დაბინძურების კონტროლის ნებართვები

დაბინძურების კონტროლის ნებართვები — რას აწესრიგებს კანონი

დაბინძურების კონტროლის ნებართვები საქართველოში ეყრდნობა „საქართველოს გარემოს დაცვის შესახებ“ კანონით დადგენილ ნორმატიულ სისტემას, რომელიც აერთიანებს გარემოს დაცვის ნორმებს, გარემოს მდგომარეობის ხარისხობრივ ნორმებს, ემისიის ზღვრულად დასაშვებ ნორმებს და გარემოსდაცვით გადაწყვეტილებას — ადმინისტრაციულ აქტს, რომლის გარეშეც დაბინძურების შემადგენელ საქმიანობათა უმრავლესობა უკანონო ხდება. ეს გვერდი ხსნის, როგორ არის აგებული ეს სისტემა, ვინ ამტკიცებს ცალკეულ ნორმებს და როგორ გარდაიქმნება იგი თქვენი საწარმოსთვის გასაგებ სანებართვო პროცესად.

მნიშვნელოვანია გაიაზროთ, რომ „ნებართვა“ ამ სფეროში არ არის ერთი ცალკე დოკუმენტის სახელწოდება — ეს არის ნორმატიული და ადმინისტრაციული მექანიზმთა ერთობლიობა: ჯერ იდგება გარემოს დაცვისა და ხარისხის ნორმები, შემდეგ ამ ნორმების საფუძველზე მუშავდება ყოველი წყაროს ემისიური ლიმიტი, და ბოლოს გაიცემა გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება, რომელიც ამ ყველაფერს სამართლებრივ ფორმას აძლევს.

გარემოს დაცვის ნორმების სისტემა

გარემოს დაცვის ნორმების დაწესების მიზანია დადგინდეს გარემოზე საქმიანობის ზემოქმედების ისეთი ნორმები, რომლებიც უზრუნველყოფენ გარემოს ეკოლოგიურ წონასწორობას. კანონი ამ მიზნით წესდებს ხუთ ჯგუფად დაყოფილ ნორმებს: გარემოს მდგომარეობის ხარისხობრივი ნორმები; გარემოში მავნე ნივთიერებათა ემისიისა და მიკროორგანიზმებით გარემოს დაბინძურების ზღვრულად დასაშვები ნორმები; გარემოში ქიმიურ საშუალებათა გამოყენების ნორმები; ეკოლოგიური მოთხოვნები პროდუქციისადმი; და გარემოზე დატვირთვის ნორმები.

ასეთი სტრუქტურა ნიშნავს, რომ დაბინძურების კონტროლი არ შემოიფარგლება მხოლოდ ჰაერის ემისიებით: იგი მოიცავს წყალსა და ნიადაგს, ფიზიკურ ზემოქმედებას, ქიმიურ საშუალებებს და თავად პროდუქციასთან დაკავშირებულ ეკოლოგიურ მოთხოვნებს. საწარმოსთვის ეს გულისხმობს, რომ შესაბამისობის შემოწმება უნდა მოხდეს ყველა მიმართულებით და არა მხოლოდ ერთ-ერთი გამონაბოლქვის პარამეტრში. ამასთან, ნორმების ხუთივე ჯგუფი ერთმანეთთან არის ლოგიკურად დაკავშირებული: ხარისხობრივი ნორმები განსაზღვრავს სასურველ მდგომარეობას, ემისიის ნორმები — თითოეული წყაროს შესაძლო წვლილს ამ მდგომარეობაში, ხოლო დატვირთვის ნორმები კრებს ამ ყველაფერს ტერიტორიულ ჭრილში.

გარემოს მდგომარეობის ხარისხობრივი ნორმები

გარემოს მდგომარეობის ხარისხობრივი ნორმები არის: ატმოსფერულ ჰაერში, წყალსა და ნიადაგში ადამიანის ჯანმრთელობისა და ბუნებრივი გარემოსათვის მავნე ნივთიერებების კონცენტრაციისა და მიკროორგანიზმების რაოდენობათა ზღვრულად დასაშვები ნორმები; ხმაურის, ვიბრაციის, ელექტრომაგნიტური ველებისა და სხვაგვარი ფიზიკური ზემოქმედების ზღვრულად დასაშვები ნორმები; და რადიაციული ზემოქმედების ზღვრულად დასაშვები ნორმები.

