ფილიალის რეგისტრაცია: ორი რეგულირების ფენა
უცხოური კომპანიის ფილიალი საქართველოში ორი რამაა ერთდროულად: რეესტრული ობიექტი, რომლის ჩამოყალიბების წესი მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონით განისაზღვრება, და საგადასახადო ყოფნა, რომლის გადამწყვეტი შედეგები საქართველოს საგადასახადო კოდექსიდან მოდის. ეს გვერდი სწორედ მეორე, საგადასახადო ფენას აღწერს: ფილიალის რეგისტრაცია არჩევანია მუდმივი დაწესებულების სასარგებლოდ, და ეს არჩევანი გადასახადების რეჟიმს პირდაპირ წყვეტს.
გაითვალისწინეთ: ფილიალისა და წარმომადგენლობის საქმიანობის ფარგლებს შორის ერთადერთი კორპორატიული სხვაობა სწორედ მეწარმეთა შესახებ კანონი ავლებს — ფილიალი ახორციელებს სავაჭრო ოპერაციებს, წარმომადგენლობა კი არა. საგადასახადო თვალსაზრისით შედეგი ერთია: საგადასახადო კოდექსი ორივეს მუდმივ დაწესებულებად მიიჩნევს.
მუდმივი დაწესებულება: ფილიალი როგორც საგადასახადო აქტივაცია
საგადასახადო კოდექსის მე-29 მუხლის მიხედვით, საქართველოში უცხოური საწარმოს მუდმივ დაწესებულებად ითვლება განსაზღვრული ადგილი, რომლის გამოყენებითაც ეს საწარმო ნაწილობრივ ან მთლიანად ახორციელებს ეკონომიკურ საქმიანობას საქართველოში. მუდმივ დაწესებულებას უთანაბრდება უცხოური საწარმოს მართვის ადგილი, ფილიალი, წარმომადგენლობა, განყოფილება, ბიურო, ოფისი, სააგენტო, საამქრო, საბადო, კარიერი ან ამ საწარმოს საქმიანობის სხვა ადგილი — ანუ ფილიალის გახსნა პირდაპირ ქმნის მუდმივ დაწესებულებას.
იმავე მუხლით მუდმივ დაწესებულებად ითვლება სამშენებლო მოედანი, სამონტაჟო ან საამწყობო ობიექტი და მათთან დაკავშირებული საკონტროლო საქმიანობა, ასევე ბუნებრივი რესურსების დასაზვერად გამოყენებული დანადგარი, საბურღი დანადგარი ან ხომალდი და მათთან დაკავშირებული საკონტროლო საქმიანობა. მუდმივ დაწესებულებას უთანაბრდება აგრეთვე მუდმივი ბაზა, სადაც არარეზიდენტი ფიზიკური პირი ახორციელებს ეკონომიკურ საქმიანობას. გარდა ამისა, საწარმოს სახელთა სხვა პირის მიერ 3 თვეზე მეტი ხნით მართვაც მუდმივ დაწესებულებად ითვლება, თუ კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისები არ არსებობს. მუდმივი დაწესებულება ასეთად ითვლება მისი რეგისტრაციის, უფლებამოსილებების მინდობის ან წარმომადგენლობითი საქმიანობის დაწყების მომენტიდან.
მნიშვნელოვანია უარყოფითი სიაც: მხოლოდ საქართველოს საწარმოების ფასიანი ქაღალდების, კაპიტალის წილების ან უძრავი ქონების ფლობა, მხოლოდ კონტროლირება ან სხვა საწარმოში თანამშრომლების მივლინება მუდმივ დაწესებულებას არ წარმოშობს. ასევე არ მიეკუთვნება მუდმივ დაწესებულებას დაწესებულება, რომელიც გამოიყენება მხოლოდ საქონლის შენახვის, დემონსტრირების, მარაგის, შესყიდვის ან ინფორმაციის შეგროვების, ან მოსამზადებელი და დამხმარე ხასიათის საქმიანობისთვის. ანუ პორტფელის ინვესტორს ფილიალი საგადასახადოდ არ სჭირდება, ოპერაციულ ბიზნესს — სჭირდება.
ცალკე გამონაკლისი ნავთობისა და გაზის სფეროს ეხება: მე-29 მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების დებულებები არ ვრცელდება „ნავთობისა და გაზის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული ოპერაციების განხორციელებისას არარეზიდენტი ქვეკონტრაქტორების მიერ მომსახურების გაწევაზე, ასე რომ ამ სეგმენტში მომსახურე ქვეკონტრაქტორის საგადასახადო შეფასება ზოგადი ნიშნებით არ ხდება. არ უნდა დავიწყებული იყოს სპეციალური გამოყენების ჩამონათვალიც: მუდმივ დაწესებულებას არ მიეკუთვნება დაწესებულება, რომელიც გამოიყენება მხოლოდ სესხების გაცემასთან, საქონლის მიწოდებასთან ან ტექნიკური ხასიათის მომსახურებასთან დაკავშირებული ხელშეკრულებების მომზადების ან/და ხელმოწერის მიზნით, და ამ ჩამონათვალში მოხვედრილი სახეობების ნებისმიერი კომბინაციაც ამავე რეჟიმში რჩება.
