ლიცენზის ხელშეკრულების შედგენა სამოქალაქო კოდექსის მექანიზმებით
ლიცენზიის ხელშეკრულება — საავტორო უფლებაზე, სასაქონლო ნიშანზე თუ ტექნოლოგიაზე — თავის ქვეშ სამოქალაქო კოდექსის მექანიზმები აქვს, და სწორედ ისინი წყვეტენ, დადგება თუ არა შედგენილი დოკუმენტი: ხელშეკრულების თავისუფლება ატიპიური ლიცენზიის ჩამოსაყალიბებლად (მუხლი 319); სამართლიანობის შესავსები დაუწერელი პირობებისთვის (მუხლი 325); სტანდარტული პირობების უჩვეულო დებულებათა ფილტრი (მუხლი 344); და ჯარიმის აღსრულებადი არქიტექტურა (მუხლი 418). ამ გვერდზე ამ მექანიზმებს განვმარტავთ ისე, როგორც მათ ლიცენზიის დოკუმენტი იყენებს.
ხელშეკრულების თავისუფლება — მუხლი 319
კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ მათი შინაარსი; მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას — აქედან გამომდინარეობს ლიცენზიის არასტანდარტული სტრუქტურების შესაძლებლობაც. საზღვრებიც აქვს: თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს უკავია დომინირებული მდგომარეობა ბაზარზე, მას ეკისრება ხელშეკრულების დადების ვალდებულება და არ შეუძლია კონტრაჰენტს უსაფუძვლოდ შესთავაზოს არათანაბარი პირობები; ხოლო პირებს, რომლებიც არასამეწარმეო მიზნებისთვის ან საარსებო მოთხოვნილებისთვის იყენებენ ქონებითა და მომსახურებით, დაუსაბუთებლად არ შეიძლება ეთქვათ უარი ხელშეკრულებაზე, თუ მეორე მხარე სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებში მოქმედებს. ლიცენზიარისთვის ეს ნიშნავს: თავისუფლება ფართოა, მაგრამ ბაზრის ძალაუფლებას გამოყენების ზღვარი აქვს.
სამართლიანობის შესავსები — მუხლი 325
თუ ვალდებულების შესრულების პირობები უნდა განისაზღვროს ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის ან მესამე პირის მიერ, საეჭვოობისას ივარაუდება, რომ ეს განსაზღვრა სამართლიანობის საფუძველზე უნდა მოხდეს. ხოლო თუ მხარე პირობებს არ მიიჩნევს სამართლიანად, ან მათი განსაზღვრა ჭიანურდება, გადაწყვეტილებას სასამართლო იღებს. ლიცენზიაში ეს ნორმა ხშირად მუშაობს: ჰონორარის ფორმულა, რომელიც ერთი მხარის მონაცემებზეა დამოკიდებული, ან ტექნიკური სპეციფიკაციები, რომლებიც მესამე პირს უნდა დაადგინოს — საეჭვოობისას სამართლიანობის სტანდარტით იკითხება. ამიტომ დამდგენი პირის უფლებამოსილება ხელშეკრულებაში ზუსტად უნდა იყოს დაწერილი.
უჩვეულო დებულებების ფილტრი — მუხლი 344
ხელშეკრულების სტანდარტული პირობების ის დებულებები, რომლებიც ფორმის მიხედვით იმდენად უჩვეულოა, რომ მეორე მხარეს არ შეეძლო მათი გათვალისწინება, არ იქცევიან ხელშეკრულების შემადგენელ ნაწილად. ლიცენზიის პრაქტიკაში ეს ფილტრი შაბლონურ ფორმებს ეხება: ლიცენზიორის მიერ წინასწარ შედგენილ პირობებში ჩამალული უჩვეულო დებულება — მაგალითად, უჩვეულო შეზღუდვა ტერიტორიაზე ან ერთპიროვანი ცვლილების უფლება — ხელშეკრულებაში არ შედის, თუ მეორე მხარეს მისი მოლოდინია არ შეეძლო. ამიტომ სტანდარტული ფორმის გამოყენებისას უჩვეულო პირობები განსაკუთრებით თვალსაჩინოდ უნდა იყოს გამოყვანილი.
