პროდუქტის ბაზრიდან გამოთხოვის სამართლებრივი უზრუნველყოფა

ხილვადი თუ უხილავი ხარვეზით გამოწვეული პროდუქტის ბაზრიდან გამოთხოვა საქართველოში აღარ არის მხოლოდ მომხმარებელთან ურთიერთობის კერძო საკითხი: პროდუქტების უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსი ქმნის სახელმწიფო-სამართლებრივ მექანიზმს — პრევენციული ვალდებულებებიდან ზედამხედველობის ორგანოს იერარქიულ ბრძანებებამდე და შეუსრულებლობის დიფერენცირებულ სანქციებამდე. ამ გვერდზე ჩვენ ვხსნით ამ სამდონიან ლოგიკას: ჯერ მწარმოებლის თავდაპირველი მოვალეობები, შემდეგ ზედამხედველობის ორგანოს რეაგირების საფეხურები და ბოლოს — ჯარიმები, რომლებიც ზუსტად ამ საფეხურების მიხედვით ზრდის. სამოქალაქო-სამართლებრივი ხარვეზის რეგრესი ცალკე გვერდის თემად რჩება; აქ მხოლოდ სარეგულატორო რეჟიმია.

პრევენცია: მწარმოებლის პირველადი მოვალეობები

კოდექსის მე-9 მუხლი საფუძველს აწყობს: მწარმოებელი ვალდებულია ბაზარზე მხოლოდ უსაფრთხო პროდუქტი განათავსოს და, თავისი კომპეტენციის ფარგლებში, გააფრთხილოს მომხმარებელი არსებული თუ პოტენციური რისკის შესახებ, რომელსაც პროდუქტი შეიცავს დანიშნულებისამებრ გამოყენებისას. თუ რისკის თავიდან აცილება შეუძლებელია, მწარმოებელი ყველა ღონისძიებას ატარებს მის შესამცირებლად. დისტრიბუტორი თავისი საქმიანობის ფარგლებში ხელს უწყობს უსაფრთხოებას, ხოლო ორივე ვალდებულია თანამშრომლობდნენ უფლებამოსილ ორგანოებთან.

ინფორმაციული ფენა მე-12 მუხლით არის განსაზღვრული: მომხმარებელს მიეწოდება აუცილებელი, უტყუარი და სრული ინფორმაცია პროდუქტის შესახებ — დასახელებით, დამამზადებლით, შესაბამის შემთხვევაში ვარგისობის ვადით, წონით ან მოცულობით, გამოყენების წესებით — ქართულ ენაზე. სწორედ ეს ინფორმაციული საფუძველი ხდება მოგვიანებით ზედამხედველობის ორგანოსთან კომუნიკაციისა და დაზარალებულ მომხმარებელთა ინფორმირების საყრდენი.

ზედამხედველობის ორგანო და ოპერატორის ვალდებულებები

მე-13-3 მუხლი ბაზრის ზედამხედველობის სააგენტოს განსაზღვრავს ზედამხედველობის ორგანოდ იმ პროდუქტებისთვის, რომლებისთვისაც შესაბამი ტექნიკური რეგლამენტით ის ორგანოდ არის დადგენილი. ორგანო თავის უფლებამოსილებას პროპორციულობის პრინციპით, დამოუკიდებლად და მიუკერძოებლად ახორციელებს.

მე-13-5 მუხლი ეკონომიკური ოპერატორის ვალდებულებებს აწესრიგებს: დაკმაყოფილდეს პროდუქტის უსაფრთხოების მოთხოვნები, ითანამშრომლოს ორგანოსთან და მიუშვებოს მისი წარმომადგენელი წარმოების, დასაწყობებისა და რეალიზაციის ადგილებში, შეადგინოს და შეინახოს ტექნიკური დოკუმენტაცია. თუ ოპერატორს აქვს ინფორმაცია ან საფუძვლიანი ეჭვი შეუსაბამობაზე, ის დაუყოვნებლივ ატარებს მაკორექტირებელ ქმედებებს; თუ პროდუქტი რისკს შეიცავს — დაუყოვნებლივ ატყობინებს ორგანოს შეუსაბამობებისა და განხორციელებული ქმედებების შესახებ.