დირექტორის პასუხისმგებლობის სარჩელები

ხელმძღვანელი პირის მიმართ პასუხისმგებლობის სარჩელის საფუძვლები

როცა სამეწარმეო საზოგადოებას ხელმძღვანელი პირის — დირექტორის — ქმედებით ან უმოქმედობით ზიანი აქვს მიყენებული, კანონი ამ ზიანის ანაზღაურების რამდენიმე გზას აწესრიგებს. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მუხლი 50 ადგენს პასუხისმგებლობის საერთო საფუძველს: ხელმძღვანელი პირი საზოგადოების წინაშე პასუხს აგებს კეთილსინდისიერების მოვალეობის ბრალეული შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანისთვის. ამ გვერდზე ჩვენ განვმარტავთ ამ მოთხოვნის პროცედურულ მხარეს: ვის შეუძლია სარჩელის აღძვრა, როგორ იზღუდება პასუხისმგებლობისგან განთავისუფლება, რომელ ვადებში ჯდება მოთხოვნა და როგორ მუშაობს აქციონერის სარჩელის ინსტიტუტი.

პასუხისმგებლობის საფუძვლის შინაარსითი ანალიზი — ზრუნვის მოვალეობის სტანდარტი, კონკურენციისა და საქმიანი შესაძლებლობის აკრძალვები — ცალკე საკითხია; აქ აქცენტი სწორედ იმაზეა, როგორ გადაიქცევა დარღვევა სასამართლო მოთხოვნად და რომელი პროცესული ნაბიჯებია გადამწყვეტი დროის თვალსაზრისით.

ვინ აახლებს პასუხისმგებლობას

მუხლი 50 თავად ასახელებს მოთხოვნის შესაძლებლობის მქონე პირებს: ხელმძღვანელი პირის მიერ საზოგადოებისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება აქვს ხელმძღვანელ ორგანოს, სხვა ხელმძღვანელ პირს, სამეთვალყურეო საბჭოს, ხოლო კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში და დადგენილი წესით — თითოეულ პარტნიორს. წესდებით შეიძლება დამატებით განისაზღვროს სხვა პირიც, რომელსაც ეს უფლება ექნება.

სააქციო საზოგადოებისთვის მუხლი 221 უფლებამოსილებას ზუსტად განაწესრიგებს: საერთო კრებას, სააქციო საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს და ხელმძღვანელ ორგანოს საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებში უფლება აქვთ, მოითხოვონ ამ ორგანოთა წევრების მიერ საზოგადოებისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. საერთო კრების გადაწყვეტილებით შეიძლება სამეთვალყურეო საბჭოს ან ხელმძღვანელ ორგანოს დაევალოს თანამდებობის პირებისგან ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. ასეთი გადაწყვეტილება შესრულდეს მისი მიღებიდან 6 თვის ვადაში, და კრებას უფლება აქვს მის შესასრულებლად სპეციალური წარმომადგენელი დანიშნოს.

სოლიდარული პასუხისმგებლობა და განთავისუფლების ზღვრები

მუხლი 55 წესრიგებს იმ ვითარებას, როცა ვალდებულება რამდენიმე ხელმძღვანელი პირის მოქმედებით ან უმოქმედობით არის შეუსრულებელი — ასეთ შემთხვევაში ისინი საზოგადოების წინაშე პასუხს სოლიდარულად აგებენ. სოლიდარობა მოსარჩელეს პრაქტიკულ უპირატესობას აძლევს: მოთხოვნა სრულად შეიძლება აღიძრას მათგან ერთ-ერთის მიმართაც.

განთავისუფლება კი მკაცრად არის შეზღუდული. საერთო კრებას შეუძლია მიიღოს გადაწყვეტილება ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნაზე უარის თქმის ან დამაზიანებელთან მორიგების თაობაზე, მაგრამ ეს გადაწყვეტილება ძალაში რჩება მხოლოდ მაშინ, თუ მას არ შეეწინააღმდეგებიან ხმათა სულ მცირე 10 პროცენტის მესაკუთრე პარტნიორები. ანუ მცირე პარტნიორთა ჯგუფს შეუძლია დაბლოკოს დამაზიანებლის განთავისუფლება. თავად ხელმძღვანელი პირიც თავისუფლდება ვალდებულებისგან, თუ თავისი ქმედებით საერთო კრების გადაწყვეტილებას ასრულებდა; ხოლო იმ ხელმძღვანელ პირს, რომლის განთავისუფლების საკითხიც განიხილება, ეკრძალება ამ საკითხზე ხმის მიცემა. და ბოლოს — წესდებით ან სასამსახურო ხელშეკრულებით ვერ იქნება გამორიცხული პასუხისმგებლობა განზრახ შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანისთვის.