გარიგების საგადასახადო დაგეგმვა ქართული კოდექსით
წილით თუ აქტივით შეძენის გადაწყვეტილება საქართველოში საგადასახადო კოდექსის გაანგარიშებაა: ფასიანი ქაღალდების ოპერაციები დამატებული ღირებულების გადასახადისგან გათავისუფლებული ფინანსური ოპერაციებია, აქტივის მიწოდება — დაბეგვრადი; სტატუტური რეორგანიზაცია გადაცემებს რეალიზაციად არ მიიჩნევს, ხოლო გასვლის დივიდენდური ფენა წყაროს 5-პროცენტიანი განაკვეთით იფასება. გვერდი მთლიანი გარიგების დაგეგმვას ეთმობა და განსხვავდება აქტივების გასხვისების ცალკე გვერდისგან. ამასთანავე, უცხოური საგადასახადო თავისუფლების დოქტრინები ქართულ გაანგარიშებას არ ატარებს — არგუმენტაცია კოდექსის ნორმებიდან მოდის.
ფინანსური ოპერაციები და გათავისუფლება
ფინანსური ინსტრუმენტი ნებისმიერი შეთანხმებაა, რომელიც ერთი პირის ფინანსურ აქტივსა და მეორის ფინანსურ ვალდებულებას წარმოშობს — ის მოიცავს კაპიტალში წილებს, აქციებს, ობლიგაციებს და დერივატივებს. ამ ინსტრუმენტების გამოშვება, შეძენა, მიმოქცევა და მიწოდება ფინანსური ოპერაციაა, ხოლო ფინანსური ოპერაციები დამატებული ღირებულების გადასახადისგან ჩათვლის უფლების გარეშეა გათავისუფლებული. წილობრივი გასვლა ამრიგად გადასახადს გარეთ რჩება. აქტივური გზის საპირწონედ კოდექსი მიწოდებად განიხილავს საქონლის ფაქტობრივ გადაცემასაც იჯარით, ლიზინგით ან მსგავსი ხელშეკრულებით, გამოსყიდვის პირობით, და საკომისიო ანაზღაურების ხელშეკრულებაზე დაყრდნობით გადაცემასაც — ანუ ინტეგრაციული გადაცემებიც, რომლებიც გაქირავების ან კომისიის ფორმას ატარებს, დაბეგვრის ქსელში ვარდებიან.
აქტივის მიწოდება და დაბეგვრის ქსელი
საქონლის მიწოდება მატერიალური ქონების განკარგვაზე უფლების გადაცემაა და თითოეული გადაცემული აქტივი ცალკე დაბეგვრადი მიწოდებაა, თუ გათავისუფლებულთა ჩამონათვალში არ ჯდება — ჩამონათვალი კი დახურულია და მისგან გამომდინარეობს აქტივური გზის საგადასახადო ფასი. სტრუქტურირების დროს ეს ფორკი პირველი გაანგარიშებაა: რას აწვდის გამყიდველი — საქონელს თუ ფინანსურ ინსტრუმენტს. აქტივური გზის შემთხვევაში გამყიდველი თითოეულ აქტივს ცალკე აწვდის, ცესიები ცალ-ცალკე ფორმდება და თითოეული გადაცემა საკუთარ საგადასახადო შედეგს ბადებს; წილობრივ გზაზე კი ერთი ოპერაცია მთელ კომპანიას აითვისებს — ხელშეკრულებები, პერსონალი და დავალიანება ერთად გადადის, საგადასახადო ტვირთი კი გათავისუფლებული ოპერაციის კვალს ატარებს., ხოლო დროითი გეგმარება — განაწილების მომენტი — მოგების გადასახადის გაანგარიშებაში ცალკე ლევერად რჩება — და ამ ლევერის გამოყენება გარიგების მოლაპარაკების ნაწილია და მყიდველი მას ფასის ფორმულაშივე თვლის — და ეს სწორი პრაქტიკაა თანამედროვე გარიგებებში — და მისი იგნორირება ძვირი ჯდება — ხოლო გათვლა მარტივია
რეორგანიზაციის ნეიტრალიტეტი
სტატუტური გზის მთავარი უპირატესობა რეორგანიზაციის ნეიტრალიტეტია: რეორგანიზაციის მხარე იურიდიული პირის მფლობელობაში არსებული ქონებისა და წილის ღირებულება ტოლია განხორციელების წინანდელი ღირებულებისა; ქონების ან წილის გადაცემა რეორგანიზაციის მხარე პირებს შორის რეალიზაციად არ ითვლება; და რეორგანიზაციის მხარე რეზიდენტ პირში წილის გაცვლა სხვა მხარე პირის წილზე ასევე რეალიზაციად არ მიიჩნევა, ხოლო გაცვლილი წილის ღირებულება თავდაპირველის ტოლია. აქციების საგადასახადო ნეიტრალური გაცვლა სტატუტური შერწყმის ეკონომიკური არსია: მეწარმეები კანონის ძალით ერთიანდებიან რეალიზაციის ტრიგერის გარეშე.
