კლიენტის ხელშეკრულება: სამართლებრივი ფორმა
კლიენტთან ურთიერთობის ხელშეკრულება სამოქალაქო კოდექსის დავალების ხელშეკრულების თავით იწერება: 709-ე მუხლის მიხედვით, დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე. მომსახურების გამწევი კომპანიისთვის ეს ნიშნავს, რომ კლიენტის ხელშეკრულების ნაგულისხმევი სამართლებრივი ბუნება დავალებაა — სხვა შეთანხმება მხარეებმა ცალკე უნდა განსაზღვრონ. ზუსტი ფორმულირება მოგვიანებელ დავას წყვეტს.
ეს გვერდი ხელშეკრულების შედგენის სამ ფენას აღწერს: არსებით პირობებს, ფორმას და სტანდარტულ პირობებს — იმ დისციპლინას, რომელიც მრავალმომხმარებლიან პროდუქტზე გავრცელებულ წესებს აწესრიგებს და ცალმხრივად შედგენილ პირობებს ზღვარს უსვამს. ზღვარი კანონითაა დაწესებული.
არსებითი პირობები და წინარე ხელშეკრულება
327-ე მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლება ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ. ანუ არსებით პირობათა წრე ორია: კანონით განსაზღვრული მინიმუმი და ის, რაზედაც მხარე თავად იჩემებს შეთანხმებას. ეს ჩამონათვალი დოკუმენტშივე თავსდება.
იმავე მუხლით ხელშეკრულებით შეიძლება წარმოიშვას მომავალი ხელშეკრულების დადების ვალდებულებაც — წინარე ხელშეკრულება; ხელშეკრულებისთვის გათვალისწინებული ფორმა წინარე ხელშეკრულებაზეც ვრცელდება. სტარტაპის პრაქტიკაში ეს ინსტრუმენტი მაშინ გამოიყენება, როცა სრული ხელშეკრულება მოგვიანებით დაიდება, მაგრამ მხარეები მის დადებას ახლავე ითხოვენ სავალდებულოდ. წინარე ხელშეკრულება თავის ფორმას ითხოვს.
ფორმა: როდის შედის ხელშეკრულება ძალაში
328-ე მუხლი ფორმის წესს განსაზღვრავს: თუ კანონით ხელშეკრულების ნამდვილობისთვის დადგენილია განსაზღვრული ფორმა, ან მხარეებმა თვითონ გაითვალისწინეს ასეთი ფორმა, ხელშეკრულება ძალაში შედის მხოლოდ ამ ფორმის მოთხოვნის შესრულების შემდეგ. ასეთი შეთანხმება საკმარისია იმისთვისაც, კიდევ არსებული ვალდებულება ფორმით დაიდასტუროს.
წერილობითი ფორმა მარტივად ისრულება: მხარეთა მიერ ხელმოწერილი ერთი დოკუმენტის შედგენით; ფორმის უზრუნველსაყოფად საკმარისია სატელეგრაფო შეტყობინება, ტელეასლი ან წერილების ურთიერთგაცვლაც. ციფრულ ეპოქაში ეს ნიშნავს, რომ კლიენტის ხელშეკრულების ფორმალიზაცია დოკუმენტის გაცვლითაც შეიძლება — თუ მხარეები წერილობით ფორმაზე შეთანხმდნენ. ფორმის დარღვევა შედეგებს წინასწარ ფასდება.
სტანდარტული პირობები: მასობრივი პროდუქტის დისციპლინა
342-ე მუხლით ხელშეკრულების სტანდარტული პირობები არის წინასწარ ჩამოყალიბებული, მრავალჯერადი გამოყენებისთვის გამიზნული პირობები, რომლებთა მეშვეობითაც შემოთავაზებელი კანონისგან განსხვავებულ ან შემვსებ წესებს ადგენს. თუ პირობები მხარეებმა დეტალურად განსაზღვრეს, ისინი სტანდარტულად არ მიიჩნევა; უშუალოდ შეთანხმებულ პირობებს სტანდარტულებთან შედარებით უპირატესობა ენიჭება. იერარქია შეთანხმებული წესით ფიქსირდება.
