მოხუცთა თავშესაფარში მომყვანი პირის ოჯახსა და დაწესებულებას შორის კონფლიქტი საქართველოში საკუთარ, სრულფასოვან სამართლებრივ ტრაექტორიას მიჰყვება: მოსახლე პაციენტია და „პაციენტის უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონი მას სრულად იცავს. დავის ტიპური სადავო ზონებია: მკურნალობაზე თანხმობა და მისი შეწყვეტა, წარმომადგენლის გადაწყვეტილების წინააღმდეგ გასაჩივრება, გადაუდებელი მომსახურება და, ბოლოს, სასამართლო მოთხოვნები — ზიანის კომპენსაციიდან ლიცენზიის საკითხამდე. ამ გვერდის ამოცანა ზუსტად ეს არის: თითოეული კონფლიქტური ეტაპი მისკენ მივათავსოთ იმ მუხლამდე, რომელიც მას კანონით აწესრიგებს — რადგან მოხუცთა თავშესაფრის დავაში გამარჯვებას არა ხმის სიმაღლე, არამედ ნორმის სიზუსტე წყვეტს.
მკურნალობაზე თანხმობა და მისი შეწყვეტა
სამედიცინო მომსახურების გაწევის აუცილებელი პირობაა პაციენტის, ხოლო მისი გაცნობიერებული გადაწყვეტილების მიღების შეუძლებლობის შემთხვევაში — ნათესავის ან კანონიერი წარმომადგენლის ინფორმირებული თანხმობა; ეს თანხმობა წინ უძღვის მომსახურებას (მუხლი 22). თვითონ ქმედუნარიან და გადაწყვეტილების მიღების უნარიან პაციენტს კი მუხლი 23 სრულ თავისუფლებას აძლევს: მას უფლება აქვს მკურნალობის ნებისმიერ ეტაპზე უარი განაცხადოს სამედიცინო მომსახურებაზე ან შეწყვიტოს უკვე დაწყებული მომსახურება, და ამ უარის ან შეწყვეტის მოსალოდნელი შედეგების შესახებ ის ამომწურავად უნდა იყოს ინფორმირებული. ქმედუნარიანი პაციენტის ნების წინააღმდეგ მომსახურების განხორციელება აკრძალულია, გარდა კანონმდებლობით დადგენილი შემთხვევებისა. მოხუცთა თავშესაფრის პრაქტიკაში ეს ნიშნავს: „ოჯახმა თქვა ერთი, დაწესებულებამ — მეორე“ არავითარ როლს არ თამაშობს, თუ პაციენტი თავად ქმედუნარიანია — გადაწყვეტილება მისია.
წარმომადგენლის რეჟიმი და გადაუდებელი შემთხვევები
როცა პაციენტი გადაწყვეტილების მიღების უნარს მოკლებულია, მუხლი 25 სამ სიტუაციას აწესრიგებს. თუ ნათესავის ან კანონიერი წარმომადგენლის გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება პაციენტის ჯანმრთელობის ინტერესებს, მომსახურების გამწევს უფლება აქვს ეს გადაწყვეტილება სასამართლოში გაასაჩივროს. თუ პაციენტს სჭირდება გადაუდებელი მომსახურება, რის გარეშეც გარდაუვალია მისი სიკვდილი ან ჯანმრთელობის მდგომარეობის მნიშვნელოვანი გაუარესება, მაგრამ ნათესავი ან წარმომადგენელი ვერ მოიძებნა — გადაწყვეტილებას გამწევი იღებს პაციენტის ჯანმრთელობის ინტერესების გათვალისწინებით. და თუ გადაუდებელი მომსახურება სიკვდილის გარეშე შეუძლებელია, მაგრამ ნათესავი ან წარმომადგენელი მომსახურების წინააღმდეგია — კვლავ გამწევი წყვეტს ინტერესების შესაბამისად. ამ რეჟიმის ცოდნა ოჯახს ზედმეტ კონფლიქტს აცილებს: კანონი ორივე მხარეს ზუსტ როლებს აძლევს. გადაწყვეტილების უნარის შეფასებასთან ერთად გადამწყვეტია ინფორმირებულობაც: პაციენტს და ოჯახს უფლება აქვთ მიიღონ სრული, ობიექტური, დროული და გასაგები ინფორმაცია ჯანმრთელობაზე მოქმედ ფაქტორებზე (მუხლი 16).
