ანტიკორუფციული პოლიტიკის ქართული სამართლებრივი ჩარჩო
ანტიკორუფციული პოლიტიკის შემუშავების სავალდებულო ჩარჩო საქართველოში ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების პრევენციის შესახებ კანონია: სწორედ ის განსაზღვრავს პოლიტიკის დოკუმენტურ ფორმას, მის საგნობრივ ფარგლებს, კორუფციულ-რისკიან პირთა კატეგორიებს და ჯგუფურ გავრცელებას. ამასთანავე, ამერიკული უცხოური კორუფციული პრაქტიკის აქტი, ბრიტანული მექრთამეობის შესახებ კანონი და სახელმწიფო კორპორაციების უცხოური წესტიკონები არაქართული სამართალია და ქართული პოლიტიკის შიგთავსს ვერ ატარებს. მექრთამეობის ბირთვული სისხლისსამართლებრივი აკრძალვები სისხლის სამართლის კოდექსშია და ამ კორპუსში არ შედის — ისინი მხოლოდ შედარებით კონტექსტად აღინიშნება. გვერდს ატარებს ქართული პრევენციული ანტიკორუფციული რეჟიმი.
პოლიტიკის დოკუმენტური ფორმა — შიდა ინსტრუქცია
ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია კანონის მოთხოვნებთან შესაბამისობის უზრუნველსაყოფად დანერგოს შიდა კონტროლის ისეთი პოლიტიკა, წესები, სისტემები და მექანიზმები, რომლებიც მისი საქმიანობის ხასიათის, მოცულობისა და მასთან დაკავშირებული ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების რისკების პროპორციულია. ამ სისტემის დანერგვის მიზნით შეიმუშავება შიდა ინსტრუქცია, რომელსაც ამტკიცებს მმართველობის ორგანო ან ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირი — ეს არის ანტიკორუფციული პოლიტიკის კანონიერი ფორმა. შიდა ინსტრუქცია განსაზღვრავს სისტემის ფუნქციონირებისთვის პასუხისმგებელი პირის ან სტრუქტურული ერთეულის ხელმძღვანელისა და თანამშრომელთა უფლებებსა და მოვალეობებს, თანამშრომელთა შერჩევის წესებს მაღალი კვალიფიკაციისა და რეპუტაციის მქონე პირების მისაღებად, თანამშრომელთა განგრძობითი სწავლების პროგრამას და დამოუკიდებელი აუდიტის ფუნქციას სისტემის ეფექტიანობის შესამოწმებლად. პასუხისმგებელი პირის თანამდებობა ზედა იერარქიულ დონეს უნდა შეესაბამებოდეს და ის ანგარიშვალდებულია სისტემის ეფექტიანობისთვის პასუხისმგებელ მმართველობით პირის მიმართ; ეფექტიანი შესაძლებლობით მან დროულად უნდა მოიპოვოს საჭირო ინფორმაცია და დამოუკიდებლად მიიღოს გადაწყვეტილება ანგარიშგების წარდგენის თაობაზე.
პოლიტიკის საგნობრივი ფარგლები — რას ებრძვის პოლიტიკა
კანონის ტერმინოლოგია განსაზღვრავს იმ მოვლენებს, რომლებისკენაც ანტიკორუფციული პოლიტიკა მიმართულია. ფულის გათეთრება და ტერორიზმის დაფინანსება სისხლისსამართლებრივი დანაშაულებია; საეჭვო გარიგება არის გარიგება, რომლის მიმართაც საფუძვლიანი ეჭვი არსებობს, რომ ის მომზადდა, დაიდო ან შესრულდა უკანონოდ მოპოვებული ქონების ან ასეთი ქონებისგან მიღებული შემოსავლის საფუძველზე, ფულის გათეთრების მიზნით ან ტერორიზმის დაფინანსებას უკავშირდება; უჩვეულო გარიგება კი გარიგებათა ერთობლიობაა, რომელიც კლიენტის საქმიანობის პროფილს არ შეესაბამება. პოლიტიკის ტექსტში სწორედ ამ ცნებების გარშემო ყალიბდება თანამშრომლის ქცევის სტანდარტი: რა არის ინფორმაცია, რომელიც ანგარიშვალდებულ პირს ობიექტურად უჩენს ეჭვს, და რომელი ქმედება ითვლება თავის არიდების მცდელობად — მათ შორის, გარიგების თანხის დანაწევრება.
