რა ჩაითვლება შრომით დასახიჩრებად
დასაქმებულთა დასახიჩრება, პროფესიული დაავადება ან ჯანმრთელობის სხვა დაზიანება შრომით დასახიჩრებად ჩაითვლება მაშინ, თუ ის მოხდა შრომითი მოვალეობის შესრულებასთან დაკავშირებით. კანონი ამ ცნებას კონკრეტულად განმარტავს: დაზიანება შრომითად ჩაითვლება, თუ ის მოხდა საწარმოს, დაწესებულების ან ორგანიზაციის — დამსაქმებლის — ტერიტორიაზე, მიუხედავად მისი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმისა, ან მის ფარგლებს გარეთ შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, აგრეთვე დამსაქმებლის მიერ გამოყოფილი ტრანსპორტით სამუშაო ადგილზე წასვლის ან სამუშაოდან წამოსვლის შემთხვევაში.
ამ განმარტების პრაქტიკული მნიშვნელობა იმაშია, რომ შრომითი დასახიჩრების სტატუსი ხსნის გზას პროფესიული შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხის პროცენტის განსაზღვრისკენ, რაც თავის მხრივ უკავშირდება შეღავათებსა და კომპენსაციებს. ამიტომ გადამწყვეტია დაზიანების გარემოებების ზუსტი დადგენა: სად მოხდა ის — დამსაქმებლის ტერიტორიაზე, მის ფარგლებს გარეთ მოვალეობის შესრულებისას თუ დამსაქმებლის ტრანსპორტით მგზავრობისას. თუ გაურკვეველია, ჩაითვალოს თუ არა თქვენი შემთხვევა შრომით დასახიჩრებად, გადაწყვეტილებას ექსპერტიზა საბუთების საფუძველზე იღებს.
რა საბუთები ითხოვება პირველი შემოწმებისას
დაზარალებულმა, რომელიც პირველად გადის შემოწმებას, ან მისმა წარმომადგენელმა დაწესებულებაში უნდა წარადგინოს შემდეგი საბუთები:
- იმ დამსაქმებლის ადმინისტრაციის ან პროფესიული კავშირის მიმართვა, სადაც მიიღო შრომითი დასახიჩრება, ან სასამართლოს მიმართვა (სასამართლოს გადაწყვეტილება);
- უბედური შემთხვევის აქტი ან სხვა დოკუმენტი შრომითი დასახიჩრებით მიღებული ჯანმრთელობის დაზიანების შესახებ (შესაბამისი სახელმწიფო ზედამხედველობის ორგანოს წარმომადგენლის დასკვნა);
- პროფესიული დაავადების შემთხვევაში — სამედიცინო დაწესებულების დასკვნა.
საბუთების ეს ჩამონათვალი სრულია — სხვა დოკუმენტის მოთხოვნის შესახებ ამ ნორმებში წესი არ არის დადგენილი. თუ რომელიმე საბუთის გაცემაზე უარი ითქვა, დარჩენილი გზა სასამართლოს მიმართვაა, რომლის გადაწყვეტილებაც ასევე ერთ-ერთ საფუძვლად ჩაითვლება შემოწმებისთვის.
პროფესიული შრომისუნარიანობა და ძირითადი პროფესია
პროფესიული შრომისუნარიანობა ესაა ადამიანის უნარი, შეასრულოს განსაზღვრული კვალიფიკაციისა და მოცულობის სამუშაო სათანადო ხარისხით. ხარისხის განსაზღვრისას გადამწყვეტია, რომელი პროფესია ჩაითვლება ძირითადად: თუ დაზარალებულს რამდენიმე პროფესია აქვს, მისი არჩევით ძირითად პროფესიად ჩაითვლება ის, რომელი პროფესიითაც მუშაობდა შრომითი დასახიჩრებისას, ან რომელშიც ხანგრძლივი მუშაობის სტაჟი აქვს, აგრეთვე პროფესია, რომელშიც უმაღლესი კვალიფიკაცია აქვს მინიჭებული. მოსწავლეს (სტუდენტს), რომელმაც შრომითი დასახიჩრება მიიღო საწარმოო პრაქტიკის გავლისას, ძირითად პროფესიად ჩაეთვლება ის, რომელშიც სწავლას გადის.
ცნობებს დაზარალებულის შრომითი საქმიანობის, შრომის პირობებისა და შესრულებული სამუშაოს ხასიათის შესახებ დაწესებულება აზუსტებს სამუშაო ადგილიდან და შესაბამისი სანიტარული ზედამხედველობის განმახორციელებელი ორგანოდან გამოთხოვილი ინფორმაციის საფუძველზე. ეს კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ ხარისხის განსაზღვრა არ არის მხოლოდ სამედიცინო საკითხი — ის შრომით პირობებსაც ემყარება.
