აღმასრულებელი ორგანო და დამოუკიდებელი ორგანოს მანდატირება
ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის აღსრულება, თუ კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ახორციელებს მისივე გამომცემი ადმინისტრაციული ორგანო. გამომცემი ორგანოს დავალებით აღსრულება შეიძლება განახორციელოს ქვემდგომმა ან სხვა ადმინისტრაციულმა ორგანომაც, რა შემთხვევაშიც გამოიყენება კოდექსის ის დებულებები, რომლებიც ადმინისტრაციული ორგანოების ურთიერთდახმარებას აწესრიგებს. თუ კანონით ან მის საფუძველზე გამოცემული კანონქვემდებარე აქტით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ორგანოს შეუძლია აღსრულების უფლებამოსილების როგორც ერთჯერადი, ისე განსაზღვრული ვადით დელეგირება. აღსრულების უფლება აქვს მხოლოდ იმ თანამდებობის პირს, რომელსაც სამსახურებრივად აკისრია აღსრულების მოვალეობა.
პირი, რომელიც აღსრულებას ახორციელებს, ვალდებულია თან იქონიოს შესაბამისი უფლების დამადასტურებელი პირადობის მოწმობა და წარადგინოს იგი იმ პირების მოთხოვნით, რომელთა მიმართაც ხორციელდება აღსრულება. ეს მოთხოვნა აღსრულების გამჭვირვალობის მნიშვნელოვანი გარანტიაა: მოქალაქემ უნდა შეეძლოს გაიგოს, ვინ და რა უფლებით ახორციელებს მის მიმართ აღსრულებით მოქმედებას.
ზოგიერთ შემთხვევაში აქტის გამოცემა საერთოდ უნდა მოხდეს დამოუკიდებელი ორგანოს მიერ — ეგრეთ წოდებული სავალდებულო მანდატირების წესით. კერძოდ, დამოუკიდებელი ორგანოს მეშვეობით გამოიცემა სახელმწიფო (მუნიციპალური) ქონების (საწარმოს) პრივატიზაციის შესახებ გადაწყვეტილება, თუ ფასი აღემატება 100 000 ლარს. დამოუკიდებელი ორგანო შეიძლება შედგებოდეს ერთი ან რამდენიმე ფიზიკური ან იურიდიული პირისგან, რომლებსაც გააჩნიათ შესაბამისი კვალიფიკაცია და შეუძლიათ საკითხის მიუკერძოებლად გადაწყვეტა. საქართველოს პრეზიდენტი და საქართველოს პრემიერ-მინისტრი უფლებამოსილი არიან ადმინისტრაციული საჩივრის გადასაწყვეტად დანიშნონ დამოუკიდებელი ორგანო.
აღსრულების წესი და მოთხოვნების შესრულების ვალდებულება
აღსრულებაზე პასუხისმგებელი ორგანო (თანამდებობის პირი) ვალდებულია განახორციელოს მისთვის კანონით მინიჭებული უფლებამოსილება მხოლოდ იმ ფარგლებში, რომელიც აუცილებელია აქტის აღსრულების უზრუნველსაყოფად — ეს პროპორციულობის მოთხოვნაა, რომელიც აღსრულებას ზედმეტად ფართო ჩარევას არ აძლევს უფლებას. ამასთან, აღსრულებაზე პასუხისმგებელი ორგანოს (თანამდებობის პირის) უფლებამოსილება შეიძლება შეიზღუდოს ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანოს (თანამდებობის პირის) ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით.
ყოველი პირი ვალდებულია შეასრულოს აღსრულებასთან დაკავშირებით უფლებამოსილი ორგანოს (თანამდებობის პირის) კანონიერი მოთხოვნა. თუმცა, თუ კანონით ან მის საფუძველზე გამოცემული კანონქვემდებარე აქტით სხვა რამ არ არის დადგენილი, პირი უფლებამოსილია უარი განაცხადოს მოთხოვნის შესრულებაზე, თუ ეს ეწინააღმდეგება მისთვის კანონით დაკისრებულ ვალდებულებას ან გამოიწვევს პერსონალური მონაცემების, სახელმწიფო, კომერციული ან პროფესიული საიდუმლოების გამჟღავნებას, რომლის დაცვის ვალდებულებაც მას კანონით აკისრია. ასეთი უარი კანონიერია და მისი გამოყენება არ უნდა გახდეს პირის მიმართ პასუხისმგებლობის საფუძველი.