ეს ხარისხობრივი ნორმები განისაზღვრება 5 წელიწადში ერთხელ, დებულებით „გარემოს მდგომარეობის ხარისხობრივი ნორმების შესახებ“, რომელსაც სამინისტროსთან შეთანხმებით შეიმუშავებს და ამტკიცებს საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო. აქ კარგად ჩანს ჯანმრთელობისა და ეკოლოგიის პოლიტიკის გადაკვეთა: სანიტარულ-ჰიგიენური ხარისხის მოთხოვნები და გარემოსდაცვითი სტანდარტები ერთმანეთთან არის შეთანხმებული, და საწარმო ორივეს ერთდროულად უნდა აკმაყოფილებდეს.

ემისიის ზღვრულად დასაშვები ნორმები ყოველი წყაროსთვის

დაბინძურების კონტროლის გულია ინდივიდუალური ლიმიტების პრინციპი. გარემოში მავნე ნივთიერებათა ემისიისა და მიკროორგანიზმებით გარემოს დაბინძურების ზღვრულად დასაშვები ნორმები მუშავდება დაბინძურების ყოველი კონკრეტული წყაროსათვის მათი ტექნოლოგიური თავისებურებებისა და ადგილმდებარეობის ფონური დაბინძურების გათვალისწინებით იმგვარად, რომ ემისიური ნივთიერებების და მიკროორგანიზმების კონცენტრაციამ ადგილზე არ გადააჭარბოს ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეს.

ეს ნორმებიც განისაზღვრება ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ შესაბამისი დებულებით, რომელსაც შეიმუშავებს და ამტკიცებს სამინისტრო. ანუ თითოეულ წყაროს აქვს საკუთარი, გამოთვლილი ლიმიტი, რომელიც განახლდება ხუთწლიან ციკლში, და სწორედ ეს ლიმიტები ხდება გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების შინაარსითი ბირთვი.

გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება — დაშვების აქტი

საზოგადოებისა და სახელმწიფოს ეკოლოგიური, სოციალური და ეკონომიკური ინტერესების გათვალისწინების, აგრეთვე ადამიანის ჯანმრთელობის, ბუნებრივი გარემოს, კულტურულ და მატერიალურ ფასეულობათა დაცვის მიზნით საქართველოს ტერიტორიაზე საქმიანობის განხორციელებისათვის აუცილებელია გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება. გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების გაცემამდე, გარემოზე შესაძლო ზემოქმედების გამოვლენისა და შესწავლის მიზნით, გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის შესაბამისად ხორციელდება გარემოზე ზემოქმედების შეფასების პროცედურა, და გადაწყვეტილების გაცემასთან დაკავშირებული საკითხებიც ამ კოდექსით ისაზღვრება.

პრაქტიკულად, გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება არის ის დოკუმენტი, რომელშიც ირეკლება თქვენი ობიექტის ემისიური ლიმიტები, ტექნოლოგიური პარამეტრები და მონიტორინგის მოთხოვნები. მის მიღებამდე განცხადების მომზადება სათანადო სიზუსტით არის კრიტიკული, რადგან შეფასების პროცედურაში გამჟღავნებული ხარვეზები გადაწყვეტილების უარყოფამდე ან უფრო მკაცრ პირობებამდე მივლენს. საზოგადოებრიობის მონაწილეობისა და ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის პრინციპები ამ ეტაპზე განსაკუთრებით აქტუალურია: მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების მიღებაში საზოგადოებრიობას მონაწილეობის უფლება აქვს.

ინტეგრირებული გარემოსდაცვითი ნებართვა და მომავალი ცვლილებები

კანონმდებლობა ამ სფეროში განახლების ეტაპზეა. ჩადებულია ნორმა, რომლის თანახმადაც „სამრეწველო ემისიების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული ინტეგრირებული გარემოსდაცვითი ნებართვისადმი დაქვემდებარებული საქმიანობისთვის აუცილებელი გახდება ინტეგრირებული გარემოსდაცვითი ნებართვა. აღნიშნული ნორმა ამოქმედდება 2026 წლის 1 სექტემბრიდან, და მასთან დაკავშირებული საკითხები — თუ რომელი საქმიანობები ექვემდებარება ამ ნებართვას — განისაზღვრება „სამრეწველო ემისიების შესახებ“ კანონით.

ეს ცვლილება ნიშნავს, რომ დაბინძურების კონტროლის ნებართვების მქონე საწარმოებმა დროულად უნდა შეაფასონ, გადადიან თუ არა ისინი ინტეგრირებულ რეჟიმზე, და მოამზადონ განაცხადები ახალი მოთხოვნების შესაბამისად. იმ საწარმოებისთვის, რომლებიც ახლა გეგმავენ ახალი ობიექტების მშენებლობას, გამოცდილ სამართლებრივ თანხმლებას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს იმისთვის, რომ განაცხადი ერთხელ და სწორად იყოს მომზადებული ორივე — ამჟამინდელი და მომავალი — რეჟიმისთვის.