საავტორო უფლებების რეგისტრაცია და დეპონირება საქართველოში
საავტორო უფლება საქართველოში არ საჭიროებს რეგისტრაციას — ის ნაწარმოების შექმნის მომენტიდანვე იბადება. მაგრამ მტკიცებულების თვალსაზრისით კანონი ორ ინსტრუმენტს სთავაზობს უფლების მფლობელს: ავტორობის პრეზუმფციას (მუხლი 10) და ნაწარმოების „საქპატენტში“ დეპონირებას (მუხლი 9-1), ხოლო მონაცემთა ბაზებისთვის — ცალკე დეპონირების წესს (მუხლი 54-1). ამ გვერდზე განვმარტავთ, როგორ უკავშირდება ერთმანეთს უფლების ავტომატური წარმოშობა (მუხლი 9), მისი განცხადების © ნიშანი და დეპონირების სამტკიცო ფუნქცია.
უფლება იბადება ფორმალობების გარეშე — მუხლი 9
საავტორო უფლება მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებებზე წარმოიშობა მათი შექმნის მომენტიდან. ნაწარმოები შექმნილად ითვლება, როდესაც იგი გამოხატულია რაიმე ობიექტური ფორმით, რაც მისი აღქმისა და რეპროდუცირების საშუალებას იძლევა. საავტორო უფლების წარმოშობისა და განხორციელებისთვის აუცილებელი არ არის ნაწარმოების რეგისტრაცია, სპეციალური გაფორმება ან სხვა ფორმალობათა დაცვა — ანუ „რეგისტრაცია“ საავტორო უფლებაში არ არის უფლების წინაპირობა. თავისი უფლების განცხადებისთვის მფლობელს შეუძლია გამოიყენოს საავტორო უფლების დაცვის ნიშანი, რომელიც ნაწარმოების ყოველ ეგზემპლარზე დაისმება და სამი ელემენტისგან შედგება: © ნიშანი, უფლების მფლობელის სახელი და ნაწარმოების პირველი გამოცემის წელი.
პრაქტიკული თვალსაზრისით ეს სამი ელემენტი მყისიერ ინფორმაციას აძლევს ყველა მომხმარებელს: ვინ ამტკიცებს უფლებას, რომელ ობიექტზე და რომელ პერიოდიდან. დავის შემთხვევაში სწორედ ეს აღნიშვნები ხდება პირველი ფილტრი, რომლითაც სასამართლო და მხარეები ორიენტირდებიან — და მხოლოდ ამის შემდეგ იბადება კითხვა საწინააღმდეგო დასაბუთებაზე.
დეპონირების გადაწყვეტილება ამგვარად ფასდება: პრეზუმფცია უკვე აღნიშვნიდან მუშაობს, დეპონირება კი მას დროით ფიქსაციასაც უმატებს — როდის და რა ფორმით იყო ნაწარმოები განმცხადებლის ხელთ. პუბლიკაციის წლის აღნიშვნა © სამელემენტიან ბლოკში და დეპონირების თარიღი ერთად კითხულობს: ვინ, რაზე და რომელ მომენტიდან — სამივე კითხვა, რომელზეც დავა პირველ რიგში დგება.
ავტორობის პრეზუმფცია — მუხლი 10
სადავო შემთხვევაში გადამწყვეტია პრეზუმფცია: პირი, რომელიც სათანადო წესით აღნიშნულია, როგორც ავტორი, ნაწარმოების ორიგინალზე ან ასლზე, მიიჩნევა ნაწარმოების ავტორად, თუ არ არსებობს საწინააღმდეგო დასაბუთება. ეს დებულება გამოიყენება ფსევდონიმით გამოქვეყნებისასაც, თუ ავტორი ამ ფსევდონიმით საყოველთაოდ ცნობილია. ხოლო როდესაც ნაწარმოები ქვეყნდება ფსევდონიმით, რომლითაც ავტორი ცნობილი არაა, ან ანონიმურად, გამომცემელი, რომლის სახელი ან დასახელებაც სათანადო წესით აღნიშნულია ნაწარმოებზე, ითვლება ავტორის წარმომადგენლად — და უფლება აქვს, დაიცვას ავტორის უფლებები და უზრუნველყოს მათი განხორციელება მანამ, სანამ ავტორი თავის ვინაობას არ გაამჟღავნებს.
გაითვალისწინეთ ორი პრეზუმფციის ფენებიც: აღნიშნული პირის პრეზუმფცია ნაწარმოების ორიგინალსა და ასლზე მუშაობს, დეპონირების მოწმობით პრეზუმფცია კი — განცხადების საფუძველზე; ერთი შემთხვევაში საწინააღმდეგო დასაბუთება აღნიშვნის ფაქტს ამოწმებს, მეორეში — დეპონირების მომენტის შინაარსსაც. ამიტომ დავაში ორივე ინსტრუმენტი ერთად იკითხება და არა ალტერნატივად.