ცალკე უნდა აღინიშნოს შუამავლის ფიგურა: თუ უცხოური საწარმო ახორციელებს საქმიანობას პროფესიონალური სტატუსის მქონე შუამავლის, აგენტის ან ბროკერის მეშვეობით, რომელიც უფლებამოსილი არ არის აწარმოოს მოლაპარაკებები ან ხელი მოაწეროს ხელშეკრულებას ამ საწარმოს სახელით, ასეთი შუამავლის საქმიანობა მუდმივ დაწესებულებას არ წარმოშობს. ანალოგიურად, ქონების მხოლოდ ლიზინგით, იჯარით ან ქირით გაცემაც არ ქმნის მუდმივ დაწესებულებას, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც პირი სისტემატურად ახორციელებს ქონების მიმღების მომსახურებას და ზედამხედველობას პირადად ან პერსონალის მეშვეობით.
ვინ ხდება მოგების გადასახადის გადამხდელი
საგადასახადო კოდექსის მე-96 მუხლის მიხედვით, მოგების გადასახადის გადამხდელია რეზიდენტი საწარმო და არარეზიდენტი საწარმო, რომელიც საქართველოში საქმიანობას მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით ახორციელებს ან შემოსავალს იღებს საქართველოში არსებული წყაროდან. ამრიგად, ფილიალი გახსნილი უცხოური კომპანია მშობელ საწარმოს მოგების გადასახადის გადამხდელად აქცევს საქართველოში განხორციელებული საქმიანობის ფარგლებში.
მუდმივი დაწესებულების რეგისტრაციის ვალდებულება საგადასახადო კოდექსით საგადასახადო ორგანოს ეკისრება, რომელიც შესაბამის რეესტრსაც აწარმოებს; რეგისტრაციისა და რეესტრის წარმოების წესს საქართველოს ფინანსთა მინისტრი განსაზღვრავს. პრაქტიკული დასკვნა: ფილიალის გახსნის გადაწყვეტილება წინასწარ უნდა შეფასდეს საგადასახადო მოდელირებით.
საერთაშორისო შეთანხმებების ფენა
მე-125 მუხლი ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ საერთაშორისო შეთანხმებების ფენას აწესრიგებს: ამ შეთანხმებებით განსაზღვრული საგადასახადო შეღავათით სარგებლობისა და არარეზიდენტისთვის საქართველოში გადახდილი გადასახადის დაბრუნების წესი საქართველოს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით განისაზღვრება. ფილიალის მშობელი კომპანიის სახელმწიფოსთან არსებული შეთანხმება ზუსტად ამ ფენით იძლევა შეღავათებს, და მისი გამოყენებადობა ყოველთვის ცალკე უნდა შემოწმდეს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამეთ ფილიალის რეგისტრაციასთან დაკავშირებული ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
ფილიალი მუდმივ დაწესებულებად ითვლება?
დიახ. საგადასახადო კოდექსის მე-29 მუხლის მიხედვით, ფილიალი და წარმომადგენლობა მუდმივ დაწესებულებას გათანაბრებულ ფორმებს შორის არის პირდაპირ ჩამოთვლილი.
სამშენებლო მოედანი ან საბურღი დანადგარი ქმნის მუდმივ დაწესებულებას?
დიახ — მუდმივ დაწესებულებას უთანაბრდება სამშენებლო მოედანი, სამონტაჟო ან საამწყობო ობიექტი და მათთან დაკავშირებული საკონტროლო საქმიანობა, ასევე ბუნებრივი რესურსების დასაზვერად გამოყენებული საბურღი დანადგარი ან ხომალდი.
ქონების მფლობებიც ქმნის მუდმივ დაწესებულებას?
არა. ფასიანი ქაღალდების, წილების ან ქონების მხოლოდ ფლობა, ასევე მხოლოდ კონტროლირება მუდმივ დაწესებულებას არ წარმოშობს, თუ სხვა ნიშნები არ არსებობს.
ვინ არეგისტრირებს მუდმივ დაწესებულებას საგადასახადოდ?
საგადასახადო ორგანო, რომელიც რეესტრსაც აწარმოებს; წესს ფინანსთა მინისტრი განსაზღვრავს.
რა შეღავათებს იძლევა შეთანხმება ორმაგი დაბეგვრის შესახებ?
მე-125 მუხლის მიხედვით ასეთი შეთანხმებებით განსაზღვრული საგადასახადო შეღავათით სარგებლობისა და გადასახადის დაბრუნების წესს ფინანსთა მინისტრის ბრძანება აწესრიგებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები დაგეხმარებით ფილიალის გახსნის სრულ ციკლში: შევაფასებთ, ქმნის თუ არა თქვენი მოდელი მუდმივ დაწესებულებას და რა შედეგები მოჰყვება მას მოგების გადასახადის თვალსაზრისით, განვსაზღვრავთ საერთაშორისო შეთანხმების გამოყენებადობას და დაგეხმარებთ რეგისტრაციის პროცედურის გავლაში. მიმართეთ კონსულტაციისთვის გადაწყვეტილების მიღებამდე — საგადასახადო აქტივაცია ფილიალის გახსნის დღიდან იწყება.