კონფიდენციალურობის ხელშეკრულება და მისი სამართლებრივი საყრდენები
კონფიდენციალურობის ხელშეკრულება — ანგლო-ამერიკული სამართლის ცნობილი ფორმაა, თუმცა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში ასეთი დასახელებული ხელშეკრულება ცალკე არ არის ჩამოთვლილი. ეს არ ნიშნავს, რომ ის დაუშვებელია: კოდექსის ხელშეკრულების თავისუფლების ნორმა მხარეებს უშვებს ასეთი შინაარსის ხელშეკრულების დადებას, საიდუმლოების შენახვის ვალდებულება კი კანონიდანვე არსებობს. ქვემოთ ვხსნით ამ სამივე საყრდენს ცალ-ცალკე, კოდექსის 319-ე, 418-ე და 714-ე მუხლებით.
ხელშეკრულების თავისუფლება
319-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას. თუ ხელშეკრულების ნამდვილობა საზოგადოების ან პიროვნების არსებითი ინტერესების დაცვისთვის სახელმწიფო ნებართვაზეა დამოკიდებული, ეს ცალკე კანონით უნდა იყოს მოწესრიგებული. სწორედ ამ ნორმაზე დგას კონფიდენციალურობის ხელშეკრულება: მხარეები თავად განსაზღვრავენ, რა ინფორმაცია ითვლება საიდუმლოდ, ვის შეიძლება მისი გადაცემა და რა ვადით ვრცელდება ვალდებულება.
იმავე მუხლის მეორე ნაწილი საზღვარსაც აყალიბებს: ბაზარზე დომინირებულ მდგომარეობაში მყოფ მხარეს ხელშეკრულების დადების ვალდებულება ეკისრება და უსაფუძვლოდ არათანაბარი პირობების შეთავაზება არ შეუძლია; მესამე ნაწილი კი მომხმარებლებს იცავს — საარსებო მოთხოვნილებისთვის ქონების შემძენებზე დაუსაბუთებლად უარი ვერ ეთქმევათ.
საიდუმლოების შენახვის ვალდებულება
714-ე მუხლი კონფიდენციალურობის სამართლებრივ ბირთვს ქმნის: რწმუნებული მოვალეა არ გაახმაუროს თავისი საქმიანობის ფარგლებში მისთვის ცნობილი ფაქტები, რომელთა საიდუმლოდ შენახვითაც მარწმუნებელი მართლზომიერად არის დაინტერესებული, თუკი კანონის საფუძველზე არ არსებობს გამჟღავნების მოვალეობა ან მარწმუნებელი ნებას არ დართავს გაამჟღავნოს იგი. აქედან გამომდინარე, საიდუმლოების ვალდებულება მაშინ არ აღიჭურვება, როცა კანონი გამჟღავნებას თავად მოითხოვს — ამ მოთხოვნას შეთანხმება ვერ ჩაანაცვლებს. ეს ვალდებულება ხელშეკრულების გარეშეც მოქმედებს — ხელშეკრულება მას აზუსტებს და ამკაცრებს.
მეორე ნაწილი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: ფაქტების გაუხმაურებლობის მოვალეობა არსებობს სახელშეკრულებო ურთიერთობების დამთავრების შემდეგაც — თანამშრომელი ან პარტნიორი ურთიერთობის დასრულებით ამ ვალდებულებისგან არ თავისუფლდება, და ხელშეკრულების ამომწურავი ჩამონათვალიც კი ამ კანონიერ ვალდებულებას ვერ შეამცირებს.
ხელშეკრულების თავისუფლების ფარგლებში ხელშეკრულების შინაარსი მხარეთა საჭიროებებს ემორჩილება: მასში შეიძლება განისაზღვროს, რომელი ინფორმაცია ვრცელდება რეჟიმით, ვინ ითვლება დაუშვებელ მიმღებად, რამდენ ხნის განმავლობაში მოქმედებს შეთანხმება და რა ხდება ურთიერთობის დასრულებისას მიღებულ მასალებთან. ეს პირობები კანონიერია, თუ ისინი 319-ე მუხლის საზღვრებს — კანონსა და დარჩენილ საჯარო ინტერესებს — არ ეწინააღმდეგება; ამასთან, რაც უფრო ზუსტია განსაზღვრა, მით ადვილია დარღვევის დადგენა და სანქციის აღსრულება.
