მიწის კონსერვაცია გარემოს დაცვის კანონის ნორმებზეა აგებული: ნიადაგის ხარისხი ხარისხობრივი ნორმებით იზომება, ქიმიურ საშუალებათა გამოყენება ცალკე წესებით რეგულირდება, მიწით სარგებლობა კი დატვირთვის ნორმებით და კვოტებით შემოიფარგლება. ამ გვერდზე თქვენ ნახავთ ამ სამი ინსტრუმენტის სრულ აღწერას და ეკოსისტემების დაცვის ზოგად ჩარჩოს.
გარემოს მდგომარეობის ხარისხობრივი ნორმები
გარემოს მდგომარეობის ხარისხობრივი ნორმები მოიცავს ატმოსფერულ ჰაერში, წყალსა და ნიადაგში ადამიანის ჯანმრთელობისა და ბუნებრივი გარემოსათვის მავნე ნივთიერებების კონცენტრაციისა და მიკროორგანიზმების რაოდენობათა ზღვრულად დასაშვებ ნორმებს, აგრეთვე ხმაურის, ვიბრაციის, ელექტრომაგნიტური ველების, სხვაგვარი ფიზიკური და რადიაციული ზემოქმედების ნორმებს. ნიადაგის კონსერვაციისთვის გადამწყვეტია სწორედ ნიადაგში მავნე ნივთიერებათა კონცენტრაციის ნორმები.
ეს ნორმები განისაზღვრება 5 წელიწადში ერთხებ შესაბამისი დებულებით, რომელსაც სამინისტროსთან შეთანხმებით შეიმუშავებს და ამტკიცებს ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სფეროს სამინისტრო. ხუთწლიანი განახლების ციკლი ნიშნავს, რომ მიწის მდგომარეობის შეფასება ყოველთვის აქტუალურ ნორმებზე უნდა ეყრდნობოდეს.
ქიმიურ საშუალებათა გამოყენების ნორმები
მინერალური სასუქების, მცენარეთა დაცვის, ზრდის სტიმულატორების და სხვა ქიმიური საშუალებების გარემოში გამოყენების ნორმები დგინდება იმგვარად, რომ საფრთხე არ შეექმნას ადამიანის ჯანმრთელობას, მცენარეთა და ცხოველთა სამყაროს, ნიადაგს. სოფლის მეურნეობისთვის ეს ცენტრალური წესია: აგროქიმიკატების გამოყენება დაუშვებელია იმგვარად, რომელიც ნიადაგს ზიანს აყენებს.
გარემოში ქიმიურ საშუალებათა გამოყენების ნორმებს და ამ საშუალებათა ტრანსპორტირების, შენახვისა და გამოყენების წესებს 5 წელიწადში ერთხელ შეიმუშავებს და დებულებით ამტკიცებს სამინისტრო ჯანმრთელობის სფეროს სამინისტროსთან შეთანხმებით. გარდა ამისა, ქიმიურ ნივთიერებათა აღრიცხვისა და კონტროლისთვის დგება ერთიანი სახელმწიფო რეესტრი, რომლის შედგენის წესსაც კანონმდებლობა განსაზღვრავს — მიწის მფლობელი და მომხმარებელი ამ სისტემასთან კოორდინაციაში მუშაობს.
გარემოზე დატვირთვის ნორმები
ბუნებრივი ეკოსისტემებით, ლანდშაფტებით და სხვა ტერიტორიებით სარგებლობისას და ათვისებისას დგინდება მათი დატვირთვის ზღვრულად დასაშვები ნორმები — გარემოზე დატვირთვის ნორმები. ეს არის მიწის კონსერვაციის მესამე ინსტრუმენტი: მიწა ისე უნდა გამოიყენებოდეს, რომ მისი დატვირთვა დადგენილ ზღვარს არ გადასცდეს.
გარემოზე დატვირთვის ნორმები მოიცავს ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის კვოტებს, რომლებიც მდგრადი განვითარების პრინციპების გათვალისწინებით დგინდება სახელმწიფო დონეზე; ცალკეული სახეობებით სარგებლობის კვოტები კი რეგიონალურ და ადგილობრივ დონეებზე. ნორმებს 5 წელიწადში ერთხელ შეიმუშავებს და ამტკიცებს სამინისტრო დებულებით.
ეკოსისტემების დაცვის ჩარჩო
მიწის კონსერვაციის ყველა ინსტრუმენტი ერთ საერთო მიზანს ემსახურება: ბუნებრივი ეკოსისტემები, ლანდშაფტები და ტერიტორიები დაცული უნდა იყოს დაბინძურების, დარღვევის, დაზიანების, დეგრადაციის, გამოფიტვისა და დაშლისაგან. დაცვას ექვემდებარება კონკრეტული ობიექტებიც: ჭაობები, წყაროსთავები, მდინარეების სათავეები, სუბალპური და ჭალის ტყეები, ძვირფასი ტყის მასივები, მწვანე ზონის ტყეები და სანიტარიული დაცვის ზონები.
