კანონი №2116-სსმI,№12,21.05.2003წ., მუხ.62 (ამოქმედდეს 2004 წლის 1 იანვრიდან) 32. საქართველოს 2003 წლის 8 მაისის კანონი №2283-სსმI,№13,02.06.2003წ.,მუხ.84 33. საქართველოს 2003 წლის 26 აგვისტოს კანონი №2994-სსმI,№29,18.09.2003წ.,მუხ.205 34. საქართველოს 2003 წლის 26 აგვისტოს კანონი №3036-სსმI,№29,18.09.2003წ.,მუხ.213