ნარჩენების განთავსების ნებართვა — რას მოიცავს სისტემა
ნარჩენების განთავსება საქართველოში რეგულირდება ნარჩენების მართვის კოდექსით, რომელიც აწესრიგებს როგორც ნაგავსაყრელების კატეგორიებსა და მათზე დასაშვებ ნარჩენებს, ისე გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების მიღების წესს — ადმინისტრაციულ აქტს, რომელიც ნარჩენების დამუშავებასთან დაკავშირებული საქმიანობის ლეგალურ საფუძველს წარმოადგენს. თუ თქვენი კომპანია გეგმავს ნაგავსაყრელის მოწყობას, ექსპლუატაციას ან არსებული ნაგავსაყრელის შესაბამისობაზე გადაყვანას, ეს გვერდი გიხსნის, რომელი კატეგორიის ნაგავსაყრელი რომელი ნარჩენებისთვის არის განკუთვნილი, რა ხდება კოდექსის ამოქმედებისას არსებულ ნაგავსაყრელებთან და რა ინფორმაცია ითხოვება გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების მისაღებად.
მნიშვნელოვანია ერთი სისტემური დეტალი: „ნარჩენების განთავსების ნებართვა“ როგორც ცალკე დოკუმენტის სახელწოდება კოდექსში არ ფიგურირებს — განთავსების ოპერაციები შედის ნარჩენების დამუშავებასთან დაკავშირებული საქმიანობების სიაში და მათთვის საჭირო აქტია გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება. ამიტომ სწორი კითხვა არა „როგორ ავიღოთ განთავსების ნებართვა“, არამედ „როგორ მივიღოთ გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება განთავსების ოპერაციებზე“ — და სწორედ ამ გზას ვაღწერთ ქვემოთ.
ნაგავსაყრელის სამი კატეგორია და განთავსების წესები
კოდექსის თანახმად, ნაგავსაყრელი იყოფა სამ კატეგორიად: სახიფათო ნარჩენების ნაგავსაყრელი, არასახიფათო ნარჩენების ნაგავსაყრელი და ინერტული ნარჩენების ნაგავსაყრელი. ეს კლასიფიკაცია განსაზღვრავს, რომელი ნარჩენი სად შეიძლება განთავსდეს, და მისი დარღვევა სახიფათო შედეგებით არის დაკავშირებული როგორც გარემოსთვის, ისე პასუხისმგებლობისთვის.
წესები მკაცრია: სახიფათო ნარჩენები განთავსდება მხოლოდ სახიფათო ნარჩენების ნაგავსაყრელზე. არასახიფათო ნარჩენების ნაგავსაყრელზე კი განთავსდება მხოლოდ მუნიციპალური ნარჩენები და სხვა არასახიფათო ნარჩენები, რომლებიც აკმაყოფილებს ამ კატეგორიის ნაგავსაყრელზე ნარჩენების მიღების კრიტერიუმებს, რომლებიც განსაზღვრულია კოდექსის საფუძველზე მიღებული დადგენილებით. გარდა ამისა, არასახიფათო ნარჩენების ნაგავსაყრელის ოპერატორს მკაფიო ვალდებულება აქვს: მან უნდა მიიღოს შესაბამისი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე წარმოქმნილი მუნიციპალური ნარჩენები — ეს ნიშნავს, რომ ადგილობრივი მუნიციპალური ნარჩენების მიღებზე უარის თქმა ოპერატორს უფლება არ აქვს.
არსებული ნაგავსაყრელები — გადამავალი პერიოდის წესები
კოდექსის ამოქმედებისას მოქმედი ნაგავსაყრელებისთვის დაწესებულია გადამავალი პერიოდის სპეციალური წესი. ნაგავსაყრელი ფუნქციონირებას განაგრძობს იმ შემთხვევაში, თუ მას აქვს „გარემოზე ზემოქმედების ნებართვის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად გაცემული ნებართვა. ანუ, ძველი სანებართვო სისტემის ქვეშ გაცემული აქტი ინახავს ძალას და ნაგავსაყრელს საშუალებას აძლევს გააგრძელოს მუშაობა.
თუმცა ეს ძალა პირობითია: ამ ნებართვის მფლობელი ვალდებულია გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის ამოქმედების შემდეგ ამ კოდექსით დადგენილი წესით მოითხოვოს გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების გაცემა. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ არსებული ობიექტები ეტაპობრივად გადადიან ახალ სანებართვო რეჟიმზე, და თუ თქვენი კომპანია მართავს ასეთ ნაგავსაყრელს, გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების მოთხოვნა თავიდან უნდა აიცილოთ ბოლო მომენტიდან — წესით დადგენილი ვადების გადაცდენა ნაგავსაყრელის მუშაობის შეჩერების რისკს ქმნის.
