ბიზნესის წლიური დეკლარირების საფუძვლები
ბიზნეს გადასახადების მომზადება საქართველოში საგადასახადო კოდექსის 153-ე მუხლით დადგენილ დეკლარაციის ვალდებულებებზეა აგებული: საშემოსავლო ან მოგების გადასახადის შესახებ დეკლარაცია საგადასახადო ორგანოს საანგარიშო წლის მომდევნო წლის 1 აპრილამდე წარედგინება. ამ ვალდებულებას ასრულებენ რეზიდენტი ფიზიკური პირები, რომელთა შემოსავალი საქართველოში გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება, საწარმოები, ასევე არარეზიდენტი ფიზიკური პირები და მუდმივი დაწესებულების არმქონე არარეზიდენტი საწარმოები, თუ მათი საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება.
სპეციალური სიტუაციებიც გათვალისწინებულია: მეწარმე ფიზიკური პირი ეკონომიკური საქმიანობის შეწყვეტისას 30 სამუშაო დღის ვადაში წარადგენს დეკლარაციას ერთობლივი შემოსავლებისა და გამოქვითვების შესახებ, ხოლო დაშლის პროცესში მყოფი პირი ლიკვიდაციის დაწყების რეგისტრაციიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში წერილობით აცნობებს დაშლის შესახებ და იმავე ვადაში წარადგენს დეკლარაციას. გაკოტრების რეჟიმის გახსნის შემთხვევაში განჩინების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 15 დღის ვადაში წარდგენილი უნდა იყოს რეჟიმის გახსნამდე არსებულ პერიოდებზე წარუდგენელი დეკლარაციები.
ცალკე საყურადღებოა მემკვიდრეობით და ჩუქებით დაკავშირებული წესიც: III და IV რიგის მემკვიდრეების მიერ საგადასახადო წლის განმავლობაში 150 000 ლარის ან მეტი ღირებულების ქონების ჩუქებით ან მემკვიდრეობით მიღებისას საშემოსავლო გადასახადი გადახდას ექვემდებარება 2 კალენდარული წლის განმავლობაში, და მარეგისტრირებელი ორგანო პირს აცნობებს ანგარიშგებისა და გადასახადის გადახდის ვალდებულების შესახებ. იმ პირსაც, რომელიც დეკლარაციის წარდგენის ვალდებულებას არ ასრულებს, შეუძლია იგი გადასახადის გადაანგარიშებისა და დაბრუნების მოთხოვნით წარადგინოს — ეს ინსტრუმენტი გადახდილი გადასახადის დაბრუნების გზად მუშაობს.
თვიური დეკლარაციები და მიმდინარე გადასახდელები
თვიური გრაფიკიც მკაფიოა: მეწარმე ფიზიკური პირი, საწარმო და ორგანიზაცია საგადასახადო ორგანოს არაუგვიანეს საანგარიშო თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვისა წარუდგენს დეკლარაციას გაცემული შრომის ანაზღაურების თანხებისა და დაკავებული გადასახადის შესახებ; განაცემების დაბეგვრასთან დაკავშირებული დეკლარაციაც იმავე გრაფიკით იწარმოებს.
155-ე მუხლი კი მიმდინარე გადასახდელებს აწესრიგებს: საწარმო და მეწარმე ფიზიკური პირი, რომლის საანგარიშო პერიოდი კალენდარული წელია, წინა წლის წლიური გადასახადის მიხედვით ბიუჯეტში შეაქვს თანხები ოთხ ეტაპად — არაუგვიანეს 15 მაისისა, 15 ივლისისა, 15 სექტემბრისა და 15 დეკემბრისა, თითოეული 25 პროცენტის ოდენობით. მიმდინარე გადასახდელებს არ იხდის ის, ვისაც გასულ წელს დასაბეგრი შემოსავალი ან მოგება არ ჰქონია, ასევე ის პირი, რომელსაც მიმდინარე წელს გაუუქმდა მიკრო ბიზნესის ან ფიქსირებული გადასახადის გადამხდელის სტატუსი და გასული წლის მიხედვით დასაბეგრი შემოსავალი ჰქონდა.
მოსალოდნელი შემოსავლის ცვლილებაც გათვალისწინებულია: თუ მიმდინარე წლის მოსალოდნელი დასაბეგრი შემოსავალი გასულ წელთან შედარებით არანაკლებ 50 პროცენტით მცირდება და ამის შესახებ პირი გადახდის ვადამდე აცნობებს საგადასახადო ორგანოს, მას უფლება აქვს შეამციროს ან არ გადაიხადოს მიმდინარე გადასახდელები. თუ ფაქტობრივი შედეგები ეს შემცირებას არ დაადასტურებს, საურავი დადგენილი ვადებიდან დეკლარაციის წარდგენამდე უნდა გადაიხადოს.