ნეიტრალიტეტის ზღვარი ზუსტია: გადასახადს არ იწვევს ისეთი რეორგანიზაცია, რომელშიც ხმის უფლების მქონე 50 პროცენტის ან მეტი წილისა და პარტნიორის წილების ღირებულების 50 პროცენტი ან მეტი გადადის მხარეთა მსგავსი უფლებებით, ან როცა რეზიდენტი იურიდიული პირის აქტივების 50 პროცენტი და მეტი შეიძინება ხმის უფლების მქონე წილის სანაცვლოდ. ფლობადაც ამავე ზღვარით ითვლება: ხმის უფლების მქონე წილის 50 პროცენტი ან მეტი და დარჩენილი წილების ღირებულების 50 პროცენტი ან მეტი. გაცვლისას ახალი წილის ღირებულება თავდაპირველის ტოლია — ეს არის ის ღერძი, რომლელზედაც გეგმის მთელი არითმეტიკა ბრუნავს.
გამონაკლისიც უნდა გადამოწმდეს: თუ ოპერაციის რომელიმე მხარე მოგების გადასახადს კოდექსით გათვალისწინებული სხვა ობიექტების მიხედვით იხდის, რეორგანიზაციის ნეიტრალიტეტი არ გამოიყენება. ამიტომ მხარეთა საგადასახადო სტატუსის გადამოწმება გეგმვის პირველივე საკითხია — ნეიტრალური ფორმა არანეიტრალურ მხარესთან ერთად თავდაპირველ სარგებელს კარგავს.
გასვლის დივიდენდური ფენა
გარიგების ფულადი ნაკადების დისტრიბუციისას ირთვება დივიდენდის წყაროს განაკვეთი: რეზიდენტი საწარმოს მიერ არარეზიდენტი საწარმოსთვის გადახდილი დივიდენდები იბეგრება გადასახდელი თანხის 5-პროცენტიანი განაკვეთით. უცხოური გამყიდვლებისთვის ეს არის გასვლის ფასი — ხელშეკრულებრივი შეღავათების გათვალისწინებით, რომლებიც განაკვეთს შლის ან ზღუდავს. კოდექსი დივიდენდის ცნებასაც ზუსტავს: რეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ წყაროსთან დაბეგრული დივიდენდი შემდგომ დაბეგვრას აღარ ექვემდებარება, და რეორგანიზაციის მხარე პირში წილის განაწილება, რომელიც მსგაფსივ უფლებას წარმოშობს სხვა მხარე პირში, დივიდენდად არ ითვლება. სტრუქტურული ეფექტი ცხადია: ჯგუფის შიგნით გადაადგილება ნეიტრალური რჩება, გარე გასვლა კი — 5 პროცენტით ფასდება.
რა ზღვარი აქვს რეორგანიზაციის ნეიტრალიტეტს?
ხმის უფლებისა და ღირებულების 50 პროცენტის ზღვარი; სხვა ობიექტებით დაბეგრილი მხარის მონაწილეობისას ნეიტრალიტეტი არ მოქმედებს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამებთ იმ კითხვებს, რომლებიც პრაქტიკაში ამ თემასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
რატომ არის წილებით გარიგება გათავისუფლებული?
წილი და აქცია ფინანსური ინსტრუმენტია, მათი ოპერაციები კი ფინანსური ოპერაციები — დამატებული ღირებულების გადასახადისგან ჩათვლის უფლების გარეშე გათავისუფლებული.
რა არის რეორგანიზაციის ნეიტრალიტეტი?
გადაცემა და გაცვლა რეორგანიზაციის მხარე პირებს შორის რეალიზაციად არ ითვლება, ღირებულება კი თავდაპირველის ტოლი რჩება.
როგორ ფასდება გასვლის დივიდენდი?
არარეზიდენტისთვის გადახდილი დივიდენდი წყაროსთან იბეგრება 5-პროცენტით.
შეიძლება თუ არა გათავისუფლებულთა სიის გაფართოება ანალოგიით?
არა — ჩამონათვალი დახურულია და არგუმენტაცია მხოლოდ მისგან მოდის.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ გარიგების საგადასახადო მოდელირებაში — ფორკის გაანგარიშებიდან რეორგანიზაციის ნეიტრალიტეტის გამოყენებამდე — და დისტრიბუციის გეგმის შედგენაში. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — თქვენი გარიგების საგადასახადო არქიტექტურას წინასწარ ავაგებთ.