მოხუცთა თავშესაფარში მომყვანი პირის ოჯახსა და დაწესებულებას შორის კონფლიქტი საქართველოში საკუთარ, სრულფასოვან სამართლებრივ ტრაექტორიას მიჰყვება: მოსახლე პაციენტია და „პაციენტის უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონი მას სრულად იცავს. დავის ტიპური სადავო ზონებია: მკურნალობაზე თანხმობა და მისი შეწყვეტა, წარმომადგენლის გადაწყვეტილების წინააღმდეგ გასაჩივრება, გადაუდებელი მომსახურება და, ბოლოს, სასამართლო მოთხოვნები — ზიანის კომპენსაციიდან ლიცენზიის საკითხამდე. ამ გვერდის ამოცანა ზუსტად ეს არის: თითოეული კონფლიქტური ეტაპი მისკენ მივათავსოთ იმ მუხლამდე, რომელიც მას კანონით აწესრიგებს — რადგან მოხუცთა თავშესაფრის დავაში გამარჯვებას არა ხმის სიმაღლე, არამედ ნორმის სიზუსტე წყვეტს.
მკურნალობაზე თანხმობა და მისი შეწყვეტა
სამედიცინო მომსახურების გაწევის აუცილებელი პირობაა პაციენტის, ხოლო მისი გაცნობიერებული გადაწყვეტილების მიღების შეუძლებლობის შემთხვევაში — ნათესავის ან კანონიერი წარმომადგენლის ინფორმირებული თანხმობა; ეს თანხმობა წინ უძღვის მომსახურებას (მუხლი 22). თვითონ ქმედუნარიან და გადაწყვეტილების მიღების უნარიან პაციენტს კი მუხლი 23 სრულ თავისუფლებას აძლევს: მას უფლება აქვს მკურნალობის ნებისმიერ ეტაპზე უარი განაცხადოს სამედიცინო მომსახურებაზე ან შეწყვიტოს უკვე დაწყებული მომსახურება, და ამ უარის ან შეწყვეტის მოსალოდნელი შედეგების შესახებ ის ამომწურავად უნდა იყოს ინფორმირებული. ქმედუნარიანი პაციენტის ნების წინააღმდეგ მომსახურების განხორციელება აკრძალულია, გარდა კანონმდებლობით დადგენილი შემთხვევებისა. მოხუცთა თავშესაფრის პრაქტიკაში ეს ნიშნავს: „ოჯახმა თქვა ერთი, დაწესებულებამ — მეორე“ არავითარ როლს არ თამაშობს, თუ პაციენტი თავად ქმედუნარიანია — გადაწყვეტილება მისია.
წარმომადგენლის რეჟიმი და გადაუდებელი შემთხვევები
როცა პაციენტი გადაწყვეტილების მიღების უნარს მოკლებულია, მუხლი 25 სამ სიტუაციას აწესრიგებს. თუ ნათესავის ან კანონიერი წარმომადგენლის გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება პაციენტის ჯანმრთელობის ინტერესებს, მომსახურების გამწევს უფლება აქვს ეს გადაწყვეტილება სასამართლოში გაასაჩივროს. თუ პაციენტს სჭირდება გადაუდებელი მომსახურება, რის გარეშეც გარდაუვალია მისი სიკვდილი ან ჯანმრთელობის მდგომარეობის მნიშვნელოვანი გაუარესება, მაგრამ ნათესავი ან წარმომადგენელი ვერ მოიძებნა — გადაწყვეტილებას გამწევი იღებს პაციენტის ჯანმრთელობის ინტერესების გათვალისწინებით. და თუ გადაუდებელი მომსახურება სიკვდილის გარეშე შეუძლებელია, მაგრამ ნათესავი ან წარმომადგენელი მომსახურების წინააღმდეგია — კვლავ გამწევი წყვეტს ინტერესების შესაბამისად. ამ რეჟიმის ცოდნა ოჯახს ზედმეტ კონფლიქტს აცილებს: კანონი ორივე მხარეს ზუსტ როლებს აძლევს. გადაწყვეტილების უნარის შეფასებასთან ერთად გადამწყვეტია ინფორმირებულობაც: პაციენტს და ოჯახს უფლება აქვთ მიიღონ სრული, ობიექტური, დროული და გასაგები ინფორმაცია ჯანმრთელობაზე მოქმედ ფაქტორებზე (მუხლი 16).