ბიოეთიკის სამართლის მართველი პრინციპები
ბიოეთიკის სამართალი არეგულირებს იმ ურთიერთობათა წრეს, რომელიც წარმოიქმნება მედიცინაში თანამედროვე ტექნოლოგიების, სიცოცხლის დასაწყისსა და დასასრულთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებების, გენეტიკური კვლევებისა და პაციენტის ავტონომიის გადაკვეთაზე. საქართველოს კანონმდებლობა ამ სფეროში აყარაულებს რამდენიმე მტკიცე საწყისს: პაციენტის ინფორმირებული ნების უპირატესობა, მისი პირადი ცხოვრების კონფიდენციალურობა, გენეტიკურ მემკვიდრეობაზე დაფუძნებული დისკრიმინაციის აკრძალვა და მედიცინის სწავლებისა და კვლევის მიმართ ადამიანის ღირსების დაცვა. ამ გვერდზე ჩვენ განვმარტავთ ამ წესებს იმ კონკრეტული მუხლების საფუძველზე, რომლებითაც ეს სფერო საქართველოში რეგულირდება, და ვაჩვენებთ, როგორ შეუძლიათ პაციენტებსა და მათ ოჯახებს საკუთარი უფლებების დაცვა.
წინასწარი წერილობითი ნება და მისი უზრუნველყოფა
საქართველოს მოქალაქეს უფლება აქვს, წინასწარ წერილობით გამოხატოს თავისი ნება — თანხმობა ან უარი — იმ შემთხვევისთვის, როდესაც ის აღმოჩნდება უგონო მდგომარეობაში ან დაკარგავს გაცნობიერებული გადაწყვეტილების მიღების უნარს და მისთვის გახდება საჭირო სარეანიმაციო, სიცოცხლის შემანარჩუნებელი ან პალიატიური მკურნალობის ჩატარება ან/და მის მიმართ პალიატიური მზრუნველობის ან ჰოსპისური მზრუნველობის განხორციელება. ეს უფლება მოქმედებს იმ შემთხვევებში, როცა ასეთი მდგომარეობა გამოწვეულია განუკურნებელი დაავადების ტერმინალური სტადიით ან იმ დაავადებით, რომელიც აუცილებლად გამოიწვევს მძიმე ფორმის შესაძლებლობის შეზღუდვას.
იმავე ნორმის საფუძველზე მოქალაქეს უფლება აქვს წინასწარ დაასახელოს პირი, რომელიც ზემოაღნიშნული გარემოებების არსებობისას მიიღებს გადაწყვეტილებას მისთვის საჭირო სამედიცინო მომსახურების აღმოჩენის შესახებ. ეს ნიშნავს, რომ ადამიანს შეუძლია დღესვე განსაზღვროს, ვინ და რა პრინციპებით უზრუნველყოფს მის ინტერესებს მაშინ, როცა თვითონ ვეღარ შეძლებს გადაწყვეტილების მიღებას. ასეთი წინასწარი ნება მედიცინის მომსახურების გამწევებისთვის სამართლებრივი საყრდენია და მას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს კამათის შემცირებაში ოჯახში და სასამართლოში.
არასრულწლოვნები და გადაწყვეტილების უუნარო პაციენტები
კანონი ცალკე იცავს მცირეწლოვნებს და იმ პაციენტებს, რომლებსაც გაცნობიერებული გადაწყვეტილების მიღების უნარი არ აქვთ. თუ ასეთი პაციენტის ნათესავის ან კანონიერი წარმომადგენლის გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება პაციენტის ჯანმრთელობის ინტერესებს, სამედიცინო მომსახურების გამწევს უფლება აქვს ეს გადაწყვეტილება სასამართლოში გაასაჩივროს. ეს გარანტია შექმნილია იმისთვის, რომ არასრულწლოვნის ან დაუცველი პაციენტის ინტერესი არ დაზიანდეს მაშინაც კი, როცა გადაწყვეტილებას იღებს ახლო ნათესავი.
გადაუდებელი დახმარების სიტუაციებიც ზუსტად არის დარეგულირებული. თუ პაციენტს სჭირდება გადაუდებელი სამედიცინო მომსახურება, რის გარეშეც გარდაუვალია მისი სიკვდილი ან ჯანმრთელობის მდგომარეობის მნიშვნელოვანი გაუარესება, მაგრამ ნათესავის ან კანონიერი წარმომადგენლის მოძებნა ვერ ხერხდება, გადაწყვეტილებას იღებს თავად სამედიცინო მომსახურების გამწევი პაციენტის ჯანმრთელობის ინტერესების გათვალისწინებით. იგივე წესი მოქმედებს მაშინაც, როცა გადაუდებელი დახმარება გარდაუვალი სიკვდილის გარეშე შეუძლებელია, მაგრამ ნათესავი ან კანონიერი წარმომადგენელ ამ დახმარების წინააღმდეგია — ამ შემთხვევაშიც გადაწყვეტილებას იღებს გამწევი ჯანმრთელობის ინტერესების საფუძველზე.