გადაზღვევა სადაზღვევო ბაზრის ინფრასტრუქტურული ელემენტია: მზღვეველი თავის მიერ აღებულ რისკს ნაწილობრივ გადასცემს სხვა მზღვეველს — გადამზღვეველს — და ამით საკუთარი სადაზღვევო პორტფელის სიმძიმეს მართავს. საქართველოში ეს სფერო სადაზღვევო საქმიანობის შესახებ კანონით რეგულირდება, რომელიც გადაზღვევას ცალკე ლიცენზირებად საქმიანობად განსაზღვრავს და მას ფინანსური სიმყარის პირობებთან ერთად აწესრიგებს. ამ გვერდზე ჩვენ ვხსნით გადაზღვევის სამართლებრივ ლოგიკას — რა არის გადაზღვევა როგორც საქმიანობა, ვის შეუძლია მისი განხორციელება, რატომ არის ის მზღვეველის სტაბილურობის აუცილებელი პირობა და როგორ მუშაობს საზღვრისპირა გადაზღვევა.
გადაზღვევის ცნება და ადგილი სადაზღვევო საქმიანობაში
კანონის მე-3 მუხლი განსაზღვრავს ორივე ბაზისურ ცნებას. დაზღვევა არის ურთიერთობა ფიზიკური და იურიდიული პირების პირადი და ქონებრივი ინტერესების დასაცავად გარკვეული გარემოების — სადაზღვევო შემთხვევის — დადგომისას, რომელიც მომხმარებლების მიერ გადახდილი სადაზღვევო შენატანებით ფორმირებული ფულადი ფონდების ხარჯზე არსებობს. სადაზღვევო საქმიანობა კი მზღვეველის საქმიანობაა, დაკავშირებული დაზღვევისა და გადაზღვევის ხელშეკრულებების დადებასა და განხორციელებასთან.
ამ განსაზღვრებიდან გამომდინარე, გადაზღვევა ცალკე კომერციული ფენომენი არაა — ის სადაზღვევო საქმიანობის განუყოფელი ნაწილია და ზუსტად ამიტომ რეგულირდება იმავე კანონით, იმავე მოთხოვნებით. გადამზღვეველი დაზღვევის ურთიერთობაში იმავე პოზიციაშია, რაშიც მზღვეველი — მან ლიცენზია უნდა ჰქონდეს და სახელმწიფო ზედამხედველობას უნდა ექვემდებარებოდეს.
ვის შეუძლია გადაზღვევა — მზღვეველი და ლიცენზირება
მე-9 მუხლის თანახმად, მზღვეველი არის იურიდიული პირი, რომელიც შექმნილია სადაზღვევო საქმიანობისათვის და რომელსაც კანონით დადგენილი წესით აქვს მიღებული შესაბამისი სახეობის ლიცენზია. სადაზღვევო ორგანიზაციის ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმად დასაშვებია მხოლოდ სააქციო საზოგადოება, ხოლო ლიცენზირებული ორგანიზაციის საფირმო სახელწოდება უნდა შეიცავდეს სიტყვას „დაზღვევა“.
მე-22 მუხლი ლიცენზირებას აწესრიგებს დეტალურად: სადაზღვევო საქმიანობის ლიცენზია გაიცემა მხოლოდ სამ საქმიანობაზე — სიცოცხლის დაზღვევაზე, არასიცოცხლის დაზღვევაზე და გადაზღვევაზე. გადაზღვევა ასეთად ცალკე ლიცენზიის საგანია. თუ მზღვეველს უკვე აქვს ლიცენზია დაზღვევის რომელიმე სახეობაში და სურს გადაზღვევის განხორციელება იმ კონკრეტულ სახეობაში, დამატებითი ლიცენზია აღარ სჭირდება — საკმარისია სამსახურისთვის წერილობითი შეტყობინება გადაზღვევის საქმიანობის დაწყებიდან 10 სამუშაო დღის ვადაში.
ლიცენზია გაიცემა განუსაზღვრელი ვადით, კონკრეტულ მზღვეველზე და სხვა იურიდიული პირისთვის გადაცემას არ ექვემდებარება. მზღვეველი ვალდებულია სადაზღვევო საქმიანობის ლიცენზია გამოიყენოს ყოველი 6 თვის განმავლობაში ერთხელ მაინც, ხოლო ლიცენზიის მაძიებელი სამსახურს წარუდგენს, სხვათა შორის, სადაზღვევო საქმიანობის დაწყებიდან მომდევნო 3 წლის ბიზნესგეგმას, გადაზღვევის პროგრამის ჩათვლით. დაზღვევის აგენტისა და სადაზღვევო ბროკერის საქმიანობა ლიცენზირებას არ საჭიროებს.
ფინანსური სიმყარის პირობები — რატომ არის გადაზღვევა აუცილებელი
მე-13 მუხლი მზღვეველის ფინანსური სიმყარის საფუძვლებს სამ ელემენტად განსაზღვრავს: კაპიტალი, სადაზღვევო რეზერვები და გადაზღვევის სისტემა. ეს უკანასკნელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: კანონი გადაზღვევას სიმყარის ინსტიტუციურ პირობად მოიხსენიებს და არა მხოლოდ კომერციულ არჩევანად. კაპიტალის მინიმალური ოდენობას სამსახური განსაზღვრავს დაზღვევის სახეობებისა და ფორმების მიხედვით, ხოლო ის არ უნდა იყოს გაანგარიშებით მიღებული გადახდისუნარიანობის მარჟის ოდენობის ერთ მესამედზე ნაკლები.
