ეროვნული პარკების ნებართვების დეტალური წესები დაცული ტერიტორიების შესახებ სპეციალურ კანონშია განთავსებული, რომელიც ამ მასალის საფუძველში არ შედის: აქ წარმოდგენილია ის ზოგადი ჩარჩო, რომლებზეც ეს წესები აგებულია — ველური სახეობების ლიცენზირებული გამოყენება, დაცული ტერიტორიების კატეგორიების სისტემა, რომელშიც ეროვნული პარკი ერთ-ერთი კატეგორიაა, და სახელმწიფო კონტროლის ინსტრუმენტები.
ველური სახეობების ლიცენზირებული გამოყენება
ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა რესურსების თვითაღწარმოებისა და ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებისთვის მათი გარემოდან ამოღება მკაცრად ლიმიტირებულია და ლიცენზირებას ექვემდებარება. ეს ნორმა ეროვნული პარკების კონტექსტში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: პარკის ტერიტორიაზე ველური ბუნების რესურსით სარგებლობა წინასწარი ნებართვით ხდება.
აკრძალულია ყოველი ქმედება, რომელმაც შეიძლება ზიანი მიაყენოს ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა სამყაროს, საბინადრო გარემოს, გამრავლების არეალებს და სამიგრაციო გზებს. საქართველოში ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა დაცვისა და სარგებლობის წესს ადგენს საქართველოს კანონმდებლობა.
ეროვნული პარკი კატეგორიების სისტემაში
დაცული ტერიტორიების კატეგორიებია: სახელმწიფო ნაკრძალი, ეროვნული პარკი, ბუნების ძეგლი, აღკვეთილი, დაცული ლანდშაფტი, მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია. ეროვნული პარკი ამ სისტემის ერთ-ერთი კატეგორიაა, და სწორედ კატეგორია განსაზღვრავს ტერიტორიაზე დასაშვებ საქმიანობათა წრეს.
საქართველოში დასაშვებია დაცული ტერიტორიების საერთაშორისო ქსელში ჩართული კატეგორიების — ბიოსფერული რეზერვატის, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნის, საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიის — არსებობა. დაცული ტერიტორიები იქმნება საქართველოს პარლამენტის გადაწყვეტილებით: ეროვნული პარკის შექმნა საკანონმდებლო აქტია.
სახელმწიფო კონტროლი
გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის სფეროში სახელმწიფო კონტროლს ახორციელებენ სამინისტრო, დეპარტამენტი, სამინისტროს სისტემაში შემავალი დაცული ტერიტორიების სააგენტო და ბირთვული და რადიაციული უსაფრთხოების სააგენტო, აგრეთვე სახელმწიფო ტყის მართვის ორგანო. ეროვნული პარკების ზედამხედველობაში დაცული ტერიტორიების სააგენტოს როლი ცენტრალურია.
დეპარტამენტი კონტროლის უზრუნველსაყოფად ახორციელებს ინსპექტირებას — გეგმურ ან არაგეგმურ შემოწმებას და დათვალიერებას. შემოწმების საფუძველია მინისტრის ან დეპარტამენტის უფროსის მიერ გამოცემული ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი; ამ აქტის გასაჩივრება შემოწმებას არ აჩერებს, ხოლო დათვალიერება აქტს არ საჭიროებს.
პასუხისმგებლობის დაკისრება სამართალდამრღვევს არ ათავისუფლებს გარემოსთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისგან, და გარემოსთვის მიყენებული ზიანის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა არის 10 წელი მოთხოვნის უფლების წარმოშობის მომენტიდან.