ჯარიმის არქიტექტურა — მუხლი 418
ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს, გარდა კოდექსით გათვალისწინებული გამონაკლისი შემთხვევებისა. შეთანხმება პირგასამტეხლოს შესახებ წერილობით ფორმას მოითხოვს — ზეპირი ჯარიმა აღსრულებადი არაა. ლიცენზიის ხელშეკრულებაში ეს ინსტრუმენტი წინასწარ დათანხმებულ ფასს ქმნის დარღვევისთვის: გადაჭარბებული გამოყენების თითოეულ შემთხვევას მისი საფასური წინასწარ ექნება, სასამართლოს კი მხოლოდ კანონით დადგენილი ზღვარის ფარგლებში ჩაერევა.
ჯამში, ლიცენზიის დოკუმენტის ხარისხი სამ ფენად შემოწმდება: პირველი — დგას თუ არა ხელშეკრულება კანონის ფარგლებში და არ არის თუ არა ის ატიპიური ფორმა წინააღმდეგობაში იმპერატიულ ნორმებთან; მეორე — შეასრულებს თუ არა თითოეული პირობა თავის ფუნქციას, როცა განმსაზღვრელი უფლებამოსილება ან ფორმულა საეჭვოა; და მესამე — არის თუ არა დარღვევის შედეგები წინასწარ დათვლილი და წერილობით ფორმაში. სამივე ფენაზე გავლა დოკუმენტს სასამართლოშიც გაუძლებს.
ლიცენზიის ხელშეკრულების გამძლეობა სამი კითხვით მოწმდება. პირველი — სტრუქტურული: დგას თუ არა არჩეული ფორმა ხელშეკრულების თავისუფლების ფარგლებში და არ ეწინააღმდეგება თუ არა იმპერატიულ ნორმებს; ატიპიურობა თავისთავად კანონიერია, მაგრამ მისი თითოეული ელემენტი კანონთან შესაბამისობას ინახავს. მეორე — აღსრულებითი: აქვს თუ არა თითოეულ პირობას განსაზღვრული მატარებელი — ვინ ზომავს, ვინ ადგენს ფორმულას, რა ხდება ჭიანურებისას; სადაც განმსაზღვრელი უფლებამოსილება დაუწერელია, იქ სამართლიანობის პრეზუმფცია და სასამართლოს უფლებამოსილება ირთვება. მესამე — დავის სცენარები: რა მოხდება დარღვევისას, როგორ იანგარიშებს ჯარიმა და აქვს თუ არა ის წერილობითი ფორმა. სამივე კითხვის პასუხი დოკუმენტშივე უნდა იყოს — და სამივე მოწმდება ცალ-ცალკე, რადგან ერთი ფენის სისუსტე მთელ კონსტრუქციას ამცირებს. გამოცდილი იურისტის მონაწილეობა სწორედ ამ სამი ფენის ერთდროულ კონტროლში გამოიხატება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ ლიცენზიის შედგენასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
შეიძლება თუ არა არასტანდარტული ლიცენზიის დადება?
დიახ — მხარეებს უფლება აქვთ დადონ კანონით გათვალისწინებული არა ხელშეკრულებაც, ოღონთ კანონს არ ეწინააღმდეგებოდეს.
რა ხდება დაუწერელ პირობებთან?
თუ პირობას ერთი მხარე ან მესამე პირი განსაზღვრავს, საეჭვოობისას სამართლიანობა ივარაუდება; უთანხმოებისას გადაწყვეტს სასამართლო.
როგორ ვიცავთ თავს შაბლონის უჩვეულო დებულებებისგან?
ფილტრით: ის, რაც ფორმით იმდენად უჩვეულოა, რომ მეორე მხარეს მოსალოდნელი არ იყო, ხელშეკრულების ნაწილი არ ხდება — ამიტომ ასეთი პირობები თვალსაჩინოდ გამოიყოფა.
რამდენად შეიძლება ჯარიმის ზრდა?
თავისუფლად — შესაძლო ზიანსაც კი აღემატებოდეს, გარდა კანონით დადგენილი გამონაკლისისა; ფორმა კი წერილობითია.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ლიცენზიის ხელშეკრულება მექანიზმების სიზუსტეს ითხოვს: თავისუფლების ზღვრები, დამდგენი პირის უფლებამოსილება, შაბლონის ფილტრი და ჯარიმის ფორმა. Legal.ge-ს სპეციალისტები განვმარტავთ სამოქალაქო კოდექსის მე-319, 325-ე, 344-ე და 418-ე მუხლებს, შევაფასებთ თქვენს პროექტს და დაგეხმარებთ მოლაპარაკებაში. მოგვმართეთ Legal.ge-ის ფორმით.