დაკარგული კრიპტოს აღდგენა, როცა დაზარალებულს აღმასრულებელი საბუთი უკვე აქვს, „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის ინსტრუმენტებით ხდება. კანონში კრიპტოვალუტის სპეციალური წესი ვერ მოიძებნა, მაგრამ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მექანიზმები — მოვალის ქონებრივი მდგომარეობის გამოკვლევა, ყადაღა და რეალიზაცია — ციფრულ აქტივებსაც აღწევს, რადგან ნუსხაში ფიქსირდება მესამე პირებთან არსებული სამართლებრივი ურთიერთობებიც — ბირჟის ანგარიშები და საფულეების მიმართ მოთხოვნები. ქვემოთ ვხსნით ამ გზას კანონის მე-42, 40-ე, 52-ე და 53-ე მუხლებით.
ქონებრივი მდგომარეობის გამოკვლევა და ციფრული აქტივები
მე-42 მუხლის მეორე ნაწილით აღსრულების ეროვნულ ბიუროს შეუძლია დაავალდებულოს მოვალე — მაგალითად, თაღლითი, რომლის წინააღმდეგაც აღსრულების საბუთი გაცემულია — წარმოადგინოს თავისი ქონების ნუსხა და ინფორმაცია ამ ქონებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობების შესახებ. ნუსხაში უნდა აღინიშნოს ის ქონებაც, რომლის მოთხოვნის უფლებაც მოვალეს მესამე პირის მიმართ აქვს — ეს ნიშნავს, რომ ბირჟის ანგარიშზე არსებული სარჩელი და სხვა ციფრული მოთხოვნები ნუსხის საგანია, საფუძვლისა და მტკიცებულებების მითითებითურთ.
მესამე ნაწილით მოვალე წერილობით გარანტიას იძლევა, რომ მონაცემები მაქსიმალურად სწორად და სრულად წარადგინა, და შემდგომი ცვლილებებიც დამატებით აცნობებს; მეოთხე ნაწილით კი 5 დღის ვადაში ნუსხის არაწარდგენა, გარანტიაზე უარი ან შეგნებულად არასწორი ინფორმაცია პასუხისმგებლობას იწვევს. ბიურო თვითონაც ამოწმებს მონაცემთა სისწორესა და სისრულეს — დაკარგული აქტივის დამალვა ამიტომ რისკია მოვალისთვის.
გამოკვლევის ეს ინსტრუმენტი სწორედ იმითაა ძვირფასი, რომ ის ქონებას ფართოდ აღწერს: ნუსხაში მოხვდება როგორც მოვალის ნივთი, ისე მისი მოთხოვნები და ვალდებულებები; მესამე პირზე არსებული თითოეული მოთხოვნისთვის მითითდება საფუძველი და მტკიცებულებები, ხოლო იმ ქონების შესახებ, რომლის მოთხოვნის უფლებაც მოვალეს აქვს, ცალკე აღნიშვნა კეთდება. ამიტომ ბირჟის ანგარიშზე ანსამბლირებული მონეტები, საფულეები და სხვა ციფრული პოზიციები დავის გარემოებათა ნაწილი ხდება და მათი დამალვა გარანტიის დარღვევაა.
ყადაღა და ფასიანი ქაღალდების წესი
აქტივების მოძიების შემდეგ მოქმედებს 40-ე მუხლის ყადაღის შასი: მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება ნიშნავს მოვალის ქონების აღწერას, განკარგვის — გასხვისების, დაგირავების, ქირავნობისა და იჯარის — აკრძალვის გამოცხადებას ან/და ქონების შესანახავად გადაცემას, რაც აღწერისა და დაყადაღების აქტით ფიქსირდება; ყადაღის შემდეგ დადებული გარიგება ბათილია. 52-ე მუხლი კი განსაზღვრავს, რომ ფასიან ქაღალდებზე ვრცელდება მოძრავ ნივთებზე ყადაღის დადებისა და რეალიზაციის წესები — ანალოგიური ლოგიკით, იდენტიფიცირებადი ციფრული აქტივებიც ამ მექანიზმს უერთდება.
