პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები — ქართული საგადასახადო ინტერფეისი
საქართველოს საინვესტიციო რეჟიმი ღიაა: უცხოური ინვესტორის მიმართ განსაკუთრებული შემოწმების ან კაპიტალის საგადასახადო რეგულის კანონი არ არსებობს, და იმას, რაც რეალურად მართავს უცხოურ ინვესტორს, საგადასახადო კოდექსის ინტერფეისი წარმოადგენს: მუდმივი დაწესებულების უარყოფა წილის ფლობისას, დაბეგვრა მხოლოდ დაწესებულებით ან წყაროთი, დივიდენდის გადახდის 5 პროცენტიანი წყაროს განაკვეთი, წყაროს განაკვეთები და ხელშეკრულებებით შეღავათები. წინასწარი ხელშეკრულებრივი დაცვის ფენა სხვა გვერდზეა განხილული; აქ მატარებელი საგადასახადო კოდექსია. აღსანიშნავია, რომ უცხოური საინვესტიციო ხელშეკრულებების სამართლებრივი ჩარჩოები საქართველოს შიდა სამართალი არ არის — გვერდს ქართული ღია შესვლის და საგადასახადო ინტერფეისის რეჟიმი ატარებს.
მუდმივი დაწესებულების უარყოფა წილის ფლობისას
საგადასახადო კოდექსის მუდმივი დაწესებულების განმარტებით ნორმებში პირდაპირ ჩაწერილია ინვესტორის მთავარი დაცვა: უცხოური საწარმოს მიერ ქართული წილების ან აქციების ფლობა თავისთავად მუდმივ დაწესებულებას არ ქმნის. პორტფელიური და ჰოლდინგური სტრუქტურები საგადასახადო ქსელს გარეთ რჩებიან: ქართული კომპანიის წილის მფლობა საწარმოო და საგადასახადო დამოუკიდებლობას არ წარმოშობს. ამ ნორმის შესაბამისად ირთვება რეზიდენტობის შესახებ მსჯელობაც: ინვესტორის ქართულ ბაზარზე შესვლის ფორმა წყვეტს, ეწყობა თუ არა ის დაბეგვრის ქსელში მხოლოდ მაშინ, როდესაც რეალურ საქმიანობას აწარმოებს.
ამავე დროს, მუდმივ დაწესებულებას უთანაბრდება ფართო ჩამონათვალი: სამშენებლო მოედანი, სამონტაჟო ან საამწყობო ობიექტი და მათთან დაკავშირებული საკონტროლო საქმიანობა; ბუნებრივი რესურსების დასაზვერად გამოყენებული დანადგარი ან ხომალდი; არარეზიდენტი ფიზიკური პირის მუდმივი ბაზა; მართვის ადგილი, ფილიალი, წარმომადგენლობა და სხვა ქვედანაყოფი. და კიდევ: საწარმოს სახელით ან მისი ინტერესებიდან გამომდინარე სხვა პირის მიერ მართვა, რომელიც სამ თვეს აღემატება, თავადვე ითვლება მუდმივ დაწესებულებად — ამიტომ ხანგრძლივი სამართავი მომსახურება ფლობის ნეიტრალურობას არ უნდა ერეოდეს.
ვინ არის გადამხდელი და როდის
არარეზიდენტი საწარმო მოგების გადასახადს უხდის მხოლოდ იმ შემოსავალზე, რომელიც საქართველოში მუდმივი დაწესებულების საქმიანობიდან გამომდინარეობს ან საქართველოში არსებული წყაროდან მიიღება. წილების რეალიზაციით მიღებული შემოსავალი, რომელიც მუდმივ დაწესებულებას არ მიეკუთვნება, იბეგრება კალენდარული წლის ერთობლივ შემოსავალსა და დაკავშირებულ გამოქვითვებს შორის სხვაობით — ეს არის ჰოლდინგის გასვლის ფორმულა, როდესაც ინვესტორი ქართულ კომპანიას მესამე პირს უყიდიდებს.
წყაროსთან დაბეგრული შემოსავლის მქონე არარეზიდენტს კოდექსი დამატებით ინსტრუმენტსაც აძლევს: იგი უფლება აქვს, საანგარიშო წლის მომდევნო წლის 1 აპრილამდე წარადგინოს დეკლარაცია დაკავებული გადასახადის გადაანგარიშებისა და დაბრუნების მოთხოვნით. ამ შემთხვევაში დასაბეგრი შემოსავალი განისაზღვრება საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ ერთობლივ შემოსავალსა და კოდექსით გათვალისწინებულ გამოსაქვით თანხებს შორის სხვაობით, ხოლო გადახდილი გადასახადი წყაროსთან დაბეგრილ თანხას არ უნდა აღემატებოდეს.
