საავტორო უფლებების ლიცენზირება საქართველოში
საავტორო უფლებების ლიცენზირება სამი კითხვით იწყება: რა შეიძლება გადაიცეს (მუხლი 35 — გადაცემის საფუძვლები), რა ტიპის ლიცენზია გაიცემა — განსაკუთრებული თუ ჩვეულებრივი (მუხლები 37 და 38), და რა უნდა ეწეროს ხელშეკრულებაში (მუხლი 40). ამ გვერდზე სამივე ბლოკს განვმარტავთ ისე, რომ ლიცენზიარსა და ლიცენზიატს რისკები წინასწარ ესმოდეთ.
რა გადაიცემა — მუხლი 35
საავტორო უფლება გადაიცემა კანონით ან ანდერძით მემკვიდრეობის წესით ანდა ხელშეკრულებით. კანონით მემკვიდრეებზე საავტორო უფლების მოქმედების ვადის ფარგლებში გადადის ნაწარმოების გამოყენების განსაკუთრებული უფლებები, თუ ანდერძით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ავტორობის, სახელისა და ნაწარმოების ხელშეუხებლობის უფლებები მემკვიდრეობით არ გადადის — მემკვიდრეებს მათი დაცვის უფლებამოსილება აქვთ და ეს უფლება ვადით არ იზღუდება. ავტორს შეუძლია დანიშნოს პირი, რომელიც ამ უფლებათა დაცვას მის სიცოცხლეში აწარმოებს, ხოლო მემკვიდრეთა არარსებობის ან არაჯეროვანი მოქმედებისას დაცვას „საქპატენტი“ აწარმოებს. ლიცენზირებისთვის ეს ნიშნავს: მოლაპარაკების საგანი მხოლოდ ქონებრივი სფეროა — პირადი უფლებები ლიცენზიას არ ექვემდებარება.
მემკვიდრეობითი გადაცემის ერთი დეტალიც აქ მნიშვნელოვანია: ავტორის სიცოცხლეში სხვა რამ რომ განსაზღვრული არ იყოს, მისი პირადი უფლებებიდან მემკვიდრეობით გადადის მხოლოდ ის უფლება, რომ სხვა პირებს დაურთონ ნაწარმოებს ილუსტრაცია, წინასიტყვაობა, კომენტარი ან განმარტება — და ეს უფლებაც მხოლოდ საავტორო უფლების მოქმედების ვადით. ასეთი დეტალები ლიცენზირების მოლაპარაკებაში ისევ შემოდის, რადგან უფლების მფლობელის სტატუსი და მისი გარკვევა სწორედ ამ წესებით დგინდება.
სამი საფუძვლიდან — კანონი, ანდერძი, ხელშეკრულება — ლიცენზირების პრაქტიკას უშუალოდ მესამე ეხება, მაგრამ პირველი ორები მუდმივად ჩამოდის მასზე: მემკვიდრესთან ან უფლებამონაცვლესთან ხელშეკრულების დადებისას სტატუსი მემკვიდრეობის ან უფლებამონაცვლეობის დოკუმენტით დგინდება, და ეს დოკუმენტი მოლაპარაკების პირველივე ეტაპზე შემოწმდება — წინააღმდეგ შემთხვევაში მთელი გარიგება სადავო ხდება.
განსაკუთრებული და ჩვეულებრივი ლიცენზია — მუხლები 37 და 38
განსაკუთრებული ლიცენზიის ხელშეკრულებით ავტორი ან უფლების სხვა მფლობელი მხოლოდ ლიცენზიატს აძლევს განსაკუთრებულ უფლებას, გამოიყენოს ნაწარმოები ხელშეკრულებით განსაზღვრული სახითა და ფარგლებში და მასვე ანიჭებს უფლებას, აკრძალოს ასეთი გამოყენება სხვა პირების — ავტორის ჩათვლით — მიერ. თუ ლიცენზიატი ამ აკრძალვის დაცვას არ აწარმოებს, ის ავტორმაც შეიძლება გაახორციელოს.
ჩვეულებრივი ლიცენზიით ლიცენზიატი ნაწარმოებს იყენებს იმ პირთა თანაბრად, რომლებმაც იმავე სახით გამოყენების უფლება მიიღეს — ექსკლუზივი აქ არ არის. და გადამწყვეტი პრეზუმფცია: საავტორო ხელშეკრულებით გადაცემული უფლება ჩვეულებრივ უფლებად ჩაითვლება, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული — ანუ ექსკლუზიურობა პირდაპირ უნდა იყოს დაწერილი, წინააღმდეგ შემთხვევაში ის არ ივარაუდება.
დავის პრაქტიკაში ეს განსხვავება პოზიციას წყვეტს: განსაკუთრებული ლიცენზიის მფლობელი თავად უზღუდავს მესამე პირებს — ავტორის ჩათვლით — გამოყენებას და აკრძალვის დაუცველობისას ავტორი ჩარევას თავად ითხოვს; ჩვეულებრივი ლიცენზიის მფლობელი კი მხოლოდ ერთ-ერთია თანაბარ პირთა შორის, და მისი მოთხოვნა სხვა ლიცენზიატებთან შედარებით ფასდება. ამიტომ ხელშეკრულების ტიპი სასამართლოში სარჩელის საგნის ფორმულირებასაც კი განსაზღვრავს.