გადაზღვევის სამართალი

გადაზღვევა სადაზღვევო ბაზრის ინფრასტრუქტურული ელემენტია: მზღვეველი თავის მიერ აღებულ რისკს ნაწილობრივ გადასცემს სხვა მზღვეველს — გადამზღვეველს — და ამით საკუთარი სადაზღვევო პორტფელის სიმძიმეს მართავს. საქართველოში ეს სფერო სადაზღვევო საქმიანობის შესახებ კანონით რეგულირდება, რომელიც გადაზღვევას ცალკე ლიცენზირებად საქმიანობად განსაზღვრავს და მას ფინანსური სიმყარის პირობებთან ერთად აწესრიგებს. ამ გვერდზე ჩვენ ვხსნით გადაზღვევის სამართლებრივ ლოგიკას — რა არის გადაზღვევა როგორც საქმიანობა, ვის შეუძლია მისი განხორციელება, რატომ არის ის მზღვეველის სტაბილურობის აუცილებელი პირობა და როგორ მუშაობს საზღვრისპირა გადაზღვევა.

გადაზღვევის ცნება და ადგილი სადაზღვევო საქმიანობაში

კანონის მე-3 მუხლი განსაზღვრავს ორივე ბაზისურ ცნებას. დაზღვევა არის ურთიერთობა ფიზიკური და იურიდიული პირების პირადი და ქონებრივი ინტერესების დასაცავად გარკვეული გარემოების — სადაზღვევო შემთხვევის — დადგომისას, რომელიც მომხმარებლების მიერ გადახდილი სადაზღვევო შენატანებით ფორმირებული ფულადი ფონდების ხარჯზე არსებობს. სადაზღვევო საქმიანობა კი მზღვეველის საქმიანობაა, დაკავშირებული დაზღვევისა და გადაზღვევის ხელშეკრულებების დადებასა და განხორციელებასთან.

ამ განსაზღვრებიდან გამომდინარე, გადაზღვევა ცალკე კომერციული ფენომენი არაა — ის სადაზღვევო საქმიანობის განუყოფელი ნაწილია და ზუსტად ამიტომ რეგულირდება იმავე კანონით, იმავე მოთხოვნებით. გადამზღვეველი დაზღვევის ურთიერთობაში იმავე პოზიციაშია, რაშიც მზღვეველი — მან ლიცენზია უნდა ჰქონდეს და სახელმწიფო ზედამხედველობას უნდა ექვემდებარებოდეს.

ვის შეუძლია გადაზღვევა — მზღვეველი და ლიცენზირება

მე-9 მუხლის თანახმად, მზღვეველი არის იურიდიული პირი, რომელიც შექმნილია სადაზღვევო საქმიანობისათვის და რომელსაც კანონით დადგენილი წესით აქვს მიღებული შესაბამისი სახეობის ლიცენზია. სადაზღვევო ორგანიზაციის ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმად დასაშვებია მხოლოდ სააქციო საზოგადოება, ხოლო ლიცენზირებული ორგანიზაციის საფირმო სახელწოდება უნდა შეიცავდეს სიტყვას „დაზღვევა“.

მე-22 მუხლი ლიცენზირებას აწესრიგებს დეტალურად: სადაზღვევო საქმიანობის ლიცენზია გაიცემა მხოლოდ სამ საქმიანობაზე — სიცოცხლის დაზღვევაზე, არასიცოცხლის დაზღვევაზე და გადაზღვევაზე. გადაზღვევა ასეთად ცალკე ლიცენზიის საგანია. თუ მზღვეველს უკვე აქვს ლიცენზია დაზღვევის რომელიმე სახეობაში და სურს გადაზღვევის განხორციელება იმ კონკრეტულ სახეობაში, დამატებითი ლიცენზია აღარ სჭირდება — საკმარისია სამსახურისთვის წერილობითი შეტყობინება გადაზღვევის საქმიანობის დაწყებიდან 10 სამუშაო დღის ვადაში.

ლიცენზია გაიცემა განუსაზღვრელი ვადით, კონკრეტულ მზღვეველზე და სხვა იურიდიული პირისთვის გადაცემას არ ექვემდებარება. მზღვეველი ვალდებულია სადაზღვევო საქმიანობის ლიცენზია გამოიყენოს ყოველი 6 თვის განმავლობაში ერთხელ მაინც, ხოლო ლიცენზიის მაძიებელი სამსახურს წარუდგენს, სხვათა შორის, სადაზღვევო საქმიანობის დაწყებიდან მომდევნო 3 წლის ბიზნესგეგმას, გადაზღვევის პროგრამის ჩათვლით. დაზღვევის აგენტისა და სადაზღვევო ბროკერის საქმიანობა ლიცენზირებას არ საჭიროებს.