კაპიტალის შესაბამისი ფულადი სახსრები უწყვეტად უნდა იყოს განთავსებული საქართველოში ლიცენზირებულ საბანკო დაწესებულებაში განცალკევებულ ანგარიშზე, არანაკლებ ერთწლიანი პერიოდულობით, ხოლო მათი გამოყენება და მინიმალურ კაპიტალთან დაკავშირებული ნებისმიერი გარიგება სამსახურის წინასწარი წერილობითი თანხმობის გარეშე შეუძლებელია.
გადამწყვეტი მოთხოვნა დამზღვევის დაცვაზე: მზღვეველი დადებული გადაზღვევის ხელშეკრულების მიუხედავად პასუხისმგებელია დამზღვევის წინაშე დაზღვევის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მთელი ვალდებულებების ფარგლებში. გადაზღვევა მზღვეველს დამზღვევის წინაშე პასუხისმგებლობისგან არ ათავისუფლებს — ის მხოლოდ რისკს ანაწილებს. ამავდროულად, მზღვეველი ვალდებულია სამსახურის მოთხოვნისას წარადგინოს ინფორმაცია უცხოეთის იმ სადაზღვევო ორგანიზაციის შესახებ, რომელთანაც გადაზღვევის ხელშეკრულება აქვს დადებული, მისი ფინანსური მდგომარეობის მონაცემებით. მე-15 მუხლი კი აღებული სადაზღვევო ვალდებულებათა შესასრულებლად რეზერვების შექმნას ავალდებულებს, რომელთა სახეობებსა და დასაფარავ აქტივებსაც სამსახური განსაზღვრავს.
საზღვრისპირა გადაზღვევა
მე-7 მუხლი საერთაშორისო განზომილებას აწესრიგებს: საქართველოს სადაზღვევო ორგანიზაციას შეუძლია დამოუკიდებლად დადოს გადაზღვევის ხელშეკრულება უცხოეთის ერთ ან რამდენიმე გადამზღვეველთან უშუალოდ. უცხოეთის სადაზღვევო ორგანიზაციას, როგორც უშუალო მზღვეველს, საქართველოში საქმიანობა მხოლოდ ფილიალის ან წარმომადგენლობის მეშვეობით შეუძლია, ხოლო საზღვრისპირა გადაზღვევასთან დაკავშირებით მზღვეველს უფლება აქვს უშუალოდ ისარგებლოს უცხოური საბროკერო ორგანიზაციის მომსახურებით.
უცხოელ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს, მათ შორის უცხოეთის სადაზღვევო და გადაზღვევის ორგანიზაციებს, უფლება აქვთ იყვნენ საქართველოს დაზღვევისა და გადაზღვევის ორგანიზაციების დამფუძნებლები. ეს ნიშნავს, რომ საერთაშორისო ჯგუფს ქართულ ბაზარზე შესვლა როგორც პირდაპირი გადაზღვევით, ისე ადგილობრივი ლიცენზირებული კომპანიის დაფუძნებით შეუძლია.
ხშირად დასმული კითხვები
გადაზღვევასთან დაკავშირებით ბიზნესი და მომხმარებლები ყველაზე ხშირად ამას გვეკითხებიან. პასუხები სადაზღვევო საქმიანობის შესახებ კანონის ნორმებს ეყრდნობა.
გადაზღვევა ცალკე ლიცენზიას საჭიროებს?
დიახ, გადაზღვევა ლიცენზირებად საქმიანობათა სიაში ცალკე პოზიციაა. თუმცა, თუ მზღვეველს დაზღვევის კონკრეტულ სახეობაში ლიცენზია უკვე აქვს, იმავე სახეობაში გადაზღვევა დამატებითი ლიცენზიის გარეშე განახორციელებს და სამსახურს აცნობებს 10 სამუშაო დღის ვადაში.
ათავისუფლებს თუ არა გადაზღვევა მზღვეველს პასუხისმგებლობისგან?
არა. მე-13 მუხლის თანახმად, მზღვეველი დადებული გადაზღვევის ხელშეკრულების მიუხედავად პასუხისმგებელია დამზღვევის წინაშე დაზღვევის ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებათა სრულად.
შეიძლება თუ არა რისკის გადაზღვევა უცხოურ გადამზღვეველთან?
დიახ. ქართული სადაზღვევო ორგანიზაცია უშუალოდ დებს გადაზღვევის ხელშეკრულებას უცხოეთის ერთ ან რამდენიმე გადამზღვეველთან და ამასთან შეიძლება უცხოური საბროკერო ორგანიზაციის მომსახურებითაც სარგებლობდეს.
რატომ მოიხსენიებს კანონი გადაზღვევას სიმყარის პირობად?
იმიტომ, რომ ერთი მზღვეველის რესურსი მსხვილი რისკების თვითონ დასაფარავად ხშირად არასაკმარისია: გადაზღვევის სისტემა რისკს ბაზრის მასშტაბით ანაწილებს და მე-13 მუხლი მას კაპიტალსა და რეზერვებთან ერთად სიმყარის სამი საფუძვლის ერთ-ერთად ასახელებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები გადაზღვევის სამართლის სრულ სპექტრში მუშაობენ: გადაზღვევის ხელშეკრულებების მომზადება და შემოწმება, გადამზღვეველთან დავები, საზღვრისპირა გადაზღვევის სქემების შეფასება და სამსახურთან ურთიერთობა. დაგვიკავშირდით — და თქვენი გადაზღვევის გეგმა სამართლებრივად სავსებით გაანგარიშებული იქნება.