კანონის მოქმედების სფერო და ძირითადი ცნებები
სოციალური დახმარების შესახებ კანონი ვრცელდება საქართველოში კანონიერ საფუძველზე მუდმივად მცხოვრებ, სპეციალური მზრუნველობის საჭიროების მქონე პირებზე, ღატაკ ოჯახებსა და უსახლკარო პირებზე, თუ ამავე კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ბენეფიციარი არის სოციალური დახმარების მიმღები, ხოლო სოციალური დახმარება — ნებისმიერი სახის, ფულადი ან არაფულადი ხასიათის სარგებელი, რომელიც განკუთვნილია სპეციალური მზრუნველობის საჭიროების მქონე პირისათვის, ღატაკი ოჯახისათვის ან უსახლკარო პირისათვის. ღატაკ ოჯახად ითვლება განცალკევებულ საცხოვრებელ ფართობზე მუდმივად მცხოვრები პირი ან პირთა წრე, რომელიც ერთობლივ საშინაო მეურნეობას ეწევა და რომლის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის მაჩვენებელი საქართველოს მთავრობის მიერ დადგენილ დონეზე ნაკლებია. ეს მაჩვენებელი იზომება შეფასების სისტემით — იმ სისტემით, რომლის მეშვეობითაც ფასდება ოჯახის სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა და დგინდება მისი კეთილდღეობის დონე.
სპეციალური მზრუნველობის საჭიროების მქონე პირებად კანონი ცნობს, მათ შორის, ობოლ და მშობელთა მზრუნველობამოკლებულ ბავშვებს, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირს და ოჯახის მზრუნველობამოკლებული, თვითმომსახურების შეზღუდული უნარის მქონე სრულწლოვანს. შეზღუდული შესაძლებლობის სტატუსი ენიჭება პირს „სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად. მარჩენალდაკარგულად ითვლება ერთ-ერთი ან ორივე გარდაცვლილი მშობლის შვილი 18 წლის ასაკის მიღწევამდე. უსახლკარო პირია მუდმივი, განსაზღვრული საცხოვრებელი ადგილის არმქონე პირი, რომელიც მუნიციპალიტეტში რეგისტრირებულია, როგორც უსახლკარო. ოჯახის სახელით სოციალური დახმარების მოთხოვნით კომპეტენტურ ორგანოს მიმართავს ოჯახის უფლებამოსილი წარმომადგენელი — ოჯახის სრულწლოვანი, ქმედუნარიანი წევრი ან ოჯახის ნდობით აღჭურვილი პირი.
სოციალური დახმარების სახეები
კანონი სოციალური დახმარების ექვს სახეს განსაზღვრავს, და მათ შორის არჩევანი ან შეღავათების გაერთიანება ბენეფიციარის ნებისმიერი გადაწყვეტილებით არ ხდება — ყოველი სახისთვის საკუთარი პირობები და წესებია დადგენილი:
- საარსებო შემწეობა;
- რეინტეგრაციის შემწეობა;
- მინდობით აღზრდის ანაზღაურება;
- სრულწლოვანზე ოჯახური მზრუნველობის ანაზღაურება;
- არაფულადი სოციალური დახმარება;
- სოციალური პაკეტი.
მინდობით აღმზრდელი არის დედობილი ან მამობილი, რომელიც სახელმწიფოსთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე უზრუნველყოფს სპეციალური მზრუნველობის საჭიროების მქონე იმ პირის თავისთან ცხოვრებასა და მასზე ზრუნვას, რომელიც მისი ოჯახის წევრი არ არის. სწორედ ასეთ ურთიერთობას ემსახურება მინდობით აღზრდის ანაზღაურება, ხოლო რეინტეგრაცია ნიშნავს სპეციალიზებულ დაწესებულებაში განთავსებული პირის ბიოლოგიურ ოჯახში ან მეურვესთან — მზრუნველთან — საცხოვრებლად დაბრუნებას.