აქტივების გაყიდვის საგადასახადო გაანგარიშება
აქტივების გაყიდვის საგადასახადო ოპტიმიზაცია საქართველოში საგადასახადო კოდექსის გაანგარიშებაა: აქტივის მიწოდება დამატებული ღირებულების გადასახადის სფეროში შედის, ფასიანი ქაღალდების ოპერაციები კი გათავისუფლებული ფინანსური ოპერაციებია; მოგების გადასახადი საწარმოს ბაზაზე მოქმედებს, მაგრამ განაწილების მოდელით დაბეგვრის დრო გადახდის მომენტამდე იდოება. ამასთანავე, სხვა სამართლის ცნებებზე — საქმიანობის განმგრძელებლად გადაცემის შეღავათის დოქტრინაზე — დაყრდნობა არ შეიძლება: გათავისუფლებულ ოპერაციათა ჩამონათვალი დახურულია და არგუმენტაცია სწორედ მისგან უნდა მოდიოდეს. ეს გვერდი აქტივების გასხვისების მხარეს ეხება და განსხვავდება მთლიანი გარიგების დაგეგმვისგან.
საქონლის მიწოდება და დამატებული ღირებულების გადასახადი
საქონლის მიწოდება არის მატერიალური ქონების განკარგვაზე მესაკუთრის უფლების გადაცემა. საქონლის მიწოდებად ასევე განიხილება ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემა ანაზღაურების სანაცვლოდ, სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს გადაწყვეტილებით ან/და კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში; საქონლის ფაქტობრივი გადაცემა იჯარის, ლიზინგის ან მსგავსი ხელშეკრულებით, გამოსყიდვის პირობით; საქონლის გადაცემა საკომისიო ანაზღაურების ხელშეკრულების საფუძველზე. უძრავი ნივთის თანამესაკუთრის მიერ თანასაკუთრებაში მისი წილის მიწოდება უძრავი ნივთის მიწოდებად განიხილება, ხოლო მიწის ნაკვეთის და მასზე დამაგრებული შენობის ერთობლივი მიწოდება შენობის მიწოდებად მუშავდება. ეს უკანასკნელი წესი უძრავი აქტივების პაკეტის გაყიდვისას კრიტიკულია: მიწისა და შენობის ერთად გადაცემის კვალიფიკაცია მთელი პაკეტის საგადასახადო ბედს განსაზღვრავს.
გამორიცხვის წესებიც მნიშვნელოვანია: საქონლის მიწოდებად არ განიხილება დასაბეგრი პირის მიერ ყველა აქტივის ან მისი ნაწილის — დამოუკიდებლად ფუნქციონირებადი ქვედანაყოფის — სხვა დასაბეგრი პირისთვის მიწოდება; საწარმოს კაპიტალში ან ამხანაგობაში აქტივის შეტანა; აქტივის გადაცემა საწარმოს რეორგანიზაციის მხარე პირებს შორის. ამ ნორმების გამოყენების პირობებს განსაზღვრავს საქართველოს ფინანსთა მინისტრი; ბიზნესის გადაცემა აქტივების გასხვისებისგან განსხვავებულ რეჟიმში ვარდება და ეს წინასწარ უნდა იყოს გათვალისწინებული.
ფინანსური ოპერაციები და გათავისუფლების დახურული სია
ფინანსური ინსტრუმენტი არის ნებისმიერი შეთანხმება, რომელიც წარმოშობს როგორც ერთი პირის ფინანსურ აქტივს, ისე მეორე პირის ფინანსურ ვალდებულებას. იგი მოიცავს ფულად სახსრებს, სესხებს, სასესხო ვალდებულებებს, თამასუქებსა და ფასიან ქაღალდებს, მათ შორის კაპიტალში წილებს, აქციებს, ობლიგაციებს და დერივატივებს. ფინანსურ მომსახურებად/ოპერაციად განიხილება, კერძოდ, კაპიტალში წილის, აქციის, ობლიგაციის, სერტიფიკატის, თამასუქისა და სხვა ფასიანი ქაღალდების გამოშვებასთან, შეძენასთან, მიმოქცევასთან ან/და მიწოდებასთან დაკავშირებული ოპერაციები, მათ შორის მათი მიმოქცევის უზრუნველყოფა. დამატებული ღირებულების გადასახადისგან ჩათვლის უფლების გარეშე გათავისუფლებულია ფინანსური ოპერაციები/ფინანსური მომსახურება — სწორედ ამ ნორმაზეა აგებული წილობრივი ფასიანი ქაღალდებით გასხვისების გზა. გათავისუფლებულია მიწის ნაკვეთის მიწოდებაც — ეს ორი გამონაკლისი ერთად ქმნის შესაძლებლობას, მიწითა და წილობრივი ქაღალდებით გადაცემული ელემენტები გადასახადის სფეროს გარეთ დარჩეს.
