საერთაშორისო პრაქტიკაში „კაპტიური“ ეწოდება სადაზღვევო კომპანიას, რომელსაც ჯგუფი საკუთარი რისკების დასაზღვრად აფუძნებს. აუცილებელია თავიდანვე ითქვას: სადაზღვევო საქმიანობის შესახებ კანონში „კაპტიური“ არ ფიგურირებს და ცალკე სამართლებრივი რეჟიმი საქართველოში არ არსებობს. ჯგუფის შიდა დაზღვევა წმინდა კომერციული გადაწყვეტილებაა, ხოლო მისთვის შექმნილი კომპანია სრულად ექვემდებარება ზოგად რეჟიმს: სააქციო საზოგადოების ფორმა, ლიცენზია, კაპიტალისა და სოლვენტურობის მოთხოვნები და მუდმივი ზედამხედველობა. ამ გვერდზე ვხსნით, რას ნიშნავს ეს პრაქტიკაში და რომელი მუხლები ქმნის იმ ჩარჩოს, რომელშიც კაპტიური გეგმა უნდა მოექცეს.
სამართლებრივი პოზიცია: კაპტიური ჩვეულებრივი ლიცენზირებული მზღვეველია
მე-9 მუხლის თანახმად, მზღვეველი არის იურიდიული პირი, რომელიც შექმნილია სადაზღვევო საქმიანობისთვის და რომელსაც კანონით დადგენილი წესით აქვს მიღებული შესაბამისი სახეობის ლიცენზია. სადაზღვევო ორგანიზაციის ფორმად დასაშვებია მხოლოდ სააქციო საზოგადოება, ხოლო მისი საფირმო სახელწოდება აუცილებლად უნდა შეიცავდეს სიტყვას „დაზღვევა“.
ეს ნიშნავს, რომ ჯგუფი, რომელიც რისკებს ცალკე კომპანიით მართავს, ჩვეულებრივ სადაზღვევო ორგანიზაციას აფუძნებს — აქციონერთა წრის შეზღუდვით, სტატუსის შემსუბუქების გარეშე. მე-22 მუხლი ლიცენზიას გასცემს მხოლოდ სამ საქმიანობაზე — სიცოცხლის დაზღვევა, არასიცოცხლის დაზღვევა და გადაზღვევა — და ჯგუფის დაზღვევის მიზნით დაარსებული კომპანიაც ამ სამიდან ირჩევს. კანონი აქციონერთა შემადგენლობას რეგულირებს ზედამხედველობის პირობებით — მნიშვნელოვანი წილის მფლობელების შესაფერისობის შემოწმებით, და არა გამონაკლისი რეჟიმით.
დაფუძნება და ლიცენზირების პროცედურა
ლიცენზიის მაძიებელი სამსახურს წარადგენს პაკეტს: განცხადებას, სადამფუძნებლო დოკუმენტებს, რეგისტრაციის დამადასტურებელს, აქციონერთა განაწილების ამონაწერს, მინიმალური კაპიტალის ფულად შევსებას დამადასტურებელ საბანკო დოკუმენტებს, მნიშვნელოვანი წილისა და ადმინისტრატორთა შესაფერისობის დოკუმენტაციას, კაპიტალის წარმოშობის ინფორმაციას და დაწყებიდან მომდევნო 3 წლის ბიზნესგეგმას, გადაზღვევის პროგრამით.
ლიცენზია გაიცემა განუსაზღვრელი ვადით, კონკრეტულ მზღვეველზე და სხვა იურიდიული პირისთვის გადაცემას არ ექვემდებარება; მზღვეველი ვალდებულია ლიცენზია გამოიყენოს ყოველი 6 თვის განმავლობაში ერთხელ მაინც, ხოლო თუ მზღვეველს გადაზღვევის განხორციელება სურს იმ სახეობაში, რომლის ლიცენზიაც უკვე აქვს, დამატებითი ლიცენზია არ სჭირდება — საკმარისია დაწყებიდან 10 სამუშაო დღეში შეტყობინება.
მე-25 მუხლი უარის საფუძვლებს ადგენს: სამსახური არ გასცემს ლიცენზიას, თუ დოკუმენტები მოთხოვნებს არ აკმაყოფილებს და დადგენილ ვადაში არ გასწორდა; თუ წარდგენილი ინფორმაცია არაზუსტი ან არასრულია; თუ ადმინისტრატორები და მნიშვნელოვანი წილის მფლობელები შესაფერისობას არ აკმაყოფილებენ; თუ მაძიებელს კანონით გათვალისწინებული უფლება არ აქვს; თუ ამავე სფეროში მიღებული ლიცენზია გაუქმებული აქვს და გაუქმების საფუძვლები არ აღმოფხვრილა; ან თუ მნიშვნელოვანი წილის მფლობელის მიმართ ლიკვიდაციის ან გაკოტრების საქმე მიმდინარეობს. უარის შემთხვევაში განმცხადებელს მოტივირებული წერილობითი პასუხი ეძლევა და გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლება აქვს.
კაპიტალი, რეზერვები და სოლვენტურობა
მე-13 მუხლი მზღვეველის ფინანსური სიმყარის საფუძვლებს კაპიტალით, სადაზღვევო რეზერვებითა და გადაზღვევის სისტემით განსაზღვრავს. კაპიტალის მინიმალურ ოდენობას სამსახური განსაზღვრავს დაზღვევის სახეობებისა და ფორმების მიხედვით, ხოლო ის არ უნდა იყოს გადახდისუნარიანობის მარჟის ერთ მესამედზე ნაკლები. შესაბამისი ფულადი სახსრები უწყვეტად უნდა იყოს განთავსებული საქართველოში ლიცენზირებულ საბანკო დაწესებულებაში, განცალკევებულ ანგარიშზე, არანაკლებ ერთწლიანი პერიოდულობით; მათი გამოყენება და მინიმალურ კაპიტალთან დაკავშირებული ნებისმიერი გარიგება სამსახურის წინასწარი წერილობითი თანხმობის გარეშე შეუძლებელია.
