LCIA არბიტრაჟი ქართული სამართლის პრიზმაში
LCIA — ლონდონის საერთაშორისო საარბიტრაჟო სასამართლო — საერთაშორისო ბიზნესის ერთ-ერთი ცნობილი საარბიტრაჟო დაწესებულებაა, რომლის არჩევანიც ხელშეკრულებებში ხშირად ხდება მსხვილ გარიგებებზე. საქართველოს კანონი „არბიტრაჟის შესახებ“ ამ არჩევანს ცალსახად ამუშავებს: მხარეთა შეთანხმება კონკრეტულ საარბიტრაჟო დაწესებულებაზე მოიცავს შეთანხმებას ამავე საარბიტრაჟო დაწესებულების წესებზე. ასე რომ, ხელშეკრულებაში LCIA-ს მითითება განსაზღვრავს არა მხოლოდ დაწესებულებას, არამედ მის წესებსაც — დათქმა თავისთავად მოიცავს ამ წესებს და მხარეებს პროცედურული რეგლამენტის ცალ-ცალკე დაწერას აღარ სჭირდებათ.
კანონი ამავე დროს ადგენს, რომ მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ საარბიტრაჟო წარმოების წესებზე, და ეს შეთანხმება მოიცავს იმ წესებს, რომლებზეც მხარეები საარბიტრაჟო შეთანხმებაში მიუთითებენ. ქართული კონტრაგენტებისთვის ეს ნიშნავს, რომ LCIA-ს არჩევანი ქართული კანონის ფარგლებში სრულფასოვნად მუშაობს: განხილვა მიმდინარეობს არჩეული დაწესებულების წესებით, ხოლო საარბიტრაჟო ურთიერთობების ზოგადი ჩარჩო — მათ შორის, განხილვის ადგილისა და წარმოების ენის საკითხები — კანონით განსაზღვრული წესით წყდება.
განხილვის ადგილი: ვინ განსაზღვრავს და რატომ არის მნიშვნელოვანი
კანონის მიხედვით, საარბიტრაჟო განხილვის ადგილი განისაზღვრება მხარეთა შეთანხმებით. LCIA დათქმაში შეგიძლიათ პირდაპირ განსაზღვროთ ადგილი — მათ შორის საქართველო — და ამით წინასწარ იქნება ცნობილი, რომელი სამართლებრივი გარემო გარს აკრავს განხილვას. მხარეთა შეთანხმების არარსებობისას განხილვის ადგილს განსაზღვრავს არბიტრაჟი საქმის გარემოებებისა და იმის გათვალისწინებით, თუ რამდენად მოსახერხებელია ეს ადგილი მხარეებისთვის.
მნიშვნელოვანია განსაზღვროთ სხვაობა განხილვის სამართლებრივ ადგილსა და სხდომების ფიზიკურ ჩატარების ადგილს შორის: არბიტრაჟს შეუძლია ნებისმიერ ადგილას მოიწვიოს სხდომა არბიტრთა შორის კონსულტაციების ჩასატარებლად, მოწმეების, ექსპერტების ან მხარეების მოსასმენად, მტკიცებულებათა შესამოწმებლად, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ასე რომ, სამართლებრივი „ადგილი“ დათქმით განისაზღვრება, სხდომები კი მხარეთა მოსახერხებლობისამებრ შეიძლება სხვადასხვა ქალაქში ჩატარდეს.
წარმოების ენა: როგორ ირჩევა და რას მოიცავს
მხარეებს შეუძლიათ განსაზღვრონ საარბიტრაჟო წარმოების ენა ან ენები — და საერთაშორისო გარიგების დათქმაში ეს ერთ-ერთი პირველი გადაწყვეტილებაა, რომელიც ღირს გააზრებულად მიიღოთ. მხარეთა შეთანხმების არარსებობისას წარმოების ენას ადგენს არბიტრაჟი ყველა შესაბამისი გარემოების, მათ შორის ხელშეკრულების ენის, ჯეროვანი გათვალისწინებით. ქართულენოვანი ხელშეკრულებიდან გაჩენილი დავისთვის ეს ნიშნავს, რომ ხელშეკრულების ენა გადაწყვეტილების მიღებისას აუცილებლად გათვალისწინდება.
ენის შესახებ შეთანხმება ან არბიტრაჟის გადაწყვეტილება ეხება აგრეთვე მხარეთა ნებისმიერ წერილობით განცხადებას, ზეპირ მოსმენას, საბოლოო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებას, დადგენილებას და წარმოებაში გამოყენებულ ნებისმიერ სხვა საბუთს. არბიტრაჟს ასევე შეუძლია დაადგინოს, რომ ყოველგვარ დოკუმენტურ მტკიცებულებას თან უნდა ახლდეს თარგმანი წარმოების ენაზე. ქართული საბუთების წარმდგენ მხარეს ეს წინასწარ უნდა ჰქონდეს გათვალისწინებული — თარგმნის დრო და ხარჯი საქმის მომზადების ნაწილია.