მიწის გამოყენებასთან დაკავშირებული საკითხებს — მიწათსარგებლობის დაგეგმვისა და ზონირების ჩათვლით — განსაზღვრავს საქართველოს კანონმდებლობა. ამრიგად, მიწის კონსერვაცია სამ დონეზე მუშაობს: ნიადაგის ხარისხის ნორმები, ქიმიკატების რეჟიმი და დატვირთვის კვოტები ერთიანდება ეკოსისტემის დაცვის საერთო ჩარჩოში.
პრაქტიკული დასკვნები
მიწის მოსავლიანობის გაზრდისას სამი წესი დაიცავით: ქიმიური საშუალებები გამოიყენეთ დადგენილი ნორმების ფარგლებში; მიწის დატვირთვა არ გადასცდეთ დადგენილ ზღვრებს; და თუ თქვენი ნაკვეთი ეხება დაცვას ექვემდებარე ობიექტს, მისი რეჟიმი პრიორიტეტულია. ხუთწლიანი ნორმატიული ციკლის გათვალისწინება კი გარანტია, რომ თქვენი შეფასება მოქმედ მოთხოვნებს ეყრდნობა.
მდგრადი განვითარების პრინციპის კავშირი კვოტებთან
გარემოზე დატვირთვის ნორმების ბირთვში მდგრადი განვითარების პრინციპია: კვოტები სწორედ ამ პრინციპის გათვალისწინებით დგინდება სახელმწიფო დონეზე. ეს ნიშნავს, რომ მიწის კონსერვაცია არ არის მხოლოდ აკრძალვათა ნაკრები — იგი დაბალანსებული გამოყენების ხელსაწყოა: რესურსის გამოყენება დასაშვებია, მაგრამ მხოლოდ იმ ფარგლებში, რომელიც მომავალ თაობებსაც არ აყენებს რისკის წინაშე.
რეგიონალური და ადგილობრივი კვოტების დონე კი იმას ნიშნავს, რომ ცალკეული რესურსის — მათ შორის მიწის — გამოყენების ლიმიტი ადგილობრივ ჭეშმარიტებასთანაა მორგებული. მიწის მომხმარებლისთვის ეს იმის მნიშვნელობაა, რომ დასაშვები დატვირთვა ყოველთვის კონკრეტულ ტერიტორიაზე და რესურსზე უნდა გადაამოწმოთ და არა ზოგადი წარმოდგენით იკმაროთ.
ქიმიკატების რეესტრი და აღრიცხვა
ქიმიურ ნივთიერებათა ერთიანი სახელმწიფო რეესტრი ორიენტაციის წყაროცაა: მის საფუძველზე იკვთევა, რომელი ნივთიერება რომელი წესებით გამოიყენება. ტრანსპორტირების, შენახვისა და გამოყენების წესები სწორედ ამ რეესტრთან ერთად ქმნის სრულ სურათს: არა მხოლოდ რამდენი ქიმიკატის გამოყენებაა დასაშვები, არამედ როგორ უნდა ინახებოდეს და გადაიზიდოს ის.
სანიტარიული თვალსაზრისით ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: შენახვისა და ტრანსპორტირების წესების დარღვევა ხშირად სწორედ ნიადაგის დაბინძურების წყაროა, და მიწის კონსერვაციის თვალსაზრისით ეს ისეთივე დარღვევაა, როგორც ნორმების გადაჭარბება.
მიწის კონსერვაცია სამი თანმიმდევრული კითხვაა: რა არის ნიადაგის მდგომარეობა ხარისხობრივი ნორმების მიხედვით; როგორ გამოიყენება ქიმიური საშუალებები ნორმებისა და წესების შესაბამისად; და რა დატვირთვის ფარგლებში ხდება მიწით სარგებლობა. ამ სამ კითხვაზე ზუსტი პასუხი მიწის როგორც რესურსის ხანგრძლივი შენარჩუნების საფუძველია.
მიწის კონსერვაციის ყველა წესი საბოლოო ჯამში ერთ მიზანს ემსახურება — მიწის როგორც საწარმოო რესურსის ხანგრძლივ შენარჩუნებას, და სწორედ ამ მიზნის პრიზმაში უნდა წაიკითხოთ როგორც ნორმატიული ციკლები, ისე კვოტები და რეესტრები.