100 და 70 პროცენტის კრიტერიუმები
კანონი პროფესიული შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხის განსაზღვრისას მკვეთრ ზღვრებს განსაზღვრავს. თუ დაზარალებულს აქვს ორგანიზმის ფუნქციის გამოხატული დარღვევა, რაც შეუძლებელს ხდის ან აბრკოლებს ნებისმიერი შრომის შესრულებას, მათ შორის სპეციალურად შექმნილ პირობებშიც კი, მას უდგინდება პროფესიული შრომისუნარიანობის დაკარგვა 100 (ასი) პროცენტით. ხოლო თუ დაზარალებულს შეუძლია სამუშაოს შესრულება მხოლოდ სპეციალურად შექმნილ პირობებში, პროფესიული შრომისუნარიანობის დაკარგვა განისაზღვრება არანაკლებ 70 (სამოცდაათი) პროცენტით.
ხარისხის განსაზღვრა ხდება შრომითი დასახიჩრების შედეგების გათვალისწინებით. თუ შრომითი დასახიჩრების შედეგად გაუარესდა ადრე არსებული დაავადება, შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხი განისაზღვრება მისგან გამოწვეული ორგანიზმის ფუნქციის დარღვევის გამოხატულებიდან გამომდინარე, ადრე არსებული დარღვევების გათვალისწინებით. ეს ნიშნავს, რომ ადრე არსებული დაავადება არ ამცირებს ხარისხს — გათვალისწინებული იქნება როგორც ადრეული, ისე ახალი დარღვევები.
განმეორებითი შრომითი დასახიჩრება
განმეორებით მიღებული შრომითი დასახიჩრებისას პროფესიული შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხი პროცენტებში განისაზღვრება თითოეული შრომითი დასახიჩრების მიხედვით, მიუხედავად იმისა, მოხდა ის ერთსა და იმავე თუ სხვადასხვა დამსაქმებელთან მუშაობის დროს. ანუ თითოეული დასახიჩრება ცალკე ფიქსირდება და ცალკე ფასდება, რაც ხელს უშლის ერთი დაზიანების მეორეზე „ჩაწერას“.
ხარისხის დადგენა მთელ პერიოდზე და ხელახალი გადამოწმების ვადები
პროფესიული შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხს დაწესებულება ადგენს შრომითი დასახიჩრების მიღების დღიდან მთელ პერიოდზე, მიუხედავად იმისა, როდის მიმართა დაზარალებულმა დაწესებულებას ან დამსაქმებელს, ან ადრე დადგენილი პროფესიული შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხის ვადის გასვლის დღიდან მთელ პერიოდზე, თუ არსებობს ამის საფუძველი. ეს წესი ხარისხს რეტროაქტიულ ძალას ანიჭებს: მიმართვის გვიანობა არ უნდა შეამცირებინოს დაზარალებულს ხარისხის მოქმედების პერიოდი.
ხარისხის განსაზღვრისას დაზარალებულის გადამოწმება დაწესებულებაში ხდება 6 თვის ანდა 1 ან 2 წლის შემდეგ, შრომითი დასახიჩრების ხასიათისა და სამედიცინო, სოციალური, შრომითი რეაბილიტაციის შედეგად შრომისუნარიანობის მთლიანად ან ნაწილობრივ აღდგენის შესაძლებლობების გათვალისწინებით. კონკრეტული ვადის არჩევა ამ ვარიანტებიდან ექსპერტიზის შეფასებაზეა დამოკიდებული.
შედეგების გაცემა: დამსაქმებელს, სასამართლოს და ხელში
ამონაწერი შემოწმების აქტიდან პროფესიული შრომისუნარიანობის დაკარგვის ხარისხის განსაზღვრის შედეგების, დამატებითი დახმარების საჭიროების შესახებ ეგზავნება დამსაქმებელს ან სასამართლოს, რომლის მიმართვის საფუძველზედაც გაიარა შემოწმება დაზარალებულმა. ცნობა შემოწმების შედეგების შესახებ კი დაზარალებულს ან მის წარმომადგენელს მიეცემა ხელზე. ამრიგად, მიმღები ობიექტები განსხვავდება: დამსაქმებელი ან სასამართლო იღებს ამონაწერს, ხოლო დაზარალებული — ცნობას ხელში.