ბიოეთიკის სამართალი

ბიოეთიკის სამართალი საქართველოში ცალკე კანონად არ არსებობს — მისი კოდიფიცირებული ბირთვი „პაციენტის უფლებების შესახებ“ კანონშია: გენეტიკური ბლოკი 31-ედან 34-ე მუხლამდე, და კვლევითი თანხმობა 26-ე მუხლში. უცხოური ბიოეთიკის ჩარჩოები ქართულ საცნობაროს არ წარმოადგენს — გვერდს ატარებს ქართული კანონი.

გენეტიკური დისკრიმინაციის აკრძალვა

31-ე მუხლი ბლოკის საძირკველია: აკრძალულია პირის დისკრიმინაცია გენეტიკური მემკვიდრეობის გამო. ეს ნორმა ყველა სფეროს მოიცავს, სადაც პირის შესახებ გადაწყვეტილება იღებს — დასაქმებიდან დაზღვევამდე — და ბიოეთიკის სამართლის პირველი ტესტი სწორედ ეს აკრძალვაა: არანაირი გადაწყვეტილება არ შეიძლება დაეყრდნოს გენეტიკურ მემკვიდრეობას.

გენეტიკური ტესტირების პირობები

32-ე მუხლი ტესტირებას განსაზღვრავს: დაავადების განმაპირობებელი გენის გამოვლენის ან გენეტიკური მიდრეკილების განმსაზღვრელი ტესტირება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მისი მიზანია პაციენტის ჯანმრთელობის დაცვა ან ჯანმრთელობის დაცვასთან დაკავშირებული სამეცნიერო კვლევა. სხვა მიზნით — მაგალითად, იდენტიფიკაციისა თუ კლასიფიკაციისთვის — ტესტირება კანონით დაუშვებელია, და ეს ჩამონათვალი დახურულია.

გენის მოდიფიცირება და სქესის შერჩევა

33-ე მუხლი ჩარევის საზღვარს აწესრიგებს: ადამიანის გენის მოდიფიცირებისთვის განსაზღვრული ჩარევა დასაშვებია მხოლოდ დიაგნოსტიკის, მკურნალობის ან პრევენციის მიზნით და თუ იგი არ ითვალისწინებს პაციენტის შთამომავლობის გენომის შეცვლას. 34-ე მუხლი ხელოვნური ჩასახვის სფეროს კრეფს: აკრძალულია სქესის შერჩევის მიზნით ხელოვნური ჩასახვის მეთოდების გამოყენება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა აუცილებელია სქესთან შეჭიდული მემკვიდრეობითი დაავადების თავიდან აცილება. ასე იხსნება ბიოეთიკის სამართლის ორი მკაფიო საზღვარი: თერაპიული მიზანი და შთამომავლობის გენომის ხელშეუხებლობა; სქესის არჩევა აკრძალულია, სამედიცინო აუცილებლობა — დაშვებული.

კვლევითი თანხმობა

26-ე მუხლი კვლევით ბლოკს აწესრიგებს: პაციენტის ინფორმირებული თანხმობა აუცილებელია მისი სწავლების ობიექტად გამოყენებისთვის, და ეს თანხმობა წინ უძღვის გამოყენებას. მხარდაჭერის მიმღებ და მცირეწლოვან პაციენტებთან დაკავშირებული საკითხები ცალკე კანონით რეგულირდება. თანხმობა არ არის აუცილებელი მხოლოდ ორ შემთხვევაში: თუ სასწავლო მიზნით გამოიყენება სამედიცინო დოკუმენტაციაში არსებული ინფორმაცია, რომელიც არ იძლევა პაციენტის იდენტიფიკაციის შესაძლებლობას; ან მკურნალობისა და დიაგნოსტიკის პროცესში მიღებული მასალა, რომლითაც უზრუნველყოფილია პაციენტის ანონიმურობა. ანონიმურობა აქ გამოყენების კარიბჭეა — სანამ იდენტიფიკაცია შესაძლებელია, თანხმობა აუცილებელია.