ნარჩენების მართვის ნებართვა — ორი გზა: გადაწყვეტილება თუ რეგისტრაცია
ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული საქმიანობა საქართველოში ნარჩენების მართვის კოდექსით არის დარეგულირებული და საქმიანობის ხასიათის მიხედვით ორ სხვადასხვა ადმინისტრაციულ გზას მოითხოვს: ზოგი საქმიანობა ექვემდებარება გარემოსდაცვით გადაწყვეტილებას, ზოგი კი — შედარებით მსუბუქ რეგისტრაციას. თუ გეგმავთ ნარჩენების შეგროვებას, ტრანსპორტირებას, დამუშავებას ან დროებით შენახვას, ამ გვერდიდან გაიგებთ, რომელი კატეგორიაში ხვდება თქვენი საქმიანობა, რა ტონების ზღვარი გამყოფია და სად აისახება გაცემული აქტები.
ეს გამიჯვნა პრაქტიკული ღირებულება აქვს: გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება სრულფასოვან ადმინისტრაციულ პროცედურას ნიშნავს შეფასებითა და დოკუმენტაციით, ხოლო რეგისტრაცია მსუბუქი ფორმაა მცირე მასშტაბის ოპერატორებისთვის. ორივე გზის ზუსტი ცოდნა განსაზღვრავს, რამდენად სწრაფად და რა ღირებულებით დაიწყებს თქვენი კომპანია საქმიანობას.
რომელი საქმიანობები ექვემდებარება გარემოსდაცვით გადაწყვეტილებას
ნარჩენების დამუშავებასთან დაკავშირებული საქმიანობებიდან გარემოსდაცვით გადაწყვეტილებას ექვემდებარება გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსით გათვალისწინებული საქმიანობები. გადაწყვეტილების მისაღებად უფლებამოსილ ადმინისტრაციულ ორგანოსთან წარსადგენი დოკუმენტების ჩამონათვალი და მათი შინაარსისადმი მოთხოვნები განისაზღვრება ნარჩენების მართვის კოდექსით, გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსითა და მათ საფუძველზე მიღებული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით.
მნიშვნელოვანი შესაძლებლობა: თუ პირი ახორციელებს ერთზე მეტ ამგვარ საქმიანობას და ეს საქმიანობები ერთმანეთთან არსებითად არის დაკავშირებული, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ერთი გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების მიღება. გარდა გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსით გათვალისწინებული ინფორმაციისა, ორგანოს წარედგინება დასამუშავებელი ნარჩენების სახეობა კოდითა და დასახელებით, მათი რაოდენობა და წარმოშობა, აღდგენის ან განთავსების ოპერაციების კოდები და აღწერილობა კოდექსის შესაბამისი დანართის მიხედვით, გამოსაყენებელი საშუალებები და მოწყობილობები მათი წარმადობით, და მოსაწყობი ნაგავსაყრელის შესახებ ინფორმაცია კანონმდებლობით დადგენილი ფარგლებით.
რეგისტრაცია — მცირე მასშტაბის ოპერატორების გზა
რეგისტრაციას ექვემდებარება ნარჩენების მართვასთან დაკავშირებული შემდეგი საქმიანობები: ნარჩენების შეგროვება ან/და ტრანსპორტირება; 50 ტონაზე მეტი არასახიფათო ნარჩენის დროებითი შენახვის ობიექტის მოწყობა და ოპერირება; წელიწადში 100 ტონამდე არასახიფათო ნარჩენის წინასწარი დამუშავება; არანაკლებ 2 ტონა და არაუმეტეს 10 ტონა სახიფათო ნარჩენის დროებითი შენახვის ობიექტის მოწყობა და ოპერირება; ნარჩენების გადამტვირთავი სადგურის მოწყობა და ოპერირება; წელიწადში 10 ტონამდე არასახიფათო ნარჩენის აღდგენა ან განთავსება; და გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსის შესაბამისი დანართით გათვალისწინებული ნარჩენების მართვის საქმიანობა, რომელიც სკრინინგის გადაწყვეტილების საფუძველზე არ დაექვემდებარა გარემოზე ზემოქმედების შეფასების პროცედურას.
