რა არის ბირთვული რეგულაციების რეალური სახე საქართველოში
საქართველო ატომური ელექტროსადგურებს არ მართავს და ბირთვული ენერგეტიკის სფეროში საქმიანობასაც არ აწარმოებს; ამიტომ ბირთვული რეგულაციები ქვეყანაში პრაქტიკულად ნიშნავს რადიაციული უსაფრთხოების სალიცენზიო-სანებართვო რეჟიმს — იმ ინსტრუმენტებს, რომლებიც „ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონშია განთავსებული. ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების დეტალური წესები ცალკე საკანონმდებლო აქტით რეგულირდება, თუმცა ამ გვერდის სამართლებრივი საფუძველი სწორედ ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ კანონის ის ნორმებია, რომლებიც განსაზღვრავს შესაბამის ლიცენზიასა და ნებართვებს. ეს მიდგომა გვაძლევს ზუსტ სურათს: რაც ქვეყანაში რეალურად არსებობს, არის ავტორიზაციის სამი დონე — საქმიანობის ლიცენზია, მასალებთან დაკავშირებული ნებართვები და ობიექტების მშენებლობის ნებართვა.
ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის ლიცენზია
ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ კანონის მე-6 მუხლი ჩამოთვლის საქმიანობის ლიცენზიების სახეებს, და მათ შორის მე-3 პუნქტია ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის ლიცენზია. ეს არის საბაზისო ავტორიზაცია ყველა იმ პირისთვის, რომელიც რადიოაქტიურ ნივთიერებებთან ან ბირთვულ ტექნოლოგიებთან მუშაობს — მედიცინიდან მრეწველობამდე. ლიცენზია საქმიანობის კანონიერი განხორციელების საფუძველია და მის გარეშე ასეთი საქმიანობა დაუშვებელია.
რადიოაქტიურ მასალასთან დაკავშირებული ნებართვები
კანონის მე-24 მუხლის ნებართვათა ნუსხაში რადიოაქტიურ მასალებს ეთმობა რამდენიმე პუნქტი. გათვალისწინებულია რადიოაქტიური მასალის ქვეყნის შიგნით შეძენა — ამ ოპერაციასაც საკუთარი პოზიცია უკავია ნუსხაში. ცალკე პუნქტი ეხება რადიოაქტიური მასალის იმპორტს, ექსპორტს, ტრანზიტს, რადიოაქტიური მასალის მწარმოებელთან დაბრუნებას, აგრეთვე ბირთვული ტექნოლოგიების ან ნოუ-ჰაუს იმპორტსა და ექსპორტს. დამატებით განსაზღვრულია რადიოაქტიური ნარჩენების ექსპორტის ნებართვაც — ნარჩენების გატანა საზღვარს გარეთ ცალკე ავტორიზაციას საჭიროებს.
ამ პუნქტების აზრი ის არის, რომ რადიოაქტიური მასალის საერთაშორისო მიმოქცევა — შემოტანა, გატანა, ტრანზიტი, მწარმოებელთან დაბრუნება — და ბირთვული ტექნოლოგიური ცოდნის გადაადგილებაც კი სახელმწიფო კონტროლის ქვეშ დგას. კომპანიისთვის, რომელიც ასეთ მასალებთან მუშაობს, ეს ნიშნავს, რომ საქმიანობის ლიცენზია ერთადერთი საჭირო დოკუმენტი არ არის: ყოველი საზღვარგარეთული ოპერაცია ცალკე ნებართვით უნდა იყოს დაფარული.
ლიცენზიათა ნუსხის სტრუქტურა თავად კანონში ცალკე აზრს ატარებს. ბირთვული და რადიაციული საქმიანობის ლიცენზია განვრცელებას პოულობს საქმიანობაზე ზოგადად, ხოლო ნებართვები ოპერაციებზე — ამიტომ პრაქტიკაში ისინი ერთმანეთს ავსებენ და არა მოცილდებიან. ორგანიზაცია, რომელიც რადიოაქტიულ მასალას იძენს ქვეყნის შიგნით, ვერ დაიკმაყოფილებს მხოლოდ საქმიანობის ლიცენზიით — შეძენა ნებართვათა ნუსხაში ცალკე პოზიციადაა მოცემული. იგივე ლოგიკა ვრცელდება ყოველ საზღვარგარეთულ ოპერაციაზე: იმპორტი, ექსპორტი, ტრანზიტი და მწარმოებელთან დაბრუნება ერთი ნებართვით არ იფარება.