ერთობლივი საწარმოს ხელშეკრულებები ქართულ სამართალში
ხელშეკრულებითი ერთობლივი საწარმო — როდესაც რამდენიმე მხარე საერთო პროექტს ხელშეკრულებით, და არა ახალი იურიდიული პირის შექმნით აწარმოებს — ქართულ სამართალში სამოქალაღო კოდექსით იწერება. სახელშეკრულებო თავისუფლება ხელშეკრულების არქიტექტურას მხარეებს აძლევს, საერთო საკუთრება ქონებრივ ფენას აწყობს, არსებითი პირობების შეთანხმება სავალდებულო ბარიერს აყენებს, პირობითი გარიგება ოფციონებსა და ეტაპობრივ ტრიგერებს ატარებს და ვალის გადაკისრება პასივების გადანაწილებას წყვეტს. ამასთანავე, აქციონერული ერთობლივი საწარმო — შპს-ის ან სს-ის სახით — მოქმედი მეწარმეთა შესახებ კანონით ფორმდება: დამფუძნებლების ხელშეკრულება და წესდება იქ ცხოვრობს. სამოქალაღო კოდექსი ხელშეკრულებით ერთობლივ საწარმოს და მის ოფციონ-გასასვლელ არქიტექტურას ატარებს.
სახელშეკრულებო თავისუფლება და მისი საზღვრები
კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ მათი შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას — სწორედ ამ ნორმაზე დგას ერთობლივი საწარმოს ხელშეკრულება, როგორც მხარეთა შეთანხმებული კონსტრუქცია. გამონაკლისი შეეხება მხოლოდ იმ შემთხვევას, როდესაც საზოგადოების ან პიროვნების არსებითი ინტერესების დაცვისთვის ხელშეკრულების ნამდვილობა სახელმწიფოს ნებართვაზეა დამოკიდებული — მაშინ ეს ცალკე კანონით უნდა მოწესრიგდეს. ამასთანავე, ბაზარზე დომინირებულ მდგომარეობაში მყოფ მხარეს ამ სფეროში ხელშეკრულების დადების ვალდებულება ეკისრება და უსაფუძვლოდ არათანაბარი პირობების შეთავაზება არ შეუძლია; საარსებო მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად მოქმედ პირსაც დაუსაბუთებლად უარი ვერ ეთქმევა. ეს წესები ერთობლივ საწარმოს მოლაპარაკების ბალანსსაც წესრიგავს.
საერთო საკუთრება — ერთობლივი აქტივების ფენა
ერთობლივი საწარმოს ქონებრივი საფუძველი საერთო საკუთრებაა: ის თანაზიარი და წილადი სახით წარმოიშობა და კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე აღმოცენდება. თითოეულ თანამესაკუთრეს შეუძლია მესამე პირებს მოთხოვნები წარუდგინოს საერთო საკუთრებაში არსებული ქონების გამო, ხოლო ნივთის გამოთხოვის უფლება ყველა თანამესაკუთრის სასარგებლოდ აქვს. საერთო საკუთრებაში არსებული ნივთი შეიძლება თანამესაკუთრეების შეთანხმებით დაგირავდეს ერთ-ერთი მესაკუთრის სასარგებლოდ; მოვლისა და შენახვის ხარჯები თანამესაკუთრეებს თანაბრად ეკისრებათ, თუ კანონით ან ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. საერთო საკუთრების წილის უპირატესი შესყიდვის უფლებაც შეიძლება მხარეთა შეთანხმებით განისაზღვროს — ეს ინსტრუმენტი ერთობლივი საწარმოს ხელშეკრულებაში პარტნიორის შერჩევის კონტროლის საშუალებაა.