გადაწყვეტილება აღსრულების უზრუნველყოფის შესახებ
ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის აღსრულების მიზნით ადმინისტრაციულ ორგანოს (თანამდებობის პირს) შეუძლია სხვა პირის მიმართ კანონით გათვალისწინებული რაიმე მოქმედება განახორციელოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ გამოცემულია გადაწყვეტილება აღსრულების უზრუნველყოფის შესახებ. ეს ნიშნავს, რომ უზრუნველყოფის ზომა თავისით, შესაბამისი გადაწყვეტილების გარეშე ვერ გამოყენებულიყოს — ჯერ გადაწყვეტილება, შემდეგ მოქმედება.
აღსრულების უზრუნველყოფის შესახებ განცხადების შეტანის შემთხვევაში ორგანო საკითხს წყვეტს 10 დღის ვადაში. გადაწყვეტილება წერილობითია და წარმოადგენს ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს. მას შეიძლება შეიცავდეს ის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რომელიც უნდა აღსრულდეს, და მასში მითითებული უნდა იყოს ის აქტი, რომლის აღსასრულებლადაც იგი გამოცემულია. გადაწყვეტილებაში უნდა მიეთითოს ხარჯების ოდენობა და ანაზღაურების წესი, ხოლო ორგანო უფლებამოსილია აღსასრულებლად განხორციელებულ მოქმედებათა შესაბამისად შემდგომში შეცვალოს ხარჯების ოდენობა. თუ ერთი საშუალების გამოყენება შეუძლებელია, უნდა გამოიცეს აქტი სხვა საშუალების გამოყენების შესახებ.
აღსრულების უზრუნველყოფის შესახებ გადაწყვეტილების გამოცემასთან დაკავშირებული ადმინისტრაციული წარმოების მიმართ არ გამოიყენება კოდექსის ის მოთხოვნები, რომლებიც დაინტერესებული მხარის მონაწილეობასა და საკუთარი მოსაზრების წარდგენის უფლებას ეხება — უზრუნველყოფის გადაწყვეტილების მიმართ გამარტივებული წესი მოქმედებს, რაც აღსრულების ეფექტიანობას ემსახურება.
ნებაყოფლობით შესრულების ვადა და ხარჯები
პირს, რომლის მიმართაც ხორციელდება აღსრულების უზრუნველყოფის საშუალება, უნდა მიეცეს ვადა ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ნებაყოფლობით შესრულებისათვის. ორგანო ვალდებულია ზუსტად განსაზღვროს, თუ რა მოქმედების განხორციელება ევალება პირს აქტის აღსრულებისათვის, და პირი უფლებამოსილია შეასრულოს შესაბამისი ვალდებულება მისთვის ყველაზე ხელსაყრელი საშუალებით. ეს წესი პირს აღსრულების ფორმის არჩევის შესაძლებლობას აძლევს იმ ფარგლებში, რაც აქტით დადგენილი შედეგის მიღწევას არ ეწინააღმდეგება.
თუ კანონით ან მის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით სხვა რამ არ არის დადგენილი, აღსრულებასთან დაკავშირებულ ხარჯებს გაიღებს პირი, რომელსაც ევალება აქტის აღსრულება. თუ პირს კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში არ განესაზღვრა ვადა ნებაყოფლობით აღსრულებისათვის, აღსრულებასთან დაკავშირებულ ხარჯებს გაიღებს შესაბამისად სახელმწიფო ან შესაბამისი მუნიციპალიტეტი, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა გადაუდებელი აუცილებლობა გამოწვეული იყო იმ პირის მოქმედებით, რომელსაც აქტი უნდა აღესრულებინა. ასე ნაწილდება ხარჯების ტვირთი იმისდა მიხედვით, ვის მიერ ან რის გამო შეიქმნა აღსრულების საჭიროება.
