გარიგების სტრუქტურირება ქართული სამართლით
გარიგების სტრუქტურირება — აქტივით თუ წილით ყიდვა-გაყიდვის არჩევანი — ქართულ სამართალში სამოქალაღო კოდექსის ხელშეკრულებათა მანქანით ხორციელდება: ნასყიდობის ხელშეკრულება აქტივების გარიგებას ატარებს, მისი წესების უფლებებზე გავრცელება — წილებით გარიგებას, პირობითი გარიგება — დახურვის მოლოდინებს, არსებითი პირობების შეთანხმება — სავალდებულო ბარიერს, ხელშეკრულების თავისუფლება — თვით დიზაინის სივრცეს. ამასთანავე, ქართულ სამართალში კერძო კომპანიებისთვის ცალკე სტატუტური „შერწყმის ხელშეკრულების“ ფორმა არ არსებობს: მკაცრი აღმნიშვნელი „შერწყმა“ მეწარმეთა შესახებ კანონით განსაზღვრული რეორგანიზაციაა, ხოლო შეძენის სტრუქტურირება პრაქტიკაში სამოქალაღო-სამართლებრივი ნასყიდობისა და პირობითი გარიგების მექანიზმებზე დგას. საგადასახადო ასიმეტრია საგადასახადო კოდექსით წესრიგდება და ცალკე გვერდს ეთმობა.
დიზაინის სივრცე — თავისუფლება და მისი საზღვრები
კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ მათი შინაარსი; დასაშვებია კანონით გაუთვალისწინებელი, მაგრამ მას არაწინააღმდეგი კონსტრუქციებიც. საზღვრებიც ნათელია: თუ ხელშეკრულების ნამდვილობა საზოგადოების ან პიროვნების არსებითი ინტერესების დაცვისთვის სახელმწიფო ნებართვაზეა დამოკიდებული, ეს ცალკე კანონით მოიწესრიგება; ბაზარზე დომინირებულ მდგომარეობაში მყოფ მხარეს ხელშეკრულების დადების ვალდებულება ეკისრება და არათანაბარი პირობების უსაფუძვლო შეთავაზება არ შეუძლია; საარსებო მოთხოვნილებების დამკმაყოფილებელ პირებთან დაუსაბუთებელი უარი დაუშვებელია. სტრუქტურირების დიზაინი ამ საზღვრებში თავისუფალია. — და სწორედ ამიტომ გარიგების არქიტექტურა მხარეთა შეთანხმებით, და არა კანონის იმპერატივით იწერება, და ეს თავისუფლება გამყიდველსაც და მყიდველსაც ერთნაირად ეძლევა და მას სტრუქტურის თითოეულ დეტალში იყენებენ — ფასის ფორმულიდან დახურვის პირობებამდე ფორმულა და პირობები ერთ დოკუმენტში თავსდება.
აქტივებით გარიგება — ნასყიდობის ხელშეკრულება
ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი, ხოლო მყიდველი — გადაიხადოს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ქონება. თუ ფასი ხელშეკრულებაში პირდაპირ არ არის მითითებული, მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ მისი განსაზღვრის საშუალებებზე — მექანიზმი, რომელიც რთული ფასწალის ფორმულებს (ჩარიცხვები, კორექციები) ატარებს. ეს არის აქტივების გარიგების ბირთვული ჩარჩო: საკუთრება გადადის, საბუთები გადაეცემა, საქონელი მიეწოდება. გადაცემის აქტი თითოეულ ობიექტზე ცალკე ფიქსირდება.
წილებით გარიგება — უფლების გადასვლა
წილობრივი გარიგების მატარებელი იგივე კოდექსის სპეციალური ნორმაა: ნივთის ნასყიდობის მომწესრიგებელი წესები შესაბამისად გამოიყენება უფლების ან სხვა ქონების ნასყიდობის მიმართაც. წილის ყიდვა, ასეთივე როგორც აქტივის ყიდვა, ნასყიდობაა — უბრალოდ საგანი ქონების ნაცვლად უფლებაა. ამ ფორკზე დგას წილებით შეძენის მოდელი: მყიდველი კომპანიაში შედის და მის აქტივებს, ხელშეკრულებებსა და დავალიანებებს ერთობლიობაში იღებს. გამყიდველი დავალიანებებისგან თავის არიდებას ცალკე ხელშეკრულებით ეძებს.