ყადაღის გაძლიერებას ინსტიტუციური წესებიც ემსახურება: კანონის თანახმად, კომერციული ბანკის ლიკვიდატორი, სპეციალური მმართველი ან მიკრობანკის ლიკვიდატორი უფლებამოსილია ყადაღადადებული ანგარიშები შესაბამისი კანონების მიხედვით სხვა ბანკში ან საქართველოს ეროვნულ ბანკში გადაიტანოს, ხოლო დემატერიალიზებული ფასიანი ქაღალდების შემთხვევაში — ყადაღადადებული ანგარიშები უცვლელად გადაიტანოს სხვა ანგარიშის მწარმოებელთან. ეს წესი ბიუროსა და კერძო აღმასრულებლის მიერ დადებულ ყადაღასაც აერთიანებს და ციფრული აქტივების შემთხვევაში იმ ინსტიტუტებთან ურთიერთობის ჩარჩოს ქმნის, სადაც ეს აქტივები ინახება.
თუ ყადაღის დადებისას მესამე პირი ქონებაზე თავის უფლებას განაცხადებს, ნივთი მაინც შეიტანება აქტში აღნიშვნით, აღმასრულებელი კი მას სარჩელით ყადაღისგან გათავისუფლების უფლებას უხსნის; საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენისას კი, კრედიტორის თანხმობით, ქონება აქტიდან ამოირიცხება. ასე იწყვეტა კითხვა, ვის ეკუთვნის იდენტიფიცირებული აქტივი, სანამ რეალიზაციამდე მივალთ.
სხვაგვარი რეალიზაცია შეთანხმებით
53-ე მუხლი იძლევა მნიშვნელოვან ინსტრუმენტს: კრედიტორისა და მოვალის შეთანხმების შემთხვევაში, მათი განცხადების საფუძველზე, აუქციონის საჯაროდ გამოცხადებამდე აღსრულების ეროვნულ ბიუროს შეუძლია დაადგინოს, რომ ყადაღადადებული ქონების რეალიზაცია უნდა მოხდეს სხვაგვარად, ვიდრე კანონითაა განსაზღვრული. კრიპტოს შემთხვევაში ეს განსაკუთრებით შესაფერისია: მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ, რომ აქტივი ბირჟაზე გაიყიდოს ან კრედიტორს პირდაპირ გადაეცეს — მთავარია, ეს აუქციონის გამოცხადებამდე და ბიუროს კონტროლით მოხდეს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ აღსრულების მექანიზმით კრიპტოს აღდგენის კითხვებს.
შეუძლია თუ არა ბიუროს კრიპტოს მოძიება?
დიახ — ნუსხის ბრძანებით, რომელიც მესამე პირებთან ურთიერთობებსაც ფიქსირავს, მათ შორის ბირჟის ანგარიშებზე არსებულ მოთხოვნებს.
რა ხდება მონაცემების დამალვისას?
5 დღის ვადაში ნუსხის არაწარდგენა, გარანტიაზე უარი ან შეგნებულად არასწორი ინფორმაცია კანონმდებლობით დადგენილ პასუხისმგებლობას იწვევს.
როგორ ექვემდებარება აქტივი ყადაღას?
აღწერით და განკარგვის აკრძალვით; ფასიანი ქაღალდები მოძრავ ნივთებზე ყადაღისა და რეალიზაციის წესებს მისდევს.
შეიძლება თუ არა აუქციონის გარეშე რეალიზაცია?
დიახ — მხარეთა შეთანხმებით, აუქციონის გამოცხადებამდე, ბიუროს მიერ დადგენილი სხვაგვარი წესით.
რა ხდება მესამე პირის უფლებით?
ქონება აქტში აღნიშვნით შედის, მესამე პირს გათავისუფლების სარჩელის უფლება აქვს, დოკუმენტის წარდგენისას კი ის კრედიტორის თანხმობით ამოირიცხება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ამზადებს სააღსრულებო განაცხადებს, აანალიზებს, რა უნდა მოხვდეს მოვალის ქონების ნუსხაში, და ახორციელებს ყადაღისა და რეალიზაციის კონტროლს ბიუროსთან ურთიერთობაში.
თუ თაღლითობით დაკარგული კრიპტოს აღდგენა გჭირდებათ და აღსრულების საბუთი გაქვთ, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — ავაშენებთ მოძიებიდან რეალიზაციამდე სრულ ჯაჭვს.