საგადასახადო შეღავათის სამართლებრივი რეჟიმი
საგადასახადო კოდექსის 60-ე მუხლი მკაფიო საზღვრებს აწესებს: საერთო-სახელმწიფოებრივი თუ ადგილობრივი გადასახადისგან გათავისუფლება შესაძლებელია მხოლოდ კოდექსში ცვლილების ან დამატების შეტანით, ადგილობრივი გადასახადის შეღავათა კი — შესაბამის ნორმატიულ აქტში ცვლილებით. საგადასახადო შეღავათად ითვლება სხვა გადამხდელებთან შედარებით ცალკეული კატეგორიის გადამხდელებისთვის მინიჭებული უპირატესობა — გადასახადის ნაკლებად გადახდა ან მისგან სრული გათავისუფლება. აკრძალულია ინდივიდუალური ხასიათის შეღავათის დაწესება და ცალკეული პირის გათავისუფლება, ხოლო გადამხდელს შეღავათის სარგებლობის უფლება შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის წარმოშობის მომენტიდან მისი მოქმედების მთელი პერიოდის განმავლობაში აქვს. ამ გვერდზე განვმარტავთ, რომელი შემოსავლები და ქონებაა გათავისუფლებული კოდექსის 82-ე და 206-ე მუხლებით, როგორ მუშაობს გათავისუფლების მექანიზმი პრაქტიკაში და როგორ მოვამზადოთ განაცხადი, რომ პირველივე მოთხოვნაზე დაკმაყოფილდეს.
შემოსავლის გადასახადიდან გათავისუფლებული შემოსავლები
82-ე მუხლის თანახმად, საშემოსავლო გადასახადით დაბეგვრისგან თავისუფლდება ფიზიკურ პირთა შემოსავლების მთელი რიგი სახეობა: დიპლომატიურ და გათანაბრებულ დაწესებულებებში დაქირავებით მუშაობით მიღებული არარეზიდენტის შემოსავლები; მიღებული გრანტი, სახელმწიფო პენსია, სახელმწიფო კომპენსაცია, აკადემიური და ჩვეულებრივი სახელმწიფო სტიპენდია; საქველმოქმედო საქმიანობის ფარგლებში არასამეწარმეო იურიდიული პირისგან და საქველმოქმედო ორგანიზაციიდან მკურნალობის დასაფინანსებლად მიღებული სარგებელი; დაგროვებითი საპენსიო სქემის შენატანები და მასზე დარიცხული სარგებელი. ამასთან, მემკვიდრეობით და ჩუქებით მიღებული ქონებაც სპეციალურ წესებს ექვემდებარება — ამ თემას ჩვენი ცალკე გვერდი განმარტავს. გათავისუფლებულთა ჩამონათვალი დახურულია: რაც კოდექსში პირდაპირ არ არის დაფიქსირებული, შეღავათის ობიექტი არ არის, და ამ საზღვრის გადალახვა გადასახადის შემდგომ დარიცხვას იწვევს.
გათავისუფლებულ სიაში ასევე შედის სხვადასხვა სპეციალური დანიშნულების დახმარებები და კოდექსით ცალკე დასახელებული შემოსავლები, თუმცა ჩამონათვალის თითოეული პუნქტი სიზუსტით უნდა შემოწმდეს: პრაქტიკაში სწორედ კლასიფიკაციის შეცდომა — გათავისუფლებულ სახედ ჩაწერილი შემოსავალი, რომელიც კატეგორიას არ ერგება — არის დავის ყველაზე გავრცელებული მიზეზი. გათავისუფლება იმ პირობით მუშაობს, რომ შემოსავალი ობიექტურად აკმაყოფილებს კოდექსით დასახელებულ ნიშნებს, და ეს გადამხდელს დოკუმენტურად უნდა დაადგინდეს.