არსებითი პირობები და პირობითი გარიგებები
ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლება ის პირობები, რომლებზეც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით უნდა მიღწეულ იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ — ერთობლივი საწარმოს შემთხვევაში ეს შენატანები, მართვა, მოგების განაწილება და გასვლის წესია. ხელშეკრულებით შეიძლება წარმოიშვას მომავალი ხელშეკრულების დადების ვალდებულებაც — წინარე ხელშეკრულება, რომელზეც იმავე ფორმის წესი ვრცელდება. პირობითად ითვლება გარიგება, როდესაც ის სამომავლო და უცნობ მოვლენაზეა დამოკიდებული იმით, რომ ან შესრულება გადაიდება მის დადგომამდე, ან გარიგება შეწყდება მისი დადგომისთანავე — ამ მექანიზმზეა აგებული ერთობლივი საწარმოს ოფციონები: გამოსვლის უფლება კონკრეტულ ვადასთან ან შედეგთან, გაფართოების ტრიგერი დაფინანსების ეტაპზე.
ვალის გადაკისრება — პასივების მართვა
ერთობლივი საწარმოს მესამე სვეტი ვალდებულებების გადანაწილებაა. მოთხოვნის მფლობელთან დადებული ხელშეკრულებით ვალი შეიძლება თავის თავზე აიღოს მესამე პირმაც — ვალის გადაკისრებით; ამ შემთხვევაში მესამე პირი თავდაპირველი მოვალის ადგილს იკავებს. ამასთანავე, თავდაპირველ მოვალეს უფლება აქვს არ დაეთანხმოს მოთხოვნის მფლობელისა და მესამე პირის ამ შეთანხმებას და თვითონ გადაიხადოს ვალი. ეს ნორმა ერთობლივ პროექტს საშუალებას აძლევს, კონკრეტული პასივი პარტნიორს ან საპროექტო სატრანსპორტო ინსტრუმენტს გადასცეს, მეკრედიტორის პოზიციის დაკარგვის გარეშე.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამებთ იმ კითხვებს, რომლებიც პრაქტიკაში ამ თემასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
შეიძლება თუ არა ერთობლივი საწარმო ხელშეკრულებით?
დიახ — კერძო სამართლის სუბიექტები კანონის ფარგლებში თავისუფლად დებენ ხელშეკრულებებს, მათ შორის კანონით გაუთვალისწინებელ, მაგრამ მას არაწინააღმდეგი კონსტრუქციებს.
რომელია ერთობლივი აქტივების სამართლებრივი ფორმა?
საერთო საკუთრება — თანაზიარი ან წილადი — რომელიც კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე წარმოიშობა; ხარჯები თანაბრად გადინაწილდება, თუ სხვა რამ არ არის შეთანხმებული.
რომელი პირობებია არსებითი?
რომლებზეც მხარის მოთხოვნით ან კანონით შეთანხმებაა აუცილებელი; ერთობლივი საწარმოსთვის ტიპურად — შენატანი, მართვა, განაწილება და გასვლა.
როგორ გადაეცემა ვალი მესამე პირს?
მოთხოვნის მფლობელთან დადებული ხელშეკრულებით — ვალის გადაკისრებით, თავდაპირველი მოვალის არ დათანხმების უფლების შენარჩუნებით.
შეიძლება თუ არა ხელშეკრულებით მომავალი ხელშეკრულების დადების ვალდებულების აღბეჭდვა?
დიახ — ხელშეკრულებით შეიძლება წარმოიშვას მომავალი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება, და ხელშეკრულებისთვის გათვალისწინებული ფორმა წინარე ხელშეკრულებაზეც ვრცელდება. ეტაპობრივი თანამშრომლობის არქიტექტურაში ეს ხშირად გამოიყენება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ ერთობლივი საწარმოს ხელშეკრულების სრულ პროექტში — შენატანებისა და მართვის მოდელიდან ოფციონებსა და გასვლის მექანიზმებამდე. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — ავაწყობთ ხელშეკრულებას, რომელიც თქვენს პარტნიორობას სამართლებრივად გამართულ საფუძველზე დააყენებს.