კორუფციულ-რისკიანი პირები — პოლიტიკურად აქტიური პირები
კანონი ანტიკორუფციული პოლიტიკისთვის განსაკუთრებულ კატეგორიად გამოჰყოფს პოლიტიკურად აქტიურ პირს — მნიშვნელოვანი საჯარო ან პოლიტიკური ფუნქციის შემსრულებელ ფიზიკურ პირს, მათ შორის სახელმწიფოს მეთაურს, მთავრობის ხელმძღვანელსა და წევრებს, პარლამენტის წევრებს, პოლიტიკური გაერთიანების ხელმძღვანელებს, უზენაესი და საკონსტიტუციო სასამართლოების წევრებს, გენერალურ აუდიტორს, ეროვნული ბანკის საბჭოს წევრებს, ელჩებს, თავდაცვითი ძალების ხელმძღვანელებს, სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით მოქმედი საწარმოს ხელმძღვანელებს და საერთაშორისო ორგანიზაციების ხელმძღვანელებს. კლიენტის ან ბენეფიციარი მესაკუთრის ასეთ პირად დადგენის შემთხვევაში ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია ხელმძღვანელობისგან მიიღოს საქმიანი ურთიერთობის დამყარების ან გაგრძელების ნებართვა, მიიღოს გონივრული ზომები მისი ქონებისა და ფულადი სახსრების წარმომავლობის დასადგენად და განახორციელოს გაძლიერებული მონიტორინგი. ეს ღონისძიებები ვრცელდება პირის ოჯახის წევრებზე და მასთან მჭიდროდ დაკავშირებულ პირებზეც, ხოლო ფუნქციის შესრულების შეწყვეტის შემდეგაც განგრძობითი რისკების სამართავი ზომები ტარდება.
ჯგუფური გავრცელება და საზღვარგარეთული ფილიალები
საქართველოში რეგისტრირებული სათავო საწარმო ვალდებულია ჯგუფის დონეზე დანერგოს შესაბამისობის კონტროლის სისტემა, რომელიც ჯგუფის წევრებს შორის ინფორმაციის გავრცელების წესებს განსაზღვრავს და პასუხისმგებელ პირს ან სტრუქტურულ ერთეულს აწვდის კლიენტების, ბენეფიციარ მესაკუთრეებისა და მათი გარიგებების შესახებ მოპოვებულ ინფორმაციას. სხვა იურისდიქციაში რეგისტრირებული შვილობილი საწარმო ან ფილიალი ქართული კანონის მოთხოვნებს ასრულებს, თუ ადგილსამყოფელ იურისდიქციაში მოქმედი კანონმდებლობა ნაკლებად მკაცრია; თუ იურისდიქცია ზღუდავს ამ შესრულებას, ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია დამატებითი ზომები მიიღოს და საზედამხედველო ორგანოსთვის ინფორმაცია დროულად მიაწოდოს. მრავალი ქვეყნის კვალობაზე მოქმედ ჯგუფში ანტიკორუფციული პოლიტიკა სწორედ ასე ხდება ერთიანი.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამებთ იმ კითხვებს, რომლებიც პრაქტიკაში ამ თემასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
რომელი დოკუმენტია ანტიკორუფციული პოლიტიკის კანონიერი ფორმა?
შიდა ინსტრუქცია, რომელსაც ამტკიცებს მმართველობის ორგანო ან ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირი და რომელიც შესაბამისობის კონტროლის სისტემის დანერგვის ინსტრუმენტია.
რა უნდა განსაზღვროს შიდა ინსტრუქციამ?
პასუხისმგებელი პირისა და მისი გუნდის უფლებებსა და მოვალეობებს, თანამშრომელთა შერჩევის წესებს, განგრძობითი სწავლების პროგრამას და დამოუკიდებელ აუდიტს სისტემის ეფექტიანობის შესამოწმებლად.
ვინ არის პოლიტიკურად აქტიური პირი და რა ევალება მის მიმართ?
მნიშვნელოვან საჯარო ან პოლიტიკურ ფუნქციას შემსრულებელი პირი — მასთან ურთიერთობა საჭიროებს ხელმძღვანელობის ნებართვას, წარმომავლობის დადგენას და გაძლიერებულ მონიტორინგს; ღონისძიებები ვრცელდება ოჯახის წევრებზეც.
როგორ ვრცელდება პოლიტიკა ჯგუფზე?
სათავო საწარმო ჯგუფის დონეზე ანერგავს სისტემას და წესებს ადგენს ინფორმაციის გავრცელების შესახებ; ნაკლებად მკაცრ იურისდიქციაში მოქმედი შვილობილი საწარმოები ქართულ მოთხოვნებს ასრულებენ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ შიდა ინსტრუქციის შემუშავებასა და აპრობაციაში, პასუხისმგებელი პირის ფუნქციების განსაზღვრაში, პოლიტიკურად აქტიურ პირთა გამოვლენის პროცედურების დაწერასა და ჯგუფური გავრცელების წესების ჩამოყალიბებაში. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — ავაწყობთ თქვენი კომპანიის ანტიკორუფციულ პოლიტიკას კანონის სრული შესაბამისობით.