დეპონირება „საქპატენტში“ — მუხლი 9-1
დეპონირება ნებაყოფლობითი, მაგრამ მძლავრი მტკიცებულებითი ინსტრუმენტია: ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს უფლება აქვს ნაწარმოების ორიგინალის ან ასლის დეპონირება განახორციელოს „საქპატენტში“, და დეპონირების დამადასტურებელ მოწმობაში მითითებული პირი მიიჩნევა ნაწარმოების ავტორად ან უფლების მფლობელად, თუ არ არსებობს საწინააღმდეგო დასაბუთება. დეპონირებისას განმცხადებელი პასუხისმგებელია წარმოდგენილი დოკუმენტაციის სიზუსტესა და უტყუარობაზე და უნდა დაიცვას ნაწარმოებთან დაკავშირებული სხვა პირების უფლებები; მემკვიდრე ან უფლებამონაცვლე დამადასტურებელ დოკუმენტს ართავს განცხადებას, წარმომადგენელი — წარმომადგენლობის დოკუმენტს. დეპონირებულ ნაწარმოებთან დაკავშირებული ინფორმაცია შეიძლება საჯარო გახდეს თავად ავტორის მოთხოვნით, ხოლო დეპონირებისთვის გადაიხდება მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული საფასური.
მონაცემთა ბაზის დეპონირება — მუხლი 54-1
მონაცემთა ბაზებისთვის კანონი პარალელურ წესს ადგენს: მონაცემთა ბაზის დამამზადებელს უფლება აქვს ბაზის ორიგინალის ან ასლის დეპონირება განახორციელოს „საქპატენტში“. ამ შემთხვევაში მოწმობა ადასტურებს მხოლოდ დეპონირების ფაქტს — უფლებათა არსებობას კი არა. დარჩენილი პირობები იგივეა: განმცხადებლის პასუხისმგებლობა დოკუმენტაციაზე, სხვა უფლებების დაცვა, მემკვიდრისა და წარმომადგენლის დოკუმენტები, ინფორმაციის გახსნა მოთხოვნით და საფასური მთავრობის დადგენილებით. ანუ ბაზის დამამზადებელი იმავე მტკიცებულებით მექანიზმს იყენებს, მკაფიო შეზღუდვით — მოწმობა ფაქტს ადასტურებს და არა უფლებას.
პრაქტიკულად განაცხადის პაკეტი ორივე შემთხვევაში ერთნაირი დისციპლინით აგება: განმცხადებელი პასუხს აგებს დოკუმენტაციის სიზუსტეზე, იცავს სხვა პირთა უფლებებს, მემკვიდრე-წარმომადგენელი სტატუსს დამადასტურებელი საბუთით ამტკიცებს, და საფასურს წინასწარ განიხილავს — ის მთავრობის დადგენილებით განისაზღვრება. ეს ოთხი წესი განაცხადის შეცდომებისგან იცავს იმ მტკიცებულებით ღირებულებას, რომლისთვისაც დეპონირება საერთოდ კეთდება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ საავტორო უფლებების რეგისტრაცია-დეპონირებასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
აუცილებელია თუ არა რეგისტრაცია დაცვისთვის?
არა — უფლება შექმნის მომენტიდანვე იბადება და მისი განხორციელება არც რეგისტრაციას და არც გაფორმებას არ საჭიროებს.
მაშ რას იძლევა დეპონირება?
მტკიცებულებით პრეზუმფციას: მოწმობაში მითითებული პირი ავტორად ან უფლების მფლობელად ითვლება, თუ საწინააღმდეგო არ დასტურდება.
როგორ ვიცავ ანონიმურ ნაწარმოებს?
გამომცემელი, რომლის სახელიც ნაწარმოებზეა აღნიშნული, ითვლება ავტორის წარმომადგენლად და იცავს მის უფლებებს ვინაობის გამჟღავნებამდე.
განსხვავდება თუ არა მონაცემთა ბაზის დეპონირება?
პროცედურით — არა, შედეგით — დიახ: ბაზის მოწმობა მხოლოდ დეპონირების ფაქტს ადასტურებს.
რა შედის © ნიშნის სამ ელემენტში?
© ნიშანი წრეში, განსაკუთრებული უფლების მფლობელის სახელი (დასახელება) და ნაწარმოების პირველი გამოცემის წელი.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
დეპონირება მარტივი პროცედურაა, მაგრამ მისი სამტკიცო ღირებულება სწორად შედგენილ განაცხადზეა დამოკიდებული. Legal.ge-ს სპეციალისტები განვმარტავთ კანონის მე-9, 9-1-ე, მე-10 და 54-1-ე მუხლების მოქმედებას, დაგეხმარებთ დეპონირების განცხადების მომზადებაში და შევაფასებთ, რა მტკიცებულებითი ეფექტი ექნება მას თქვენს შემთხვევაში. მოგვმართეთ Legal.ge-ის ფორმით.