დახურვის მოლოდინები და არსებითი პირობები
პირობითად ითვლება გარიგება, როდესაც ის სამომავლო და უცნობ მოვლენაზეა დამოკიდებული იმით, რომ ან შესრულება გადაიდება მის დადგომამდე, ან გარიგება შეწყდება მისი დადგომისთანავე. ამ მექანიზმზე დგას დახურვის პირობები — რეგულატორული თანხმობების, კრედიტორთა შეთანხმებებისა და გარდამავალი პერიოდის ტესტების მოლოდინები. ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით; არსებითად ჩაითვლება ის პირობები, რომლებზეც მხარის მოთხოვნით უნდა მიღწეულ იქნეს შეთანხმება ანდა რომლებიც ასეთად კანონითაა მიჩნეული. სტრუქტურირების დროს ეს ჩამონათვალი საგანგაშო სიაა: საგანი, ფასი, გადაცემა — დაუდგენლად დარჩენილი არსებითი პირობა ხელშეკრულებას დაუდებლად ტოვებს. კოდექსი წინასწარ ხელშეკრულებასაც იცნობს: ხელშეკრულებით შეიძლება წარმოიშვას მომავალი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება, და საწყის ხელშეკრულებასაც იგივე ფორმის წესი გადაეცემა — ეს ინსტრუმენტი გარიგებამდელი პაკეტების (ექსკლუზივობა, განზრახვის წერილები) სამართლებრივი საყრდენია. სტრუქტურის არჩევა სამი კითხვით იწყება: რა გადაცემა ხდება — აქტივები თუ წილები; რა უნდა დარჩეს გამყიდველს — დავალიანებები თუ გარანტიები; და როდის ხდება დახურვა — პირობით თუ უპირობოდ. პასუხები ამ სამ კითხვაზე დოკუმენტის მთელ არქიტექტურას აგებს, და თითოეული მათგანი ცალკე პუნქტებით ფიქსირდება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამებთ იმ კითხვებს, რომლებიც პრაქტიკაში ამ თემასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
როგორ ფორმდება წილებით გარიგება ქართულ სამართალში?
ნასყიდობის წესებით — ნივთის ნასყიდობის ნორმები შესაბამისად ვრცელდება უფლების ან სხვა ქონების ნასყიდობაზეც.
შეიძლება თუ არა დახურვის პირობების დაწესება?
დიახ — პირობითი გარიგების მექანიზმით: შესრულება გადაიდება მოვლენის დადგომამდე ან გარიგება მისი დადგომისთანავე წყდება.
რომელი პირობებია არსებითი?
რომლებზეც მხარის მოთხოვნით ან კანონით შეთანხმებაა აუცილებელი — პრაქტიკაში საგანი, ფასი და გადაცემის წესი.
არსებობს თუ არა ცალკე „შერწყმის ხელშეკრულება“?
კერძო კომპანიებისთვის — არა; სტრუქტურირება ნასყიდობისა და პირობითი გარიგების მექანიზმებზე დგას, ხოლო მკაცრი „შერწყმა“ რეორგანიზაციაა. რეორგანიზაციის გზა ცალკე საკანონმდებლო წესრიგს მიჰყვება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ სტრუქტურის არჩევაში — აქტივებით თუ წილებით — ფასწალის ფორმულის დაწერაში, დახურვის პირობების კონსტრუქციაში და ხელშეკრულების სრულ პროექტში. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — თქვენს გარიგებას სწორი სამართლებრივი არქიტექტურით გავატარებთ. არქიტექტურა დავის რისკს წინასწარ ამცირებს.