საშიში ნარჩენები — ძირითადი ვალდებულებები
სახიფათო ნარჩენების მართვა ნარჩენების მართვის კოდექსით ყველაზე მკაცრად არის დარეგულირებული, რადგან აქ რისკი ეხება როგორც გარემოს, ისე ადამიანის ჯანმრთელობას. კოდექსის თანახმად, სახიფათო ნარჩენების წარმოქმნა, შეგროვება და ტრანსპორტირება, აგრეთვე მათი დამუშავება და დასაწყობება ისე უნდა განხორციელდეს, რომ უზრუნველყოფილ იქნეს გარემოს და ადამიანის ჯანმრთელობის დაცვა. ეს ზოგადი მოთხოვნა ყველა შემდგომი წესის ზომაწესაა: სახიფათო ნარჩენის ყოველი ოპერაცია — წარმოქმნიდან დასაწყობებამდე — ამ სტანდარტით ზომდება.
თუ თქვენი საწარმო წარმოქმნის სახიფათო ნარჩენებს, თუ ეწევით მათ შეგროვება-ტრანსპორტირებას ან დამუშავებას, ეს გვერდი აღწერს იმ ვალდებულებებსა და აკრძალვებს, რომლებიც კოდექსით პირდაპირ დგას თქვენ წინაშე.
აკრძალვები — რა არ შეიძლება სახიფათო ნარჩენების მიმართ
კოდექსი აწესებს კატეგორიულ აკრძალვებს. აკრძალულია: სახიფათო ნარჩენებით გარემოს დანაგვიანება ნარჩენების შეგროვების კონტეინერის გარეთ; სახიფათო ნარჩენების საკანალიზაციო სისტემაში ან მიწისქვეშა ან ზედაპირულ წყლებში, მათ შორის ზღვაში, ჩაშვება; სახიფათო ნარჩენების გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების მქონე ინსინერატორის გარეთ დაწვა; და სახიფათო ნარჩენების გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების მქონე ნარჩენების დამუშავების ობიექტის გარეთ დამუშავება.
ეს ოთხი აკრძალვა მარტივი და ზუსტია: სახიფათო ნარჩენს ვერ გადაყრით კონტეინერს გარეთ, ვერ ჩაასხამთ კანალიზაციაში ან წყალში, ვერ დაწვავთ განსაკუთრებული უფლებამოსილების გარეშე და ვერ დაამუშავებთ არასანებართვო ობიექტზე. მოსახლეობის მიმართაც არის მითითება: მუნიციპალური სახიფათო ნარჩენები უნდა მოთავსდეს მუნიციპალიტეტის მიერ ამ მიზნით გამოყოფილ სპეციალურ კონტეინერებში, ასეთების არსებობის შემთხვევაში.
სპეციალური ვალდებულებები წარმომქმნელისთვის
ნარჩენების წარმომქმნელს, რომელიც წლის განმავლობაში 2 ტონაზე მეტ სახიფათო ნარჩენს წარმოქმნის, კოდექსი ავალდებულებს: შექმნას და დანერგოს სახიფათო ნარჩენების სეპარირებისა და შეგროვების სისტემა; განსაზღვროს გარემოსდაცვითი მმართველი, რომელიც პასუხისმგებელი იქნება სახიფათო ნარჩენების უსაფრთხო მართვისათვის შესაბამისი ზომების მიღებისთვის; და უზრუნველყოს სახიფათო ნარჩენებთან მომუშავე პერსონალის ინფორმირება და შესაბამისი სწავლების ჩატარება.
ეს ვალდებულებები ეკისრება ასევე წლის განმავლობაში 2 ტონაზე ნაკლები სახიფათო ნარჩენის წარმომქმნელსაც, თუ ის ახორციელებს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის ბრძანებით განსაზღვრულ საქმიანობას. გარდა ამისა, მნიშვნელოვანი წესია: ნარჩენების ზუსტი შემადგენლობის დადგენამდე ეს ნარჩენები სახიფათოდ ითვლება — ეჭქვეშდებული ნარჩენი ყოველთვის უფრო მკაცრი რეჟიმით უნდა იმართებოდეს, სანამ მისი ბუნება არ დადგინდება.
დამუშავების შეუძლებლობის შემთხვევა — ექსპორტი და დროებითი შენახვა
თუ საქართველოს ტერიტორიაზე არ არსებობს სახიფათო ნარჩენების დამუშავების ტექნიკური ან ტექნოლოგიური შესაძლებლობა, დამუშავებისთვის უნდა განხორციელდეს მათი ექსპორტი. ექსპორტამდე კი სავალდებულოა კოდექსით დადგენილი წესით სახიფათო ნარჩენების უსაფრთხო დასაწყობება დროებითი შენახვის ობიექტზე.