კაპტიურის სპეციფიკა სწორედ აქ ჩნდება: ჯგუფიდან ერთადერთი მფლობელის შემთხვევაშიც კი, კომპანია ვერ იმუშავებს ჯგუფის შიდა საბანკო ანგარიშის ლოგიკით — კაპიტალი განცალკევებულ ანგარიშზე დევს, რეზერვები იქმნება და მზღვეველი დამზღვევის წინაშე დაზღვევის ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებათა სრულ ფარგლებში პასუხისმგებელია, დადებული გადაზღვევის ხელშეკრულების მიუხედავად. მე-16 მუხლი კი მოითხოვს გადახდისუნარიანობის ეკონომიკურ ნორმატივებსა და ლიმიტებს და რეზერვების დასაფარავი აქტივების შერჩევას დივერსიფიკაციის, დაბრუნებადობის, სარგებლიანობისა და ლიკვიდურობის პირობებით.
მუდმივი სახელმწიფო ზედამხედველობა
მე-19 მუხლი ზედამხედველობის ორგანოს განსაზღვრავს: სადაზღვევო საქმიანობაზე ზედამხედველობას ახორციელებს სამსახური — სახელმწიფოს მიერ დაზღვევის სფეროს რეგულირების მიზნით შექმნილი, სპეციალური უფლებაუნარიანობის მქონე, დამოუკიდებელი ორგანო, რომელიც მთავრობის წინაშეა ანგარიშვალდებული და მთავრობას უფლება აქვს მისი არამართლზომიერი გადაწყვეტილება შეაჩეროს ან გააუქმოს.
სამსახურთან იქმნება სამეთვალყურეო საბჭო შვიდი წევრისგან: პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტის თავმჯდომარე, ფინანსთა, ეკონომიკის, შრომისა და ჯანმრთელობის, გარემოს დაცვის მინისტრები და პრემიერ-მინისტრის წარდგენილი ექსპერტები. სამსახურს ხელმძღვანელობს უფროსი, რომელსაც ხუთი წლის ვადით, სამეთვალყურეო საბჭოს წარდგინებით, მთავრობა ნიშნავს. ეს არქიტექტურა კაპტიურზეც ვრცელდება: მისი მართვა სამსახურის ნორმატივებით ხორციელდება და საერთაშორისო წესებზე გადასვლა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, როცა სამსახურს შესაბასი წესი არ აქვს დადგენილი.
ხშირად დასმული კითხვები
კაპტიურზე ფიქრობენ ჯგუფები, რომლებიც საკუთარ რისკებს ცენტრალიზებულად მართავენ. ქვემოთ პასუხები სადაზღვევო საქმიანობის შესახებ კანონის ნორმებით.
არსებობს თუ არა კაპტიურის ცალკე რეჟიმი საქართველოში?
არა. კანონი „კაპტიურს“ არ იცნობს: ჯგუფის მიერ დაარსებული სადაზღვევო კომპანია ჩვეულებრივი ლიცენზირებული მზღვეველია — სააქციო საზოგადოების ფორმით, ზოგადი მოთხოვნებით.
შეიძლება თუ არა კაპტიურის დაარსება ჯგუფის ერთადერთი მფლობელობით?
აქციონერთა შემადგენლობა კანონიდან არ მოდის — მოდის მოთხოვნები: მნიშვნელოვანი წილის მფლობელების შესაფერისობა, კაპიტალის წარმოშობის გამჭვირვალობა და კაპიტალის მინიმუმის ფულადი შევსება. ამ პირობების დაცვით დაარსება შესაძლებელია.
რა მოთხოვნები ექნება კაპიტალთან დაკავშირებით?
მინიმალური კაპიტალი გადახდისუნარიანობის მარჟის ერთ მესამედზე ნაკლები არ უნდა იყოს, ფულადი სახსრები კი ლიცენზირებულ ბანკში, განცალკევებულ ანგარიშზე, არანაკლებ ერთწლიანი პერიოდულობით თავსდება; გარიგებებზე სამსახურის წინასწარი წერილობითი თანხმობაა საჭირო.
ვინ აკონტროლებს კაპტიურს შექმნის შემდეგ?
სამსახური — დამოუკიდებელი ზედამხედველი ორგანო, რომელიც ნორმატივებს ადგენს, კაპიტალთან დაკავშირებულ გარიგებებს უთანხმდება და მზღვეველს მინიმალურ კაპიტალთან დაკავშირებულ საკითხებში მართავს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები ჯგუფებს კაპტიურის დაგეგმვაში სრულ ციკლში ეხმარებიან: შევაფასებთ ჯგუფის რისკების პროფილს, ავარჩევთ ლიცენზირებად საქმიანობის სახეობას, მოვამზადებთ სალიცენზიო პაკეტს ბიზნესგეგმით, გავანახლებთ კაპიტალისა და რეზერვების მოდელს და წარგადგენთ თქვენ ინტერესებს სამსახურთან ურთიერთობაში. დაგვიკავშირდით — და ჯგუფის შიდა დაზღვევის იდეა რეალობა გახდება სრული სამართლებრივი საფუძვლით.