როგორ მუშაობს LCIA დათქმა საქართველოს კანონთან ერთად
საერთაშორისო პრაქტიკაში LCIA განხილვა დაწესებულების წესებით მიმდინარეობს, და ქართული კანონი ამ არჩევანს პატივს სცემს: როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, კონკრეტულ დაწესებულებაზე შეთანხმება თავისთავად არის შეთანხმება მის წესებზე. ამის გამო მხარეთათვის მთავარი ის არის, რომ დათქმა მკაფიოდ იყოს ჩამოყალიბებული: დაწესებულების სახელწოდება ზუსტად უნდა მიუთითოთ, რადგან სწორედ ამ მითითებას უკავშირდება წესები, რომლებითაც განხილვა წარიმართება.
საქართველოში გამოტანილი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება შესრულდება კანონით დადგენილი სააღსრულებო წესით, ხოლო საქართველოს ფარგლებს გარეთ გამოტანილი გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებას საკუთარი, კანონით გათვალისწინებული წესი აქვს. LCIA-ს არჩევისას მხარემ ეს ბოლო ეტაპი წინასწარ უნდა გაიაზროს: გადაწყვეტილების აღსრულება იმ ქვეყნის კანონმდებლობაზეა გადადის, სადაც მისი შესრულება იქნება საჭირო, და ამ ეტაპზე მხარეს ხშირად ესაჭიროება სამართლის პროფესიონალის დახმარება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ — პასუხები იმ კითხვებზე, რომლებიც ქართული ბიზნესისთვის LCIA დათქმის გამოყენებისას ყველაზე ხშირად ჩნდება.
გამართლებულია თუ არა LCIA დათქმა, თუ ხელშეკრულებას ქართული სამართალი განსაზღვრავს?
დიახ. დაწესებულების მითითება კანონის თვალსაზრისით შეთანხმებაა და ის მოიცავს ამავე დაწესებულების წესებს. ხელშეკრულების მატერიალური სამართალი და განხილვის წესები ერთმანეთს არ უშლიან ხელს — ეს ორი სხვადასხვა გადაწყვეტილებაა და დათქმაში ორივე თავისუფლად შეიძლება დაისმეს.
რა მოხდება, თუ მხარეები განხილვის ადგილს არ განსაზღვრავენ?
მხარეთა შეთანხმების არარსებობისას ადგილს განსაზღვრავს არბიტრაჟი საქმის გარემოებებისა და მხარეებისთვის მისი მოსახერხებლობის გათვალისწინებით. მართალია, ეს გადაწყვეტილებას არბიტრაჟს უტოვებს, მაგრამ დათქმაში ადგილის პირდაპირ მითითება ამ განუზღვრელობას წინასწარ აქრობს.
შესაძლებელია თუ არა სხდომის ჩატარება განხილვის ადგილის გარეთ?
დიახ. არბიტრაჟს შეუძლია ნებისმიერ ადგილას მოიწვიოს სხდომა — კონსულტაციებისთვის, მოწმეების, ექსპერტების ან მხარეების მოსასმენად, მტკიცებულებათა შესამოწმებლად — თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
რომელ ენაზე მიმდინარეობს განხილვა და რა ხდება ქართულ საბუთებთან?
წარმოების ენას განსაზღვრავენ მხარეები; შეთანხმების არარსებობისას ენას ადგენს არბიტრაჟი, მათ შორის ხელშეკრულების ენის გათვალისწინებით. არბიტრაჟს შეუძლია მოითხოვოს დოკუმენტური მტკიცებულებების თარგმანი წარმოების ენაზე, ამიტომ ქართული საბუთების თარგმნა წინასწარ დაგეგმეთ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება ქართულ ბიზნესს LCIA დათქმის გააზრებულ ჩართვაში ხელშეკრულებაში: გირჩევთ იმ ფორმულირებას, რომელიც კანონის თვალსაზრისით ცალსახად მოიცავს არჩეული დაწესებულების წესებს, განვიხილავთ განხილვის ადგილისა და წარმოების ენის შესაბამის არჩევანს და ვხელმძღვანელობთ საბუთების მომზადებაში, მათ შორის თარგმანების დაგეგმვაში. თუ LCIA დათქმა გაქვთ არსებულ ხელშეკრულებაში ან გეგმავთ მის დამატებას, დაგვიკავშირდით — განვიხილავთ თქვენს სიტუაციას და შევთავაზობთ კონკრეტულ გადაწყვეტილებებს.