საავტორო უფლებების რეგისტრაცია და დეპონირება საქართველოში
საავტორო უფლება საქართველოში არ საჭიროებს რეგისტრაციას — ის ნაწარმოების შექმნის მომენტიდანვე იბადება. მაგრამ მტკიცებულების თვალსაზრისით კანონი ორ ინსტრუმენტს სთავაზობს უფლების მფლობელს: ავტორობის პრეზუმფციას (მუხლი 10) და ნაწარმოების „საქპატენტში“ დეპონირებას (მუხლი 9-1), ხოლო მონაცემთა ბაზებისთვის — ცალკე დეპონირების წესს (მუხლი 54-1). ამ გვერდზე განვმარტავთ, როგორ უკავშირდება ერთმანეთს უფლების ავტომატური წარმოშობა (მუხლი 9), მისი განცხადების © ნიშანი და დეპონირების სამტკიცო ფუნქცია.
უფლება იბადება ფორმალობების გარეშე — მუხლი 9
საავტორო უფლება მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებებზე წარმოიშობა მათი შექმნის მომენტიდან. ნაწარმოები შექმნილად ითვლება, როდესაც იგი გამოხატულია რაიმე ობიექტური ფორმით, რაც მისი აღქმისა და რეპროდუცირების საშუალებას იძლევა. საავტორო უფლების წარმოშობისა და განხორციელებისთვის აუცილებელი არ არის ნაწარმოების რეგისტრაცია, სპეციალური გაფორმება ან სხვა ფორმალობათა დაცვა — ანუ „რეგისტრაცია“ საავტორო უფლებაში არ არის უფლების წინაპირობა. თავისი უფლების განცხადებისთვის მფლობელს შეუძლია გამოიყენოს საავტორო უფლების დაცვის ნიშანი, რომელიც ნაწარმოების ყოველ ეგზემპლარზე დაისმება და სამი ელემენტისგან შედგება: © ნიშანი, უფლების მფლობელის სახელი და ნაწარმოების პირველი გამოცემის წელი.
პრაქტიკული თვალსაზრისით ეს სამი ელემენტი მყისიერ ინფორმაციას აძლევს ყველა მომხმარებელს: ვინ ამტკიცებს უფლებას, რომელ ობიექტზე და რომელ პერიოდიდან. დავის შემთხვევაში სწორედ ეს აღნიშვნები ხდება პირველი ფილტრი, რომლითაც სასამართლო და მხარეები ორიენტირდებიან — და მხოლოდ ამის შემდეგ იბადება კითხვა საწინააღმდეგო დასაბუთებაზე.
დეპონირების გადაწყვეტილება ამგვარად ფასდება: პრეზუმფცია უკვე აღნიშვნიდან მუშაობს, დეპონირება კი მას დროით ფიქსაციასაც უმატებს — როდის და რა ფორმით იყო ნაწარმოები განმცხადებლის ხელთ. პუბლიკაციის წლის აღნიშვნა © სამელემენტიან ბლოკში და დეპონირების თარიღი ერთად კითხულობს: ვინ, რაზე და რომელ მომენტიდან — სამივე კითხვა, რომელზეც დავა პირველ რიგში დგება.
ავტორობის პრეზუმფცია — მუხლი 10
სადავო შემთხვევაში გადამწყვეტია პრეზუმფცია: პირი, რომელიც სათანადო წესით აღნიშნულია, როგორც ავტორი, ნაწარმოების ორიგინალზე ან ასლზე, მიიჩნევა ნაწარმოების ავტორად, თუ არ არსებობს საწინააღმდეგო დასაბუთება. ეს დებულება გამოიყენება ფსევდონიმით გამოქვეყნებისასაც, თუ ავტორი ამ ფსევდონიმით საყოველთაოდ ცნობილია. ხოლო როდესაც ნაწარმოები ქვეყნდება ფსევდონიმით, რომლითაც ავტორი ცნობილი არაა, ან ანონიმურად, გამომცემელი, რომლის სახელი ან დასახელებაც სათანადო წესით აღნიშნულია ნაწარმოებზე, ითვლება ავტორის წარმომადგენლად — და უფლება აქვს, დაიცვას ავტორის უფლებები და უზრუნველყოს მათი განხორციელება მანამ, სანამ ავტორი თავის ვინაობას არ გაამჟღავნებს.
გაითვალისწინეთ ორი პრეზუმფციის ფენებიც: აღნიშნული პირის პრეზუმფცია ნაწარმოების ორიგინალსა და ასლზე მუშაობს, დეპონირების მოწმობით პრეზუმფცია კი — განცხადების საფუძველზე; ერთი შემთხვევაში საწინააღმდეგო დასაბუთება აღნიშვნის ფაქტს ამოწმებს, მეორეში — დეპონირების მომენტის შინაარსსაც. ამიტომ დავაში ორივე ინსტრუმენტი ერთად იკითხება და არა ალტერნატივად.