თითოეული ჩვენგანი ადმინისტრაციული ორგანოების აქტებთან არის დაკავშირებული — ეს არის გადაწყვეტილებები, ბრძანებები, ცნობები, უარის შესახებ პასუხები, რომლებიც განსაზღვრავს უფლებებსა და მოვალეობებს. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული წესრიგის კოდექსი ამ აქტებს ერთიან სამართლებრივ რეჟიმს უწესებს: განსაზღვრავს, რა არის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, რა ფორმით და რა რეკვიზიტებით გამოიცემა ის, როდის შედის ძალაში, როგორ ხდება მისი გამოქვეყნება და ოფიციალური გაცნობა, როგორ სწორდება შეცდომები და როდის ითვლება აქტი არარად ან ძალადაკარგულად. სწორედ ამ ცოდნაზე აიგება ადმინისტრაციული საჩივრის ინსტიტუტი — მექანიზმი, რომლითაც დარღვეული უფლება აღდგება ადმინისტრაციული ორგანოს დონეზევე.
რა არის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი
კოდექსი მკაფიოდ განმარტავს ძირითად ცნებებს. ადმინისტრაციული ორგანოა ყველა სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტის ორგანო და დაწესებულება, საჯარო სამართლის იურიდიული პირი (პოლიტიკური და რელიგიური გაერთიანებების გარდა), აგრეთვე ნებისმიერი სხვა პირი, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობის საფუძველზე ასრულებს საჯარო სამართლებრივ უფლებამოსილებებს. დაინტერესებული მხარე კი ნებისმიერი ფიზიკური ან იურიდიული პირი და ადმინისტრაციული ორგანოა, რომლებთან დაკავშირებითაც გამოცემულია ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი, ან რომლის კანონიერ ინტერესზედაც ასეთი აქტი ან ორგანოს ქმედება პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს.
ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არის ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტი, რომელიც აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის ან პირთა შეზღუდული წრის უფლებებსა და მოვალეობებს. ამ განმარტებას კოდექსი ორი მნიშვნელოვანი დამატებით ავრცელებს: ინდივიდუალურ აქტად ითვლება აგრეთვე ორგანოს გადაწყვეტილება განმცხადებლისათვის საკითხის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, და ასევე ორგანოს მიერ გამოცემული ან დადასტურებული დოკუმენტი, რომელსაც შეიძლება მოჰყვეს სამართლებრივი შედეგები. აქტი შეიძლება გამოიცეს ელექტრონული ფორმითაც — მართვის ავტომატური საშუალებებით, თუ ის აკმაყოფილებს ელექტრონული დოკუმენტისა და ელექტრონული სანდო მომსახურების შესახებ კანონის მოთხოვნებს.
ინდივიდუალური აქტი განსხვავდება ნორმატიული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტისგან, რომელიც ქცევის ზოგად წესს შეიცავს და მუდმივი ან დროებითი და მრავალჯერადი გამოყენებისთვის არის განკუთვნილი. კოდექსი იცნობს აგრეთვე აღმჭურველ აქტს, რომელიც დაინტერესებულ მხარეს რაიმე უფლებას ან სარგებელს ანიჭებს, და ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას — ორგანოს მიერ საჯარო უფლებამოსილების განხორციელების მიზნით ფიზიკურ ან იურიდიულ პირთან დადებულ სამოქალაქო-სამართლებრივ ხელშეკრულებას. ორგანოს გადაწყვეტილების არჩევნის თავისუფლებას — საჯარო და კერძო ინტერესების დაცვის საფუძველზე რამდენიმე კანონიერ გადაწყვეტილებათაგან ყველაზე მისაღების შერჩევის შესაძლებლობას — კოდექსი დისკრეციულ უფლებამოსილებად განმარტავს.
აქტის ფორმა და რეკვიზიტები
ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გამოიცემა წერილობით ან ზეპირად. წერილობითი აქტი უნდა შეიცავდეს კანონით დადგენილ აუცილებელ რეკვიზიტებს:
- ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის სახეს;
- აქტის გამომცემ ორგანოს;
- აქტის სათაურს;
- უფლებამოსილი პირის გვარს, სახელსა და ხელმოწერას;
- გამოცემის დროსა და ადგილს;
- გამომცემი ორგანოს მიერ მინიჭებულ სარეგისტრაციო ნომერს.
აქტის დასაბუთების ვრცელი მოთხოვნები კოდექსის სხვა დებულებებით არის დადგენილი — მათი დარღვევა თავად შეიძლება აღიარებული იქნეს აქტის უკანონობის საფუძვლად, ამიტომ პრაქტიკაში გამომცემელი ორგანო ვალდებულია მოთხოვნებს სრულად აღასრულოს. რეკვიზიტების არსებობა კი პირდაპირ შესამოწმებელია: აქტის გარეგნული სახის შეფასება ყოველთვის შესაძლებელია და ამას ხშირად გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს საჩივრის მომზადებისას.