სადაზღვევო პრეტენზია არის დამზღვევის წერილობითი მოთხოვნა მზღვევლისადმი სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, და ამ მოთხოვნის შემადგენლობა, ვადები და შედეგები სამოქალაქო კოდექსის მიერ არის განსაზღვრული. საქართველოში სადაზღვევო პრეტენზიის სიცოცხლის მთელი ციკლი — შეტყობინებიდან ანაზღაურებამდე — აისახება კოდექსის 814-ე, 820-ე, 821-ე, 826-ე, 829-ე და 830-ე მუხლებში. უცხოური სადაზღვევო ბაზრებისთვის დამახასიათებელი სპეციალიზებული საომბუდსმენო ან სააგენტო საპროცესო მოდელები ქართულ სისტემაში არ არსებობს — გვერდს ატარებს ქართული სამოქალაქო კოდექსი.
შეტყობინების მოვალეობა და საჭირო ცნობები
პრეტენზიის ციკლი იწყება შეტყობინებით. სამოქალაქო კოდექსის 814-ე მუხლის თანახმად, სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის გაგებისთანავე დამზღვევი მოვალეა აცნობოს ამის შესახებ მზღვეველს. შემდგომ მზღვეველს შეუძლია სადაზღვევო შემთხვევის შემდეგ მოსთხოვოს დამზღვევს ყოველგვარი ცნობა, რომელიც კი აუცილებელია სადაზღვევო შემთხვევის ან მოვალეობის მოცულობის დასადგენად. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ დოკუმენტაციის მომზადება წინასწარ უნდა დაიწყოს: სამედიცინო დასკვნები, ინვოისები, გადახდის დოკუმენტები და შემთხვევის ამსახველი აქტები სწორედ ის მასალაა, რომლის მოთხოვნაც მზღვეველს კანონით უფლებად ეძლევა.
მნიშვნელოვანი დაცვაც არსებობს: მზღვეველს არ შეუძლია დაეყრდნოს შეთანხმებას, რომლითაც იგი თავისუფლდება თავისი მოვალეობისგან იმ საფუძვლით, რომ დამზღვევმა შეტყობინების მოვალეობა არ შეასრულა, თუ ამით მზღვევლის ინტერესები არსებითად არ დაირღვევა. ასეთი შეთანხმება ეფექტურად გაუქმებულია მაშინ, როცა დაგვიანებული ან ხარვეზიანი შეტყობინება მზღვეველს რეალურად არ აზიანებს — მაგალითად, როცა მას შემთხვევის შესახებ სხვა გზით სრული ინფორმაცია მიუწვდოდა.
ანაზღაურების ფორმა, ფარგლები და ოდენობა
ანაზღაურების სამი ფუნდამენტური პარამეტრი კოდექსით არის დადგენილი. კოდექსის 820-ე მუხლის თანახმად, ზიანის დაზღვევისას მზღვეველმა ზიანი უნდა აანაზღაუროს ფულით — ანაზღაურება ნატურალური ფორმით ან მომსახურებით ჩანაცვლება ამ ნორმით არ გათვალისწინებულა. კოდექსის 821-ე მუხლით მზღვეველი ზიანს ანაზღაურებს მხოლოდ სადაზღვევო თანხის ფარგლებში — ეს არის ზედა საზღვარი, რომელიც ხელშეკრულებით არის განსაზღვრული და რომლის მიღებაც მზღვეველს ეკისრება. ბოლოს, კოდექსის 826-ე მუხლის ძალით მზღვეველი არ არის ვალდებული გადაუხადოს დამზღვევს წარმოშობილი ზიანის ოდენობაზე მეტი თანხა იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სადაზღვევო თანხა სადაზღვევო შემთხვევის დადგომის მომენტისათვის აღემატება სადაზღვევო ღირებულებას. ზიანის სრული ანაზღაურება მისი ფაქტობრივი მოცულობით ხდება, და ზეგადაჭარბებული დაზღვევა დამზღვევს დამატებით ვერაფერს მოუტანს.