წყლით სარგებლობის სამართლებრივი ჩარჩო
წყალი, როგორც ბუნებრივი რესურსი, გარემოს დაცვის შესახებ კანონის რეგულირების ობიექტია, და წყლით სარგებლობის უფლება ამ კანონის სამი უკვე ნანახი ინსტრუმენტით ყალიბდება: ძირითადი პრინციპებით, გარემოზე დატვირთვის ნორმებით და გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილებით. ეს გვერდი სწორედ ამ სამ ინსტრუმენტს აღწერს — რატომ არის წყლით სარგებლობა ფასიანი, როგორ ზღუდავს იმას კვოტების სისტემა და როდის არის საქმიანობისთვის გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება აუცილებელი.
ძირითადი პრინციპები — ფასიანი ბუნებათსარგებლობა
საქმიანობის დაგეგმვისა და განხორციელების დროს სახელმწიფო ორგანოები და ყველა ფიზიკური და იურიდიული პირი ვალდებულია იხელმძღვანელონ გარემოს დაცვის ძირითადი პრინციპებით, და წყლის შემთხვევაში აქ სამი პრინციპი განსაკუთრებით მუშაობს. ფასიანი ბუნებათსარგებლობის პრინციპი: საქმიანობის სუბიექტისთვის მიწის, წყლის, ტყის, ფლორისა და ფაუნის, წიაღისა და წიაღისეული ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობა ფასიანია — წყალი საზოგადოებრივი საკუთრებაა და მისი გამოყენება უფასო არ არის. პრინციპი „დამბინძურებელი იხდის“: საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია აანაზღაუროს მის მიერ გარემოსთვის მიყენებული ზიანი — წყლის დაბინძურება ანაზღაურებას მოითხოვს. და მდგრადობის პრინციპი: გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების გამოყენება დასაშვებია, როდესაც საშიშროება არ ექმნება საზოგადოების განვითარებას და უზრუნველყოფილია რესურსების დაცვა შეუქცევადი ცვლილებებისაგან.
ამას ემატება რისკის შემცირების პრინციპი — საქმიანობის დაგეგმვისას მიღებული უნდა იყოს ზომები მავნე ზემოქმედების თავიდან ასაცილებლად; რესტიტუციის პრინციპი — დეგრადირებული გარემო აღდგენილი უნდა იყოს პირვანდელ მდგომარეობასთან მაქსიმალურად მიახლოებული სახით; და გარემოზე ზემოქმედების შეფასების პრინციპი — პროექტირებისას სუბიექტი ვალდებულია შეაფასოს საქმიანობის შესაძლო ზემოქმედება. ეს პრინციპები აბსტრაქტული დეკლარაციები არ არის: ისინი იმ კონკრეტული ინსტრუმენტების საფუძველია, რომლებითაც სახელმწიფო წყალს აკონტროლებს.
გარემოზე დატვირთვის ნორმები და კვოტები
ბუნებრივი ეკოსისტემებით, ლანდშაფტებით და სხვა ტერიტორიებით სარგებლობისას და ათვისებისას დგინდება მათი დატვირთვის ზღვრულად დასაშვები ნორმები. ეს ნორმები მოიცავს ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის კვოტებს, რომლებიც მდგრადი განვითარების პრინციპების გათვალისწინებით სახელმწიფო დონეზე დგინდება; ცალკეული სახეობებით სარგებლობის კვოტები კი რეგიონალურ და ადგილობრივ დონეებზე. ნორმებს 5 წელიწადში ერთხელ შეიმუშავებს და ამტკიცებს სამინისტრო დებულებით. წყლის შემთხვევაში ეს ნიშნავს, რომ მოცემული წყლის ობიექტიდან აღების ან მასში ჩაშვების შესაძლო მოცულობა არ არის ულიმიტო — იგი ზღვრულია და დონეებად ყალიბდება.