საჯარო ადმინისტრაციის ორგანოების საქმიანობა ძირითადად ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტების გამოცემით აიხსნება: ეს არის გადაწყვეტილებები, ბრძანებები, დადგენილებები, თუნდაც განაცხადზე უარის თქმის შესახებ აქტები, რომლებიც პირდაპირ ეხება მოქალაქის, ორგანიზაციის ან სხვა დაინტერესებული მხარის უფლებებსა და მოვალეობებს. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული წესრიგის კოდექსი ამ აქტების საწინააღმდეგოდ აღჭურვის სპეციალური ადმინისტრაციული გასაჩივრების მექანიზმით, რომლის ამოცანაც დარღვეული უფლების აღდგენაა ჯერ ადმინისტრაციული ორგანოს დონეზევე. ამ გვერდზე დეტალურად არის აღწერილი, რას შეიძლება გასაჩივრდეს, ვინ განიხილავს საჩივარს, რა ვადაში უნდა მოხდეს მისი წარდგენა და რა შინაარსის უნდა იყოს ის, როგორ მიმდივრებს განხილვა და როგორ სრულდება ის.
რას შეიძლება გასაჩივრდეს
კოდექსის თანახმად, დაინტერესებულ მხარეს უფლება აქვს გაასაჩივროს ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი. დაცვა არ შემოიფარგლება მხოლოდ ფორმალურად გამოცემული აქტით: თუ ადმინისტრაციულმა ორგანომ აქტის გამოცემისათვის დადგენილი ვადა დაარღვია, ეს დარღვევა ჩაითვლება აქტის გამოცემაზე უარის თქმად და ასეთი ნაგულისხმევი უარიც გასაჩივრდება იმავე წესით. გარდა ამისა, ორგანოს ისეთი ქმედებაც გასაჩივრდება ზოგადი წესით, რომელიც არ არის დაკავშირებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემასთან, რაც ადმინისტრაციული ორგანოს ფაქტობრივ ყოფაქმედებასაც კიდევ მოიცავს.
ამავე დროს, ადმინისტრაციული წარმოების საკითხთან დაკავშირებით მიღებული გადაწყვეტილება ცალკე გასაჩივრებას არ ექვემდებარება, გარდა ორი შემთხვევისა: როდესაც ეს პირდაპირ არის გათვალისწინებული კანონით, ან როდესაც ასეთი გადაწყვეტილება შესაბამისი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტისაგან დამოუკიდებლად არღვევს პირის უფლებას ან კანონიერ ინტერესს. ეს ნიშნავს, რომ წარმოების შიდა საკითხებზე უკმაყოფილება თავად საჩივრის საგნად მხოლოდ მაშინ იქცევა, თუ ის დამოუკიდებლად აზიანებს პირს ან კანონი ამას პირდაპირ უშვებს.
ვინ განიხილავს ადმინისტრაციულ საჩივარს
თუ კანონით ან მის საფუძველზე გამოცემული კანონქვემდებარე აქტით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ საჩივარს განიხილავს და გადაწყვეტს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამომცემი ადმინისტრაციული ორგანო, თუ იქ არსებობს აქტის გამომცემ თანამდებობის პირს ან შესაბამის სტრუქტურულ ქვედანაყოფს ზემდგომი თანამდებობის პირი. ხოლო თუ აქტი გამოცემულია ადმინისტრაციული ორგანოს ხელმძღვანელი თანამდებობის პირის მიერ, მის თაობაზე წარდგენილ საჩივარს განიხილავს და გადაწყვეტს ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანო. ასე იქმნება შიდასაორგანობრივი კონტროლის ორი საფეხური: ჯერ გამომცემელი ორგანო თვითონ გადახედავს საკუთარ გადაწყვეტილებას, ხოლო ხელმძღვანელის აქტის შემთხვევაში საჩივარი უკვე მის ზემდგომს აღწევს.
პარალელურად, კოდექსი სრულად ინახავს სასამართლოში მიმართვის შესაძლებლობას: პირს შეუძლია საკუთარი უფლებებისა და თავისუფლებების დასაცავად სასამართლოს მიმართოს საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. სად გადის ადმინისტრაციული გასაჩივრებისა და სასამართლო გზის საზღვარი კონკრეტულ საქმეში, ეს ზუსტად ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობა განსაზღვრავს, და ამ საზღვრის შესახებ ზოგადი ადმინისტრაციული წესრიგის კოდექსი მიმართავს მასთან — სასამართლოს უფლებამოსილების საკითხში სწორედ საპროცესო კოდექსის ნორმები მოქმედებს.
გასაჩივრების ვადა — ერთი თვე
კოდექსის ერთ-ერთი ცენტრალური წესი გასაჩივრების ვადაა: ადმინისტრაციული საჩივარი წარდგენულ უნდა იქნეს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოქვეყნების ან ოფიციალური წესით გაცნობის დღიდან ერთი თვის ვადაში, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი. აქტის ნაცვლად თუ საჩივრდება ორგანოს ქმედება, ისიც უნდა გასაჩივრდეს ერთი თვის ვადაში — იმ დღიდან, როდესაც დაინტერესებული მხარისათვის ცნობილი გახდა ამ მოქმედების განხორციელების ან განხორციელებისაგან თავის შეკავების შესახებ.
ვადების რეჟიმს ორი მნიშვნელოვანი გამონაკლისი აქვს. პირველი: როდესაც ორგანომ აქტის გამოცემის ვადა დაარღვია და ეს უარის თქმად ითვლება, გასაჩივრების ვადა დგინდება საერთოდ არ შეიძლება — ნაგულისხმევ უარზე საჩივარი ვადით არ არის შეზღუდული. მეორე: თუ გასაჩივრების ვადა მაინც გავიდა, იგი უნდა აღდგეს, თუ ვადის გაშვება მოხდა დაუძლეველი ძალის ან სხვა საპატიო მიზეზით. აღდგენის თხოვნისას სწორედ ამ მიზეზთა დასაბუთება წყვეტს საკითხს, და ამ მოთხოვნის განხილვის წესს კანონმდებლობა განსაზღვრავს.