ქონების გადასახადიდან გათავისუფლებული ქონება
206-ე მუხლი განსაზღვრავს ქონების გადასახადისგან გათავისუფლებულ ობიექტებს დაბეგვრის ობიექტის მიხედვით. ყველაზე მოთხოვნადი შეღავათა ეხება ფიზიკური პირის დასაბეგრ ქონებას მიწის გარდა: ის გათავისუფლებულია, თუ ოჯახის მიერ წინა კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებული შემოსავლები 40 000 ლარს არ აღემატება. გარდა ამისა, გათავისუფლებულია მიმოსვლის გზები და ელექტროგადამცემი ხაზები; ორგანიზაციის ქონება და ლიზინგით გაცემული ქონება — მიწისა და ეკონომიკური საქმიანობისთვის გამოყენებული ქონების გარდა; ძეგლებთან და დაცულ ტერიტორიებთან დაკავშირებული მიწები; ოკუპირებულ ტერიტორიებზე არსებული ქონება და დევნილთა განსახლების ობიექტები; საგარეულო დანიშნულების მიწები მიღებიდან 5 წლის განმავლობაში; სანახევროდ ან მეტად დაზიანებული ნაყოფიერი ფენის მქონე სასოფლო-სამეურნეო მიწა; მაღალმთიან დასახლებაში მუდმივად მცხოვრები პირის მიწა. სია ამასთან მოიცავს სამეცნიერო-კვლევითი და სასწავლო მიწის ნაკვეთებს, სატყეო ორგანიზაციების მიწებს, სამელიორაციო ინფრასტრუქტურას, ქარსაფარ ზოლებს, ქალაქის წყალსაცავებსა და სასმელი წყლით მომარაგების ობიექტებს — ეს ჩამონათვალი ნათლად აჩვენებს, რომ შეღავათა კონკრეტული ფუნქციური დანიშნულების ან სტატუსის მიხედვით მუშაობს და არა პირადი შეღავათის სახით. თითოეული შეღავათის პირობა დამადასტურებელ დოკუმენტზეა დამოკიდებული — ცნობით თუ სტატუსის მოწმობით.
განაცხადის მომზადება და წარდგენა
გათავისუფლებით სარგებლობა პროცედურულად განსხვავებულად მუშაობს შემოსავლის და ქონების გადასახადებზე: შემოსავლის გადასახადის შემთხვევაში მნიშვნელოვანია გათავისუფლებული შემოსავლის სწორი კლასიფიკაცია დეკლარაციაში, ქონების გადასახადზე კი — შესაბამისი ცნობების და სტატუსის დოკუმენტების დროული წარდგენა საგადასახადო ორგანოსთან. განაცხადის ფორმა და წარდგენის წესი საგადასახადო ორგანოს რეგლამენტებით არის განსაზღვრული, ამიტომ თითოეულ შემთხვევაში უნდა გადამოწმდეს, რომელი დოკუმენტი და რომელი ვადაა მოქმედი. ჩვენი რჩევაა: შეადგინეთ შემოსავლებისა და ქონების სრული სია, ჯგუფური დაყოფით გამოარჩიეთ გათავისუფლებული სახეობები და თითოეულზე დაურთეთ დამადასტურებელი დოკუმენტაცია — ეს ერთადერთი გზაა, განაცხადი პირველივე მოთხოვნაზე დაკმაყოფილდეს.
ხშირად დასმული კითხვები
შეიძლება თუ არა ცალკე პირისთვის გათავისუფლება?
არა — კოდექსი პირდაპირ კრძალავს ინდივიდუალური ხასიათის საგადასახადო შეღავათის დაწესებას და ცალკეული პირის გათავისუფლებას; შეღავათა მხოლოდ კატეგორიებით მუშაობს.
როდის იწყებს შეღავათა მოქმედებას?
გადამხდელს შეღავათით სარგებლობის უფლება ეძლევა შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის წარმოშობის მომენტიდან და ვრცელდება მისი მოქმედების მთელ პერიოდზე.
რა შემოსავლებია ყველაზე ცნობილი გათავისუფლებული სახეობები?
სახელმწიფო პენსია, გრანტი, სახელმწიფო კომპენსაცია და სტიპენდიები, საქველმოქმედო ორგანიზაციებიდან მიღებული სარგებელი, დაგროვებითი პენსიის სქემის შენატანები და სარგებელი.
რომელი ოჯახები არიან ქონების გადასახადისგან თავისუფლებულნი?
ის ოჯახები, რომლებიც წინა წლის განმავლობაში 40 000 ლარამდე შემოსავალს იღებენ — მათი დასაბეგრი ქონება მიწის გარდა გადასახადს არ იხდის.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი განვითარებული პრაქტიკით ეხმარება როგორც ფიზიკურ, ისე იურიდიულ პირებს: განვსაზღვრავთ, ერთიანდება თუ არა თქვენი შემოსავალი ან ქონება გათავისუფლებულ კატეგორიებში, შევადგენთ დეკლარაციას და განაცხადს, დავალაგებთ დამადასტურებელ დოკუმენტებს და წარგანმართავთ საგადასახადო ორგანოსთან ურთიერთობაში. დაგვიკავშირდით — შეღავათა, რომელიც კანონით გიწევთ, სრულად უნდა იყოს გამოყენებული. Legal.ge.