LCIA არბიტრაჟი ქართული სამართლის პრიზმაში
LCIA — ლონდონის საერთაშორისო საარბიტრაჟო სასამართლო — საერთაშორისო ბიზნესის ერთ-ერთი ცნობილი საარბიტრაჟო დაწესებულებაა, რომლის არჩევანიც ხელშეკრულებებში ხშირად ხდება მსხვილ გარიგებებზე. საქართველოს კანონი „არბიტრაჟის შესახებ“ ამ არჩევანს ცალსახად ამუშავებს: მხარეთა შეთანხმება კონკრეტულ საარბიტრაჟო დაწესებულებაზე მოიცავს შეთანხმებას ამავე საარბიტრაჟო დაწესებულების წესებზე. ასე რომ, ხელშეკრულებაში LCIA-ს მითითება განსაზღვრავს არა მხოლოდ დაწესებულებას, არამედ მის წესებსაც — დათქმა თავისთავად მოიცავს ამ წესებს და მხარეებს პროცედურული რეგლამენტის ცალ-ცალკე დაწერას აღარ სჭირდებათ.
კანონი ამავე დროს ადგენს, რომ მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ საარბიტრაჟო წარმოების წესებზე, და ეს შეთანხმება მოიცავს იმ წესებს, რომლებზეც მხარეები საარბიტრაჟო შეთანხმებაში მიუთითებენ. ქართული კონტრაგენტებისთვის ეს ნიშნავს, რომ LCIA-ს არჩევანი ქართული კანონის ფარგლებში სრულფასოვნად მუშაობს: განხილვა მიმდინარეობს არჩეული დაწესებულების წესებით, ხოლო საარბიტრაჟო ურთიერთობების ზოგადი ჩარჩო — მათ შორის, განხილვის ადგილისა და წარმოების ენის საკითხები — კანონით განსაზღვრული წესით წყდება.
განხილვის ადგილი: ვინ განსაზღვრავს და რატომ არის მნიშვნელოვანი
კანონის მიხედვით, საარბიტრაჟო განხილვის ადგილი განისაზღვრება მხარეთა შეთანხმებით. LCIA დათქმაში შეგიძლიათ პირდაპირ განსაზღვროთ ადგილი — მათ შორის საქართველო — და ამით წინასწარ იქნება ცნობილი, რომელი სამართლებრივი გარემო გარს აკრავს განხილვას. მხარეთა შეთანხმების არარსებობისას განხილვის ადგილს განსაზღვრავს არბიტრაჟი საქმის გარემოებებისა და იმის გათვალისწინებით, თუ რამდენად მოსახერხებელია ეს ადგილი მხარეებისთვის.
მნიშვნელოვანია განსაზღვროთ სხვაობა განხილვის სამართლებრივ ადგილსა და სხდომების ფიზიკურ ჩატარების ადგილს შორის: არბიტრაჟს შეუძლია ნებისმიერ ადგილას მოიწვიოს სხდომა არბიტრთა შორის კონსულტაციების ჩასატარებლად, მოწმეების, ექსპერტების ან მხარეების მოსასმენად, მტკიცებულებათა შესამოწმებლად, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ასე რომ, სამართლებრივი „ადგილი“ დათქმით განისაზღვრება, სხდომები კი მხარეთა მოსახერხებლობისამებრ შეიძლება სხვადასხვა ქალაქში ჩატარდეს.
წარმოების ენა: როგორ ირჩევა და რას მოიცავს
მხარეებს შეუძლიათ განსაზღვრონ საარბიტრაჟო წარმოების ენა ან ენები — და საერთაშორისო გარიგების დათქმაში ეს ერთ-ერთი პირველი გადაწყვეტილებაა, რომელიც ღირს გააზრებულად მიიღოთ. მხარეთა შეთანხმების არარსებობისას წარმოების ენას ადგენს არბიტრაჟი ყველა შესაბამისი გარემოების, მათ შორის ხელშეკრულების ენის, ჯეროვანი გათვალისწინებით. ქართულენოვანი ხელშეკრულებიდან გაჩენილი დავისთვის ეს ნიშნავს, რომ ხელშეკრულების ენა გადაწყვეტილების მიღებისას აუცილებლად გათვალისწინდება.
ენის შესახებ შეთანხმება ან არბიტრაჟის გადაწყვეტილება ეხება აგრეთვე მხარეთა ნებისმიერ წერილობით განცხადებას, ზეპირ მოსმენას, საბოლოო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებას, დადგენილებას და წარმოებაში გამოყენებულ ნებისმიერ სხვა საბუთს. არბიტრაჟს ასევე შეუძლია დაადგინოს, რომ ყოველგვარ დოკუმენტურ მტკიცებულებას თან უნდა ახლდეს თარგმანი წარმოების ენაზე. ქართული საბუთების წარმდგენ მხარეს ეს წინასწარ უნდა ჰქონდეს გათვალისწინებული — თარგმნის დრო და ხარჯი საქმის მომზადების ნაწილია.