ტონების ზღვრები აქ გამყოფი ხაზია: მაგალითად, თუ თქვენი საწარმო აპირებს წელიწადში 100 ტონამდე არასახიფათო ნარჩენის წინასწარ დამუშავებას, საკმარისია რეგისტრაცია; ამ ზღვარს გადაცილებული მოცულობა კი უკვე გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების სფეროში გადადის. სახიფათო ნარჩენების შემთხვევაში რეგისტრაციის კორიდორი ვიწროა — არანაკლებ 2 და არაუმეტეს 10 ტონა — და ამ კორიდორს გარეთ საქმიანობა უფრო მძიმე ადმინისტრაციულ ფორმას მოითხოვს. ნარჩენების შეგროვების, ტრანსპორტირების, წინასწარი დამუშავებისა და დროებითი შენახვის რეგისტრაციის წესი და პირობები განისაზღვრება საქართველოს მთავრობის დადგენილებით.
რეესტრი — სად აისახება გადაწყვეტილებები და რეგისტრაციები
კოდექსით გათვალისწინებული საქმიანობისთვის გაცემული გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილებები და რეგისტრაციები აისახება ნარჩენების მონაცემთა ბაზაში კოდექსით დადგენილი წესით. ეს ნიშნავს, რომ თქვენი აქტი — გადაწყვეტილებაც და რეგისტრაციაც — საჯარო სისტემაში ფიქსირდება, და ნარჩენების ბაზა ხდება ერთიანი საცნობირებელი წერტილი იმისთვის, თუ ვინ რა საქმიანობას აწარმოებს.
რეესტრის არსებობა ბაზარზე გამჭვირვალობას ქმნის: პარტნიორებს, მუნიციპალიტეტებსა და კონტროლის ორგანოებს შეუძლიათ გადაამოწმონ ოპერატორის სტატუსი, ხოლო ოპერატორისთვის თავად რეესტრში ყოფნა საქმიანობის ლეგიტიმურობის საწინააღმდეგოდ არა — პირიქით, მისი მტკიცებულებაა. ამიტომ რეგისტრაციის ან გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ მონაცემთა ბაზაში ჩანაწერის სისწორე თვითონ ოპერატორმაც უნდა გადაამოწმოს.
2026 წლის ცვლილებები — ინტეგრირებული ნებართვა და გაერთიანებული რეესტრი
მოქმედი წესები 2026 წლის 1 სექტემბრიდან იცვლება: გარემოსდაცვით გადაწყვეტილებას ექვემდებარება გარემოსდაცვითი შეფასების კოდექსით გათვალისწინებული საქმიანობები, ხოლო ინტეგრირებულ გარემოსდაცვით ნებართვას — „სამრეწველო ემისიების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული საქმიანობები. არსებითად დაკავშირებული ერთზე მეტი საქმიანობის შემთხვევაში პირს ერთი გადაწყვეტილების ან ინტეგრირებული ნებართვის მიღების უფლება ენიჭება.
რეესტრიც გაერთიანდება: გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილებები, ინტეგრირებული გარემოსდაცვითი ნებართვები და საქმიანობების რეგისტრაციები ერთად აისახება ნარჩენების მონაცემთა ბაზაში კოდექსით დადგენილი წესით. ცვლილებებამდე დარჩენილი პერიოდი ოპერატორებმა უნდა გამოიყენონ იმისთვის, რომ შეაფასონ, რომელ რეჟიმს დაექვემდებარება მათი საქმიანობა ახალი წესებით, და დროულად მოიმზადონ განაცხადები — განსაკუთრებით ისინი, ვისი საქმიანობაც „სამრეწველო ემისიების“ კანონის ფარგლებში შეიძლება მოხვდეს.
როგორ დავგეგმოთ სანებართვო გზა პრაქტიკულად
პირველი ნაბიჯი საქმიანობის კლასიფიკაციაა: განსაზღვრეთ ნარჩენების სახეობა (სახიფათო თუ არასახიფათო), წლიური მოცულობა და ოპერაციის ტიპი — შეგროვება, ტრანსპორტირება, წინასწარი დამუშავება, დროებითი შენახვა, აღდგენა თუ განთავსება. ამ სამი პარამეტრის საფუძველზე ირკვევა, მოგეხმარებათ თუ არა რეგისტრაცია ან საჭიროა გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება.
მეორე ნაბიჯი დოკუმენტაციის მომზადებაა: გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების შემთხვევაში განაცხადს ერთვის ნარჩენების კოდები, წარმოშობა, ოპერაციების კლასიფიკაცია და ტექნიკური აღწერილობა; რეგისტრაციის შემთხვევაში კი ვრცელდება მთავრობის დადგენილებით დადგენილი წესი და პირობები. მესამე ნაბიჯი — გეგმაურობა 2026 წლის ცვლილებებთან მიმართებაში: თუ პროექტის რეალიზაცია 1 სექტემბერს გადაკვეთს, განაცხადის სტრატეგია ორივე რეჟიმზე უნდა იყოს მორგებული.