სტანდარტული პირობები ხელშეკრულების შემადგენელ ნაწილად მხოლოდ გარკვეული პირობებით იქცევა (343-ე მუხლი): შემთავაზებელი ხელშეკრულების დადების ადგილას თვალსაჩინო წარწერას გააკეთებს და მიუთითებს ამ პირობებზე, ხოლო მეორე მხარეს შესაძლებლობა აქვს გაეცნოს მათ შინაარსს და, თუ თანახმაა, მიიღოს ისინი. მეწარმე მხარის შემთხვევაში საკმარისია, რომ პირობები საქმიან ურთიერთობებში აუცილებელი გულისხმიერების გამოჩენისას გათვალისწინებული უნდა ყოფილიყო.
344-ე მუხლი ყველაზე მკაცრი ფილტრია: სტანდარტული პირობების ის დებულებანი, რომლებიც ფორმით იმდენად უჩვეულოა, რომ მეორე მხარეს მათი გათვალისწინება არ შეეძლო, ხელშეკრულების შემადგენელ ნაწილად არ იქცევა. კლიენტის ხელშეკრულების ერთგვაროვანი პირობების შემდგენელი ეს წესი პირდაპირ ეხება: გადაჭარბებული ცალმხრივი დებულება უბრალოდ არ ჩაირთვევა ხელშეკრულებაში.
დავალების კონსტრუქციის პრაქტიკული შედეგიც გასათვალისწინებელია: მოქმედება კლიენტის სახელით და ხარჯზე ნიშნავს, რომ შესრულების შედეგები და ხარჯების ტვირთი მარწმუნებელს რჩება, და ხელშეკრულებაში სწორედ ეს ბალანსი უნდა იყოს გამჭვირვალედ ასახული — წინააღმდეგ შემთხვევაში ანაზღაურების წესი კანონის ზოგადი ნორმებით აივსება. ამოცვლა კონტროლირებადია მხოლოდ დოკუმენტშივე.
სტანდარტულ პირობებთან მუშაობისას კიდევ ერთი დეტალია მნიშვნელოვანი: მეწარმე მხარე უფრო მოწინავე სტანდარტით იცავს თავს — მისთვის საკმარისია პირობების საქმიან ურთიერთობებში გულისხმიერად გათვალისწინებადობა, ამიტომ სხვა მეწარმესთან გარიგებაზე დეტალური ინდივიდუალური მოლაპარაკება ორმხრივ ინტერესად რჩება. კარგი ფორმა ხელშეკრულებას ხარჯავს და არა სასამართლოს ხელშეკრულების ტექსტი ორ დონეზე აგება: ჯერ სავალდებულო მინიმუმი — სუბიექტები, საგანი, არსებითი პირობები; შემდეგ რისკების მართვის ფენა — პასუხისმგებლობა, შეწყვეტა, დავადაშაულება. თითოეული დამატებითი პირობა გამოცდილებიდან იბადება და არა ფორმალური სიგრძიდან.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამეთ კლიენტის ხელშეკრულების შედგენასთან დაკავშირებული ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
კლიენტის ხელშეკრულების სამართლებრივი ბუნება რა არის?
ნაგულისხმევად — დავალების ხელშეკრულება: მომსახურება კლიენტის სახელით და ხარჯზე ხორციელდება.
რომელი პირობებია არსებითი?
ის, რაზეც კანონი მიუთითებს ან ერთ-ერთი მხარე ითხოვს შეთანხმებას; ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმებაა საჭირო.
წერილობითი ფორმა როგორ ისრულება?
ერთი ხელმოწერილი დოკუმენტით, ან შეტყობინებებისა და წერილების ურთიერთგაცვლით.
როდის ხდება სტანდარტული პირობები ხელშეკრულების ნაწილი?
თვალსაჩინო წარწერისა და შინაარსთან გაცნობის შესაძლებლობის პირობებით; უჩვეულო დებულებები ვერასდროს ჩაირთვევა.
შეიძლება თუ არა წინასწარი შეთანხმება?
დიახ — ხელშეკრულებით წარმოიშვას მომავალი ხელშეკრულების დადების ვალდებულება, იმავე ფორმით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები დაგეხმარებით კლიენტის ხელშეკრულების მომზადებაში: ჩავაყალიბებთ არსებით პირობებს დავალების კონსტრუქციაზე დაყრდნობით, გავავლებთ ფორმას და შევამოწმებთ სტანდარტულ პირობებს უჩვეულო დებულებების ფილტრით. მიმართეთ კონსულტაციისთვის — სწორად შედგენილი კლიენტის ხელშეკრულება შემოსავლის საიმედოობის საყრდენია.