მრავალრაიონული სამართალწარმოება და ქართული ანალოგი
მრავალრაიონული სამართალწარმოება აშშ-ის სასამართლო პრაქტიკის ინსტიტუტია, სადაც სხვადასხვა რაიონულ სასამართლოებში განხილვადი ერთგვაროვანი საქმეები ერთ სასამართლოში გადაიყვანება. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში ასეთი დასახელებული ინსტიტუტი არ არსებობს — მის ფუნქციას ასრულებს საქმეთა გაერთიანება: სასამართლოს შეუძლია ერთად, ერთ წარმოებაში განიხილოს ერთგვაროვანი და სამართლებრივად დაკავშირებული საქმეები. ამ გვერდზე ვხსნით ამ მექანიზმს კოდექსის 86-ე, 87-ე და 182-ე მუხლებით. ამ მექანიზმების გამოყენება პროცესუალურ ეკონომიასთან ერთად გადაწყვეტილებათა ერთგვაროვნებასაც იცავს, რაც ერთი საფუძვლის მქონე მრავალ დავაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.
მოთხოვნების გაერთიანება ერთ სარჩელში
182-ე მუხლის პირველი ნაწილით მოსარჩელეს შეუძლია ერთ სარჩელში გააერთიანოს ამ სასამართლოს განსჯადი რამდენიმე მოთხოვნა ერთი და იმავე მოპასუხის მიმართ, იმისგან დამოუკიდებლად, ერთსა და იმავე საფუძვლებს ემყარება ეს მოთხოვნები თუ არა. ასე ერთი საქმით დგება ერთი დაზარალებულის მთელი მოთხოვნათა ბლოკი, რაც დროს და ხარჯს ზოგავს.
მეორე და მესამე ნაწილებით სასარჩელო განცხადების მიმღებ მოსამართლეს შეუძლია გაერთიანებული მოთხოვნებიდან ცალკე წარმოებად გამოყოს ერთი ან რამდენიმე მოთხოვნა, თუ განცალკევებული გარჩევა უფრო მიზანშეწონილია — ეს ეხება როგორც ერთი მოსარჩელის გაერთიანებულ მოთხოვნებს, ისე რამდენიმე მოსარჩელის ან რამდენიმე მოპასუხის მიმართ წარდგენილ მოთხოვნებს. გამოყოფის გადაწყვეტილებაც მიზანშეწონილობის ამავე კრიტერიუმზე დგას, ამიტომ მოსარჩელემ სარჩელის შედგენისას თავად უნდა შეაფასოს, რომელი მოთხოვნების ერთად განხილვა იქნება პროცესუალურად თანმიმდევრული. ამგვარად, შეერთება და გამოყოფა საერთო ინსტრუმენტის საპირისპირო მიმართულებებია: მოსარჩელე აწყობს მოთხოვნებს ერთად, მოსამართლე კი ასწორებს კონფიგურაციას მიზანშეწონილობის კრიტერიუმით.
პრაქტიკული გამოცდილება აჩვენებს, რომ სწორად შედგენული სარჩელი დავას ბევრად უფრო სწრაფად წყვეტს: სასამართლო ერთი პროცესით აწყობს სრულ სურათს და გადაწყვეტილება ყველა მოთხოვნას ერთდროულად აყალიბებს.
გაერთიანების ღირებულება იმაშია, რომ ერთი და იმავე სამართლებრივი საკითხზე სასამართლო ერთხელ და ერთნაირად პასუხობს: მტკიცებულებები ერთ საქმეში თავმოყრილია, მხარენი იგივე პროცესში ისმენენ და განსხვავებული გადაწყვეტილებების რისკი ქრება. ამასთან, გაერთიანება მხოლოდ მაშინაა დასაშვები, როცა საქმეები ჭეშმარიტად ერთგვაროვანი და სამართლებრივად დაკავშირებულია — წინააღმდეგ შემთხვევაში ცალკე განხილვა უფრო მიზანშეწონილია.