დაცული სახეობების სამართლის სამი სვეტი
დაცული სახეობების სამართალი ქართულ სისტემაში სამ ერთმანეთთან დაკავშირებულ ნორმაზე არის აწყობილი: გარემოზე დატვირთვის ნორმებსა და კვოტებზე, ველური ფლორისა და ფაუნის ლიცენზირებაზე და წითელ ნუსხასა და წითელ წიგნზე. ეს სამი ინსტრუმენტი ერთად პასუხობს კითხვას: რამდენად, როგორ და რომელ სახეობებზე არის დაშვებული სარგებლობა.
გარემოზე დატვირთვის ნორმები და კვოტები
ბუნებრივი ეკოსისტემებით, ლანდშაფტებით და სხვა ტერიტორიებით სარგებლობისას და ათვისებისას დგინდება მათი დატვირთვის ზღვრულად დასაშვები ნორმები. ეს ნორმები მოიცავს ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის კვოტებს, რომლებიც მდგრადი განვითარების პრინციპების გათვალისწინებით სახელმწიფო დონეზე დგინდება; ბუნებრივი რესურსების ცალკეული სახეობებით სარგებლობის კვოტები კი რეგიონულ და ადგილობრივ დონეებზე დგინდება. გარემოზე დატვირთვის ნორმებს 5 წელიწადში ერთხელ შეიმუშავებს და ამტკიცებს სამინისტრო დებულებით „გარემოზე დატვირთვის ნორმების შესახებ“. კვოტის იდეა მარტივია: სახეობით სარგებლობა დაუშვებელია იმ მოცულობაში, რომელიც მის თვითაღწარმოებას აჭარბებს.
ლიცენზირებადი სარგებლობა და აკრძალვები
ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა რესურსების თვითაღწარმოებისა და ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებისთვის მათი გარემოდან ამოღება მკაცრად ლიმიტირებულია და ლიცენზირებას ექვემდებარება — გარდა ტყის მართვის ორგანოს მიერ ხეტყის დამზადების მიზნით აუქციონით უფლების მინიჭებისა. ლიცენზია კვოტას ასრულებს საკონკრეტო ოპერაციის დონეზე: კვოტა წარმოადგენს ზღვარს, ლიცენზია კი — ამ ზღვრის ფარგლებში მოქმედების სამართლებრივ საშუალებას.
ამასთან, აკრძალულია ყოველი ქმედება, რომელმაც შეიძლება ზიანი მიაყენოს ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა სამყაროს, საბინადრო გარემოს, გამრავლების არეალებს და სამიგრაციო გზებს. ეს ნორმა ლიცენზირებად ჩარჩოზე ფართოა — მას შეუძლია შეეხოს ისეთ საქმიანობასაც, რომელიც პირდაპირ ამოღებას არ გულისხმობს, მაგრამ საბინადრო გარემოს ზიანს უწევს. ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა დაცვისა და სარგებლობის წესს საქართველოს კანონმდებლობა ადგენს.