აღსრულების უზრუნველყოფის საშუალებები — ჯარიმა და უშუალო იძულება
აღსრულების უზრუნველყოფის საშუალებათა სრულ ჩამონათვალს კოდექსის სხვა ნორმები განსაზღვრავს, ხოლო აქ ყურადღება ეთმობა მათგან ყველაზე გავრცელებულ ორს — ჯარიმას და უშუალო იძულებას. ჯარიმა, როგორც აღსრულების სამოქალაქო-სამართლებრივი საშუალება, გამოიყენება იმ შემთხვევაში, როდესაც აქტის აღსრულება შესაძლებელია მხოლოდ შესაბამისი პირის მიერ ნების გამოვლენით. იგი შეიძლება გამოყენებულ იქნეს იმ შემთხვევაშიც, თუ არსებობს აღსრულებასთან დაკავშირებული სხვა მოქმედების დავალების შესაძლებლობა.
ჯარიმის თანხის ოდენობა განსაზღვრული უნდა იყოს გადაწყვეტილებით აღსრულების უზრუნველყოფის შესახებ და შეიძლება განისაზღვროს საერთო თანხით ან თანხით აქტის დარღვევის ყოველი დღისათვის ანდა აქტის დარღვევით ჩადენილი ყოველი ქმედებისათვის. ამასთან კანონი მკაცრ ზღვრებს აწესებს: ჯარიმის საერთო თანხის ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს 1000 ლარს ფიზიკური პირისათვის და 5000 ლარს იურიდიული პირისათვის; აქტის დარღვევის ყოველი დღისათვის ან დარღვევით ჩადენილი ყოველი ქმედებისათვის განსაზღვრული ჯარიმა არ უნდა აღემატებოდეს 50 ლარს ფიზიკური პირისათვის და 200 ლარს იურიდიული პირისათვის. ჯარიმის თანხის მინიმალური ოდენობაა 5 ლარი, და იგი ჩაირიცხება შესაბამისად სახელმწიფო ან ტერიტორიული ერთეულის ბიუჯეტში.
თუ კოდექსით გათვალისწინებული აღსრულების უზრუნველყოფის საშუალებების გამოყენების მიუხედავად აქტი მაინც არ აღსრულდა, აღსრულებაზე პასუხისმგებელი უფლებამოსილია აქტის აღსრულება უზრუნველყოს უშუალო იძულების საშუალებით. უშუალო იძულება, ამრიგად, უკიდურესი ზომაა: ის გამოიყენება მხოლოდ მას შემდეგ, რაც სხვა საშუალებები შედეგს ვერ იძლევა.
მუნიციპალიტეტები, ფულადი გადახდევინება და გასაჩივრება
აღსრულების ეს საერთო წესები არ ვრცელდება მუნიციპალიტეტის ორგანოთა მიმართ — კოდექსის შესაბამისი თავის დებულებები მუნიციპალიტეტის ორგანოებთან დაკავშირებით არ მოქმედებს, რაც მუნიციპალური თვითმმართველობის სპეციფიკის გათვალისწინებაა.
განსაკუთრებული წესი მოქმედებს ფულადი თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებული აქტების მიმართ: მათ არ გამოიყენება აღსრულების უზრუნველყოფის ზოგადად გათვალისწინებული საშუალებანი, მაგრამ აუცილებელია ორგანოს გადაწყვეტილება აღსრულების უზრუნველყოფის შესახებ. თუ აქტის საფუძველზე ვალდებული პირი უარს აცხადებს ფულადი თანხის გადახდაზე, ორგანო უფლებამოსილია მიიღოს გადაწყვეტილება, რომლის შესაბამისადაც უფლებამოსილი პირი მოვალეს დააკისრებს ვალდებულებას, გადასაცემი თანხა ჩარიცხოს ორგანოს ანგარიშზე. პირისაგან თანხის იძულებითი ამოღება და ქონებაზე ყადაღის დადება კი წარმოებს სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე, სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით — ამ ეტაპზე საქმე უკვე სააღსრულებო სისტემას გადაეცემა.
აღსრულების უზრუნველყოფის შესახებ გადაწყვეტილება გასაჩივრდება კოდექსით დადგენილი წესით. თუ გადაწყვეტილებით შერჩეული უზრუნველყოფის საშუალება და აღსრულების ვადა უშუალოდ გამომდინარეობს იმ აქტიდან, რომლის აღსასრულებლადაც იგი გამოიცა, მისი გასაჩივრება შეიძლება მხოლოდ შესაბამის ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტთან ერთად. ეს ლოგიკურია: როდესაც ზომა და ვადა პირდაპირ აქტიდან მოდის, მათი ცალკე გასაჩივრება აზრს კარგავს და საჩივარი სწორედ თავად აქტს უნდა ეხებოდეს.