დროებითი შენახვის ვადის გაგრძელება ორი დონით არის შესაძლებელი: გარემოს ეროვნული სააგენტოს გადაწყვეტილებით შესაძლებელია ვადის ერთჯერადად, არაუმეტეს 1 წლით გაგრძელება; ხოლო საქართველოს მთავრობის დადგენილებით შეიძლება განისაზღვროს 1 წელზე მეტი ხნით გახანგრძლივება, თუ დასტურდება, რომ ამით ზიანი არ მიადგება გარემოს და ადამიანის ჯანმრთელობას. ასე რომ, დროებითი შენახვა მართლაც დროებითია — მისი გადაჭარბებული გამოყენება კი დამატებით გადაწყვეტილებებს საჭიროებს.
შერევის აკრძალვა
ცალკე დგას შერევის აკრძალვა: აკრძალულია სახიფათო ნარჩენების სხვა სახის სახიფათო ნარჩენებთან ან სხვა ნარჩენებთან, ნივთიერებებთან ან მასალებთან შერევა. შერევა მოიცავს სახიფათო ნივთიერებების გაზავებასაც — ანუ გაზავებით „სახიფათოს“ სტატუსისაგან თავის დაღწევა კანონით გამორიცხულია.
ეს წესი მარტივი ლოგიკით აიხსნება: შერეული ნარჩენის უსაფრთხო მართვა გაცილებით ძვირი და რთულია, და კანონი ამ ბილიკს თავიდანვე ჰკეტავს. სეპარირებული შეგროვება ამიტომ არა მხოლოდ ეკოლოგიური, არამედ ეკონომიკური ინტერესიც არის.
შეგროვება-ტრანსპორტირება და სპეციალური მოთხოვნები
სახიფათო ნარჩენების შეგროვებასა და ტრანსპორტირებას ახორციელებს კოდექსის შესაბამისად რეგისტრირებული ფიზიკური ან იურიდიული პირი, და ტრანსპორტირება ხორციელდება კანონქვემდებარე აქტების შესაბამისად. სახიფათო ნარჩენების შეგროვებისა და დამუშავების სპეციალური მოთხოვნები კი განისაზღვრება საქართველოს მთავრობის დადგენილებით, რომელშიც, სხვა მოთხოვნებთან ერთად, განისაზღვრება: წარმოქმნიდან საბოლოო განთავსებამდე ნარჩენების მიკვლევადობის მექანიზმები; შეფუთვისა და ეტიკეტირების მოთხოვნები; დროებითი შენახვის ობიექტისთვის მოთხოვნები; მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების ნარჩენებისადმი მოთხოვნები; და ისეთი ნარჩენებისადმი მოთხოვნები, როგორებიცაა ნარჩენი ზეთი, აზბესტის ნარჩენი და სხვა.
მიკვლევადობის მექანიზმები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: სახიფათო ნარჩენის ისტორია — საიდან მოდის, ვინ ეწეოდა, სად არის ახლა — დოკუმენტურად უნდა იყოს აღრიცხული მთელ ჯაჭვში. ეს იცავს როგორც გარემოს, ისე კეთილსინდისიერად მოქმედ ოპერატორს, რომელსაც შეუძლია დაამტკიცოს საკუთარი მოქმედების სისწორე.
რა უნდა გააკეთოს საწარმომ — პრაქტიკული ნაბიჯები
პრაქტიკული თვალსაზრისით, საწარმოს სამი ნაბიჯი აქვს: პირველი — გაზომეთ წლიური მოცულობა: თუ 2 ტონას გადასცილდებით ან მინისტრის ბრძანებით განსაზღვრულ საქმიანობას ეწევით, სეპარაციის სისტემა, გარემოსდაცვითი მმართველი და პერსონალის სწავლება მოთხოვნილებაა და არა სურვილი; მეორე — გამოირიცხეთ ოთხი აკრძალვის დარღვევის ყოველი შესაძლებლობა, კონტეინერებიდან კანალიზაციამდე; მესამე — დაგეგმეთ ნარჩენის შემდგომი გზა წინასწარ: დამუშავების ობიექტი, რეგისტრირებული გადამზიდველი და, საჭიროების შემთხვევაში, დროებითი შენახვის ობიექტი.
ამ ნაბიჯების დაცვა სახიფათო ნარჩენების რეჟიმს მართვადს ხდის: თქვენ იცით, რა გაქვთ, როგორ აისახება და სად მიდის — და სწორედ ეს არის ის სტანდარტი, რომელსაც კანონი თითოეული სახიფათო ნარჩენისგან მოეთხოვება.