პირგასამტეხლო და ფორმა
418-ე მუხლი ხელშეკრულების სანქციურ მხარეს აწესრიგებს: ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს, გარდა კოდექსით გათვალისწინებული გამონაკლისისა. ეს ნიშნავს, რომ ხელშეკრულებაში გამჟღავნების შემთხვევაზე დაწესებული პირგასამტეხლო კანონიერია და მისი ოდენობა მხარეთა შეთანხმებას ემყარება.
ფორმის მოთხოვნაც ზუსტია: შეთანხმება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით ფორმას. პირგასამტეხლოს გარეშეც დარჩენილი მოთხოვნები — ზიანის ანაზღაურება და საიდუმლოების ვალდებულება — ძალაშია, მაგრამ სანქციის დაწესებისას წერილობითობა აუცილებელია.
დამატებითი შენიშვნა პრაქტიკულია: საიდუმლოების ვალდებულება 714-ე მუხლით იმ ფაქტებზე ვრცელდება, რომლებიც რწმუნებულს საქმიანობის ფარგლებში გახდა ცნობილი — ეს კრიტერიუმი ხელშეკრულებაში ჩაწერილ ნებისმიერ ინფორმაციასთან ერთად კანონის დონეზეც მუშაობს. ამიტომ ეს ხელშეკრულება არ არის მარტო ფორმალობა: ის წერილობით საბუთს ქმნის, რომელიც იმ ფაქტსაც ადასტურებს, თუ რა და ვის გახდა ცნობილი.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ კონფიდენციალურობის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებულ ძირითად კითხვებს.
არის თუ არა კონფიდენციალურობის ხელშეკრულება ქართულ სამართალში დასაშვები?
დიახ — ხელშეკრულების თავისუფლების ნორმით, რადგან ის კანონს არ ეწინააღმდეგება; მისი შინაარსი მხარეები თავად განსაზღვრავენ.
არსებობს თუ არა საიდუმლოება ხელშეკრულების გარეშე?
დიახ — 714-ე მუხლით რწმუნებულის ვალდებულება კანონიდანვე იწყება; ხელშეკრულება მას ამკაცრებს და თანამშრომლობის დასრულების შემდეგაც გრძელდება.
შეიძლება თუ არა პირგასამტეხლოს ზიანზე მეტად განსაზღვრა?
დიახ — მხარეებს პირგასამტეხლოს თავისუფალი განსაზღვრის უფლება აქვთ, გარდა კოდექსით გათვალისწინებული გამონაკლისისა.
რა ფორმა სჭირდება პირგასამტეხლოს შეთანხმებას?
წერილობითი ფორმა — ზეპირი შეთანხმება სანქციაზე არ აკმაყოფილებს მოთხოვნას. პირგასამტეხლოს წერილობითი ფორმა სწორედ სანქციას ეხება — საიდუმლოების ვალდებულება მის გარეშეც, პირდაპირ კანონიდან მოქმედებს.
რა უნდა ჩაიწეროს ხელშეკრულებაში?
საიდუმლო ინფორმაციის განსაზღვრა, დასაშვები წვდომის წრე, ვადა, დარღვევის შედეგები და პირგასამტეხლოს პირობები წერილობით — ყველაფერი ეს ხელშეკრულების თავისუფლების ფარგლებში რჩება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ადგენს გამჟღავნების რისკებს, აწესრიგებს ინფორმაციის კატეგორიებს, აფართოებს შეთანხმებას თანამშრომლებსა და პარტნიორებზე და ამზადებს პირგასამტეხლოს პირობებს, რომ სანქცია აღსასრულებელი და პროპორციული იყოს.
თუ კონფიდენციალურობის ხელშეკრულება გჭირდებათ ან საიდუმლო ინფორმაცია გამჟღავნდა, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — შევადგენთ ხელშეკრულებას, განვსაზღვრავთ სანქციებს და შევაფასებთ პასუხისმგებლობის ყველა გზას — ვალდებულების დარღვევიდან ზიანის ანაზღაურებამდე.