სასამართლო მოთხოვნები
დარღვევის აღდგენის გზა მუხლი 10-ია: პაციენტს ან მის კანონიერ წარმომადგენელს უფლება აქვს სასამართლოს მიმართოს და მოითხოვოს ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანის კომპენსაცია — პაციენტის უფლებების დარღვევით, მცდარი სამედიცინო ქმედებით, დაწესებულების ფუნქციონირების სხვა ხარვეზებით ან სახელმწიფოს მიერ არასწორად განხორციელებული ზედამხედველობითა და რეგულირებით გამოწვეული; ასევე — სამედიცინო პერსონალის საქმიანობის ლიცენზიის შეჩერება ან გაუქმება და სახელმწიფო სამედიცინო და სანიტარული სტანდარტების შეცვლა. მოხუცთა თავშესაფრის დავაში ეს ნიშნავს, რომ სასამართლო მოთხოვნა ერთდროულად რამდენიმე საფუძველზეა ასაგები — და მათი სწორი გამიჯვნა განსაზღვრავს მოგებულ პოზიციას: თანხმობის რეჟიმი ერთ ფაქტთა წრეს აყალიბებს, გადაუდებელი მომსახურების რეჟიმი — მეორეს, ხარისხისა და ზედამხედველობის საფუძვლები — მესამეს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ მოხუცთა თავშესაფრებთან დაკავშირებული დავების შესახებ ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
ვინ წყვეტს მკურნალობის საკითხს, თუ მოხუცი საკუთარ გადაწყვეტილებას ვერ იღებს?
მისი ნათესავი ან კანონიერი წარმომადგენელი (მუხლი 22); თუ ეს გადაწყვეტილება პაციენტის ინტერესებს ეწინააღმდეგება — დაწესებულება მას სასამართლოში გაასაჩივრებს (მუხლი 25).
შეუძლია თუ არა მოსახლეს მომსახურებაზე უარის თქმა?
დიახ, თუ ის ქმედუნარიანი და გადაწყვეტილების მიღების უნარიანია — ნებისმიერ ეტაპზე, შედეგების შესახებ ამომწურავი ინფორმირებულობის პირობით (მუხლი 23). წერილობითი ინფორმირებული თანხმობა კანონით განსაზღვრული ჩამონათვალის მომსახურებისას აუცილებელია, და მისი არქონა თავად შეიძლება გახდეს დავის საფუძველი.
რა ხდება გადაუდებელ შემთხვევაში, როცა ოჯახი წინააღმდეგია?
თუ მომსახურების გარეშე გარდაუვალია სიკვდილი, გამწევი თავად იღებს გადაწყვეტილებას პაციენტის ჯანმრთელობის ინტერესებიდან გამომდინარე (მუხლი 25). გადაუდებელ შემთხვევაში, როცა წარმომადგენლის მოძებნა ვერ ხერხდება და დაგვიანება გარდაუვალ გაუარესებას იწვევს, გამწევი თავად იღებს გადაწყვეტილებას პაციენტის ინტერესებით.
რას მოითხოვს ოჯახი სასამართლოში?
ზიანის კომპენსაციას (უფლებების დარღვევა, მცდარი ქმედება, ხარვეზები, სახელმწიფოს ცუდი ზედამხედველობა), ლიცენზიის შეჩერება-გაუქმებას და სტანდარტების შეცვლას (მუხლი 10).
რა შეიძლება მოითხოვოს სასამართლოში?
ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანის კომპენსაციას, სამედიცინო პერსონალის ლიცენზიის შეჩერებას ან გაუქმებას და სახელმწიფო სამედიცინო და სანიტარული სტანდარტების შეცვლას — მუხლი 10-ის პირდაპირი ჩამონათვალით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მოხუცთა თავშესაფრის დავებს ორივე მხრიდან წარმართავს: ვადგენთ პაციენტის გადაწყვეტილების უნარსა და თანხმობის რეჟიმს, ვაფიქსირებთ ინფორმირებულობის ფაქტს, ვაფასებთ ზიანს და ვაწყობთ სასამართლო მოთხოვნას მუხლი 10-ის ყველა შესაძლო საფუძველზე. მიმართეთ Legal.ge-ს კონსულტაციისთვის — ჩვენ გიპოვნით ზუსტი ნორმა თითოეული კონფლიქტური ეტაპისთვის, რადგან კონფლიქტი კანონიერ გადაწყვეტად მაშინ გადაიზრდება, როცა ვინმე მის წესებს იცავს.