კონფიდენციალურობის ხელშეკრულება და მისი სამართლებრივი საყრდენები
კონფიდენციალურობის ხელშეკრულება — ანგლო-ამერიკული სამართლის ცნობილი ფორმაა, თუმცა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში ასეთი დასახელებული ხელშეკრულება ცალკე არ არის ჩამოთვლილი. ეს არ ნიშნავს, რომ ის დაუშვებელია: კოდექსის ხელშეკრულების თავისუფლების ნორმა მხარეებს უშვებს ასეთი შინაარსის ხელშეკრულების დადებას, საიდუმლოების შენახვის ვალდებულება კი კანონიდანვე არსებობს. ქვემოთ ვხსნით ამ სამივე საყრდენს ცალ-ცალკე, კოდექსის 319-ე, 418-ე და 714-ე მუხლებით.
ხელშეკრულების თავისუფლება
319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას. თუ ხელშეკრულების ნამდვილობა საზოგადოების ან პიროვნების არსებითი ინტერესების დაცვისთვის სახელმწიფო ნებართვაზეა დამოკიდებული, ეს ცალკე კანონით უნდა იყოს მოწესრიგებული. სწორედ ამ ნორმაზე დგას კონფიდენციალურობის ხელშეკრულება: მხარეები თავად განსაზღვრავენ, რა ინფორმაცია ითვლება საიდუმლოდ, ვის შეიძლება მისი გადაცემა და რა ვადით ვრცელდება ვალდებულება.
იმავე მუხლის მეორე ნაწილი საზღვარსაც აყალიბებს: ბაზარზე დომინირებულ მდგომარეობაში მყოფ მხარეს ხელშეკრულების დადების ვალდებულება ეკისრება და უსაფუძვლოდ არათანაბარი პირობების შეთავაზება არ შეუძლია; მესამე ნაწილი კი მომხმარებლებს იცავს — საარსებო მოთხოვნილებისთვის ქონების შემძენებზე დაუსაბუთებლად უარი ვერ ეთქმევათ.
საიდუმლოების შენახვის ვალდებულება
714-ე მუხლი კონფიდენციალურობის სამართლებრივ ბირთვს ქმნის: რწმუნებული მოვალეა არ გაახმაუროს თავისი საქმიანობის ფარგლებში მისთვის ცნობილი ფაქტები, რომელთა საიდუმლოდ შენახვითაც მარწმუნებელი მართლზომიერად არის დაინტერესებული, თუკი კანონის საფუძველზე არ არსებობს გამჟღავნების მოვალეობა ან მარწმუნებელი ნებას არ დართავს გაამჟღავნოს იგი. აქედან გამომდინარე, საიდუმლოების ვალდებულება მაშინ არ აღიჭურვება, როცა კანონი გამჟღავნებას თავად მოითხოვს — ამ მოთხოვნას შეთანხმება ვერ ჩაანაცვლებს. ეს ვალდებულება ხელშეკრულების გარეშეც მოქმედებს — ხელშეკრულება მას აზუსტებს და ამკაცრებს.
მეორე ნაწილი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: ფაქტების გაუხმაურებლობის მოვალეობა არსებობს სახელშეკრულებო ურთიერთობების დამთავრების შემდეგაც — თანამშრომელი ან პარტნიორი ურთიერთობის დასრულებით ამ ვალდებულებისგან არ თავისუფლდება, და ხელშეკრულების ამომწურავი ჩამონათვალიც კი ამ კანონიერ ვალდებულებას ვერ შეამცირებს.
ხელშეკრულების თავისუფლების ფარგლებში ხელშეკრულების შინაარსი მხარეთა საჭიროებებს ემორჩილება: მასში შეიძლება განისაზღვროს, რომელი ინფორმაცია ვრცელდება რეჟიმით, ვინ ითვლება დაუშვებელ მიმღებად, რამდენ ხნის განმავლობაში მოქმედებს შეთანხმება და რა ხდება ურთიერთობის დასრულებისას მიღებულ მასალებთან. ეს პირობები კანონიერია, თუ ისინი 319-ე მუხლის საზღვრებს — კანონსა და დარჩენილ საჯარო ინტერესებს — არ ეწინააღმდეგება; ამასთან, რაც უფრო ზუსტია განსაზღვრა, მით ადვილია დარღვევის დადგენა და სანქციის აღსრულება.