დივიდენდისა და წყაროს განაკვეთები
რეზიდენტი საწარმოს მიერ არარეზიდენტი საწარმოსთვის გადახდილი დივიდენდები იბეგრება გადახდის წყაროსთან გადასახდელი თანხის 5-პროცენტიანი განაკვეთით — ეს არის ქართული ჰოლდინგის რეპატრიაციის ძირითადი ფასი. წყაროსთან დაბეგვრის ზოგადი რეჟიმი სხვა ქართული წყაროს შემოსავლებსაც აწესრიგებს: როიალტი — 5 პროცენტით, საერთაშორისო კავშირგაბმულობისა და საერთაშორისო გადაზიდვების მომსახურება — 10 პროცენტით, ნავთობისა და გაზის ოპერაციების არარეზიდენტი ქვეკონტრაქტორების შემოსავალი — 4 პროცენტით, სხვა ქართული წყაროს თანხები — 10 პროცენტით, ხელფასის ფორმით მიღებული შემოსავალი კი — ხელფასის ზოგადი წესებით. ინვესტორის მოდელირებისას ეს ციფრები რეპატრიაციის ჯამურ ფასს ადგენენ. დაიმახსოვრეთ გამონაკლისებიც: შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყანაში რეგისტრირებული პირის შემთხვევაში კოდექსი განსაკუთრებულ წესს იძლევა, რაც გამოყენებამდე ყოველთვის გადამოწმდება; და რეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ მიღებული, წყაროსთან დაბეგრული დივიდენდი შემდგომ დაბეგვრას აღარ ექვემდებარება — ეს წესი მცირე აქციონერების გაანგარიშებას ამარტივებს.
ხელშეკრულებებით შეღავათები
ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების ხელშეკრულებები არარეზიდენტებს შეღავათიან რელიეფს აძლევენ: ხელშეკრულება წყაროს განაკვეთს შლის ან ზღუდავს, და ინვესტორის საბოლოო ხარჯი მისი რეზიდენტობის ქვეყნის ხელშეკრულებით განისაზღვრება. ხელშეკრულებრივი რელიეფის გამოყენებამდე შიდა წესები უნდა გადამოწმდეს — ინვესტორის რეზიდენტობის დადგენისა და შეღავათის გამოყენების წესი ადმინისტრაციულად დარეგულირებულია.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამებთ იმ კითხვებს, რომლებიც პრაქტიკაში ამ თემასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
ქმნის თუ არა წილის ფლობა მუდმივ დაწესებულებას?
არა — უცხოური საწარმოს მიერ ქართული წილების ან აქციების ფლობა თავისთავად მუდმივ დაწესებულებას არ ქმნის.
რამდენია დივიდენდის გადასახადი?
გადახდის წყაროსთან გადასახდელი თანხის 5 პროცენტი — ხელშეკრულებრივი შეღავათის გამოყენებამდე.
როგორ იბეგრება წილების გასხვისება?
მუდმივ დაწესებულებას არ მიეკუთვნებოდეს, იბეგრება წლის ერთობლივ შემოსავალსა და გამოქვითვებს შორის სხვაობით.
როგორ მუშაობს ხელშეკრულება?
შლის ან ზღუდავს წყაროს განაკვეთს; გამოყენებამდე რეზიდენტობის დადგენის შიდა წესები გადამოწმდება.
შეიძლება თუ არა წყაროსთან დაკავებული გადასახადის დაბრუნება?
დიახ — დეკლარაცია გადაანგარიშებისა და დაბრუნების მოთხოვნით შეიძლება წარდგენილ იქნეს მომდევნო წლის 1 აპრილამდე; დასაბეგრი შემოსავალი მაშინ ერთობლივ შემოსავალსა და გამოსაქვით თანხებს შორის სხვაობით განისაზღვრება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ ინვესტიციური სტრუქტურის მოდელირებაში — მუდმივი დაწესებულების რისკის შეფასებიდან რეპატრიაციის გაანგარიშებამდე — და ხელშეკრულებრივი შეღავათების გამოყენებაში. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე: სტრუქტურის თითოეული ფენა — შესვლა, ჰოლდინგი და გასვლა — ცალკე გადამოწმდება კოდექსის ტექსტით, და სწორედ ეს განასხვავებს მომზადებულ ინვესტორს იმპროვიზაციისგან.