საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობები და მათი ჰაბიტატები
გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ ველურ ბუნებაზე საუბრისას ხშირად ვიწყებთ სახეობის სტატუსით — წითელი ნუსხით ან საერთაშორისო კლასიფიკაციით. ქართული კანონმდებლობა ამ საკითხს უფრო ფართოდ უყურადღებდება: ჯერ ერთი, ის იცავს იმ ეკოსისტემებს, რომლებშიც ეს სახეობები ცხოვრობენ — მათ შორის წყლის ობიექტებს; მეორე, ის აწესრიგებს ველური ფლორისა და ფაუნის გარემოდან ამოღებას ლიცენზირების გზით; და მესამე, ის გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობებს ცალკე რეგისტრაციის სისტემაში აყვანს. სამივე ინსტრუმენტი ერთად ქმნის იმ სამართლებრივ სივრცეს, რომელშიც იზრდება საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობების დაცვის საკითხი.
ეკოსისტემების დაცვა — წყლის ჰაბიტატების ჩათვლით
ბუნებრივი ეკოსისტემები, ლანდშაფტები და ტერიტორიები დაცული უნდა იყოს დაბინძურების, დარღვევის, დაზიანების, დეგრადაციის, გამოფიტვისა და დაშლისაგან. დაცვას ექვემდებარება, სხვათა შორის: ზღვის სანაპირო ზოლი; ჭაობები, წყაროსთავები, წყალსატევებისა და მდინარეების სათავეები, მყინვარები, მღვიმეები; სუბალპური და ჭალის ტყეები; ძვირფასი ტყის მასივები; მწვანე ზონის ტყეები; სანიტარიული დაცვის ზონები და ტერიტორიები. წყლის ეკოსისტემების ამ სიაში აშკარა დომინირება ცხადყოფს: მდინარეების სათავეები, ჭაობები და წყაროსთავები სწორედ ის ჰაბიტატებია, სადაც მტკნარი წყლის მრავალი სახეობა ბინადრობს და მრავლდება.
ბუნებრივი ეკოსისტემების, ლანდშაფტებისა და ტერიტორიების გამოყენებასთან და მართვასთან დაკავშირებული ნებისმიერი საქმიანობა და მართვის რეჟიმი ხორციელდება გარემოს დაცვის ნორმებისა და მოთხოვნების გათვალისწინებით. ეს კი ნიშნავს, რომ ჰაბიტატის დაცვა სახეობის დაცვის პირველი ხაზია: თუ წყლის ობიექტი დაზიანდა, სახეობის პოზიციებიც საფრთხეში აღმოჩნდება.
ველური ფლორისა და ფაუნის ლიცენზირება
ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა რესურსების თვითაღწარმოებისა და ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებისთვის მათი გარემოდან ამოღება მკაცრად ლიმიტირებულია და ლიცენზირებას ექვემდებარება — გარდა ტყის კოდექსით გათვალისწინებული ტყის მართვის ორგანოს მიერ ხეტყის დამზადების მიზნით ჩატარებული აუქციონის შედეგად ხეტყის დამზადების უფლების მინიჭებისა. ლიცენზირება სახეობით სარგებლობის რაოდენობრივ და პროცედურულ კონტროლს ერთდროულად უზრუნველყოფს.
ამასთან, აკრძალულია ყოველი ქმედება, რომელმაც შეიძლება ზიანი მიაყენოს ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა სამყაროს, საბინადრო გარემოს, გამრავლების არეალებს და სამიგრაციო გზებს. ეს აკრძალვა ჰაბიტატების ჭრილში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: სახეობას შეიძლება ვერავინ ამოიღებდეს გარემოდან, მაგრამ თუ მისი გამრავლების არეალი დაირღვა, შედეგი იგივე იქნება. ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა დაცვისა და სარგებლობის წესს საქართველოს კანონმდებლობა ადგენს.