რომელი საქმიანობები ექვემდებარება გარემოსდაცვით გადაწყვეტილებას
ნარჩენების დამუშავებასთან დაკავშირებული საქმიანობებიდან გარემოსდაცვით გადაწყვეტილებას ექვემდებარება გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსით გათვალისწინებული საქმიანობები. ანუ სათანადო საქმიანობათა წრეს ადგენს არა თვით ნარჩენების მართვის კოდექსი, არამედ გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსი — ნარჩენების სფერო კი ამ წრეს ერთად აყალიბებს დამატებითი მოთხოვნებით.
გადაწყვეტილების მისაღებად უფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ორგანოსთან წარსადგენი დოკუმენტების ჩამონათვალი და მათი შინაარსისადმი მოთხოვნები განისაზღვრება ნარჩენების მართვის კოდექსით, გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსითა და მათ საფუძველზე მიღებული და გამოცემული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით. მნიშვნელოვანი გამორიცხვაა: თუ პირი ახორციელებს ერთზე მეტ ასეთ საქმიანობას და ეს საქმიანობები ერთმანეთთან არსებითად არის დაკავშირებული, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ერთი გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების მიღება — რაც დიდი ობიექტებისთვის ადმინისტრაციულ ტვირთს მნიშვნელოვნად ამცირებს.
განაცხადის შინაარსი — რა ინფორმაცია ითხოვება
გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსით გათვალისწინებული ინფორმაციის გარდა, ნარჩენების დამუშავებასთან დაკავშირებული საქმიანობისთვის უფლებამოსილ ორგანოს უნდა წარედგინოს: დასამუშავებელი ნარჩენების სახეობა — კოდი და დასახელება კოდექსის საფუძველზე მიღებული დადგენილების შესაბამისად; დასამუშავებელი ნარჩენების რაოდენობა და წარმოშობა; ნარჩენების აღდგენის ან განთავსების ოპერაციების კოდები და აღწერილობა კოდექსის შესაბამისი დანართის მიხედვით; გამოსაყენებელი საშუალებები და მოწყობილობები, აგრეთვე მათი წარმადობა; და მოსაწყობი ნაგავსაყრელის შესახებ საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული ინფორმაცია.
ეს მოთხოვნები განაცხადის მომზადების ეტაპზევე საჭიროებს ტექნიკურ სიზუსტეს: ნარჩენების კოდები, ოპერაციების კლასიფიკაცია და წარმადობის მაჩვენებლები უნდა შეესაბამებოდეს პროექტის რეალურ პარამეტრებს, რადგან გადაწყვეტილებაში დაფიქსირებული მონაცემები შემდგომ ექსპლუატაციურ შეზღუდვებად იქცევა. განაცხადში დაუზუსტებლობა ან შემდგომი ცვლილებები იწვევს ხელახალ ადმინისტრაციულ პროცედურებს, რომლისგანაც გაქცევა შეუძლებელია.
2026 წლის ცვლილებები — ინტეგრირებული გარემოსდაცვითი ნებართვა
კანონმდებლობა ამ სფეროში იცვლება: ჩადებულია ნორმა, რომლის თანახმადაც გარემოსდაცვით გადაწყვეტილებას ექვემდებარება გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსით გათვალისწინებული საქმიანობები, ხოლო ინტეგრირებულ გარემოსდაცვით ნებართვას — „სამრეწველო ემისიების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული საქმიანობები. ერთზე მეტ არსებითად დაკავშირებულ საქმიანობაზე პირს ერთი გადაწყვეტილების/ინტეგრირებული ნებართვის მიღების უფლება ენიჭება, ხოლო განაცხადის ინფორმაციული მოთხოვნები ორივე რეჟიმს აყალიბებს.
ეს ცვლილება ამოქმედდება 2026 წლის 1 სექტემბრიდან. მანამდე მოქმედებს ამჟამინდელი რეჟიმი — გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში. თუ თქვენი პროექტის განხორციელების გრაფიკი ამ თარიღს გადაკვეთს, განაცხადის სტრატეგია წინასწარ უნდა დაგეგმოს ორივე ვარიანტისთვის, რათა არ აღმოჩნდეთ იმ მდგომარეობაში, როცა განაცხადი მომზადებულია ერთი რეჟიმისთვის, ხოლო მისი განხილვა მიმდინარეობს მეორეს ფარგლებში.