მოგების გადასახადის ობიექტი
რეზიდენტი საწარმოს მოგების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტია განაწილებული მოგება, ეკონომიკურ საქმიანობასთან დაუკავშირებელი ხარჯი ან სხვა გადახდა, უსასყიდლოდ საქონლის მიწოდება/მომსახურების გაწევა ან/და ფულადი სახსრების გადაცემა და დადგენილ ზღვრულ ოდენობაზე მეტი წარმომადგენლობითი ხარჯი. ამასთანავე, კოდექსი განსაზღვრავს, რომ ამ კატეგორიების მიხედვით დასაბეგრი თანხა მიიღება შესაბამისი განაცემის/გაწეული ხარჯის ოდენობის 0.85-ზე გაყოფის შედეგად — ეს კოეფიციენტი დაუკავშირებელ ხარჯთა დაბეგვრის არითმეტიკას აწესრიგებს. არარეზიდენტი საწარმოსთვის, რომელიც ქონების რეალიზაციით იღებს საქართველოში არსებული წყაროდან ისეთ შემოსავალს, რომელიც მუდმივ დაწესებულებას არ მიეკუთვნება, ობიექტია სხვაობა კალენდარული წლის განმავლობაში ერთობლივ შემოსავალსა და გამოქვითვებს შორის; ქონების რეალიზაციას განეკუთვნება, კერძოდ, რეზიდენტი იურიდიული პირის ჩვეულებრივი აქციების ან პარტნიორის წილის რეალიზაციით მიღებული შემოსავალი. აქციების გასხვისების გეგმირებისას ეს წესი უცხოური ჰოლდინგისთვის საგადასახადო ბაზის ფორმულას ადგენს.
განაწილებული მოგება და დროითი ლევერი
მოგების გადასახადის განაწილების მოდელის ცენტრალური ლევერი განაწილებული მოგების ცნებაა: განაწილებული მოგება არის მოგება, რომელიც საწარმოს მიერ მის პარტნიორზე დივიდენდის სახით, ფულადი ან არაფულადი ფორმით ნაწილდება. განაწილებულ მოგებად არ ითვლება, კერძოდ, საწარმოს ლიკვიდაციისას ან აქციის/წილის გამოსყიდვისას განხორციელებული გადახდა, რომელიც კაპიტალში პარტნიორის მიერ განხორციელებული შენატანის ოდენობას არ აღემატებს; საწარმოს პარტნიორზე გადახდა ამავე საწარმოს აქციის/წილის საკუთრებაში გადაცემით; კაპიტალის შემცირებით სახელმწიფოსთვის ან მუნიციპალიტეტისთვის აქტივების გადაცემა, თუ საწარმოს აქციების/წილის 50 პროცენტზე მეტი სახელმწიფოს ან მუნიციპალიტეტის საკუთრებაშია. რეინვესტირებული მოგება დისტრიბუციამდე არ იბეგრება — აქტივების გაყიდვიდან მიღებული და ბიზნესში დარჩენილი თანხა მოგების გადასახადს მხოლოდ განაწილების მომენტში აღძრავს. ამასთანავე, მოგების განაწილებად ითვლება ურთიერთდამოკიდებულ პირთან განხორციელებული ოპერაცია, თუ გარიგების ფასი განსხვავდება საბაზრო ფასისგან და ურთიერთდამოკიდებულება გავლენას ახდენს გარიგების შედეგზე — საბაზრო და ფაქტობრივი ფასის სხვაობა დაუბეგრავ განაწილებად ყალიბდება. დროითი გეგმარება და შიდა ფასწალის სისწორე აქტივების გასხვისების საგადასახადო არქიტექტურის ორი მთავარი საყრდენია.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამებთ იმ კითხვებს, რომლებიც პრაქტიკაში ამ თემასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
რა არის საქონლის მიწოდება გადასახადის მიზნებისთვის?
მატერიალური ქონების განკარგვაზე მესაკუთრის უფლების გადაცემა; მას ემატება ანაზღაურების სანაცვლოდ ქონების გადაცემა ორგანოს გადაწყვეტილებით ან კანონით, იჯარა/ლიზინგი გამოსყიდვის პირობით და საკომისიო გადაცემა.
რომელი გადაცემები არ არის საქონლის მიწოდება?
ყველა აქტივის ან დამოუკიდებლად ფუნქციონირებადი ქვედანაყოფის გადაცემა სხვა დასაბეგრ პირს, აქტივის შეტანა კაპიტალში და გადაცემა რეორგანიზაციის მხარე პირებს შორის.
რატომ არის წილების გაყიდვა გათავისუფლებული?
წილი და აქცია ფინანსური ინსტრუმენტია, მათი გამოშვება, შეძენა, მიმოქცევა და მიწოდება კი ფინანსური ოპერაცია/მომსახურება, რომელიც დამატებული ღირებულების გადასახადისგან ჩათვლის უფლების გარეშეა გათავისუფლებული.
როდის იბეგრება აქტივების გაყიდვის მოგება?
განაწილების მოდელით — დივიდენდის სახით განაწილების მომენტში; ლიკვიდაციისას ან წილის გამოსყიდვისას გადახდა შენატანის ფარგლებში განაწილებულ მოგებად არ ითვლება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
აქტივების გაყიდვის საგადასახადო ოპტიმიზაცია მოითხოვს მიწოდების კვალიფიკაციის, გათავისუფლების ჩამონათვლისა და განაწილების დროითი წესების ზუსტ გაანგარიშებას. ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ გარიგების სტრუქტურის შერჩევაში, მიწოდების კვალიფიკაციაში, გათავისუფლებული ოპერაციების დოკუმენტირებაში და განაწილების გეგმის შედგენაში. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — ავაშენებთ გასხვისების კანონიერ საგადასახადო არქიტექტურას.