რისკის შეფასების სტატუტური შინაარსი
ზოგადი „რისკის შეფასების“ გვერდის ქართული სტატუტური შინაარსი ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების პრევენციის შესახებ კანონიდან მოდის: კანონი თვით შეფასების სისტემას, ეროვნულ კონტექსტს, გარე ფაქტორსა და გამოვლენის ინდიკატორს აწესრიგებს. ამასთანავე, საერთაშორისო ნებაყოფლობითი რისკის მართვის ჩარჩოები და საერთო კორპორატიული რისკის მოდელები არაქართული, ნებაყოფლობითი სახელმძღვანელოებია და გვერდს საფუძვლად ვერ ემსახურება — გვერდს ატარებს ქართული სტატუტური, რისკზე დაყრდნობითი რეჟიმი.
შეფასებისა და მართვის სისტემა
ანგარიშვალდებულმა პირმა, თავისი საქმიანობის ხასიათისა და მოცულობის გათვალისწინებით, უნდა დანერგოს ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების რისკების შეფასებისა და მართვის ეფექტიანი სისტემა. ის ვალდებულია სათანადო პერიოდულობით შეაფასოს და აღრიცხოს თავის საქმიანობასთან დაკავშირებული რისკები, ხოლო სათავო საწარმოს შემთხვევაში — აგრეთვე ჯგუფის დონეზე არსებული რისკები: კლიენტისა და ბენეფიციარი მესაკუთრის, მათი საქმიანობის არსისა და ადგილსამყოფელი იურისდიქციის, პროდუქტის, მომსახურების ან მისი მიწოდების საშუალების, გარიგებისა და სხვა რისკფაქტორის საფუძველზე. ახალი ტექნოლოგიის, პროდუქტის ან მომსახურების დანერგვამდე ან ბიზნესპრაქტიკაში სხვა არსებითი ცვლილების განხორციელებამდე ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია შეაფასოს ამ ცვლილებასთან დაკავშირებული რისკები. კლიენტთან დაკავშირებული რისკები და კლიენტის რისკის დონე განისაზღვრება ერთჯერადი გარიგების დადებამდე და საქმიანი ურთიერთობის დამყარებამდე, აგრეთვე პერიოდულად — ურთიერთობის მიმდინარეობისას და არსებითი გარემოებების ცვლილებისას. გამოვლენილი რისკების მართვისა და შემცირების მიზნით განხორციელდება ეფექტიანი ღონისძიებები, და საზედამხედველო ორგანოს მოთხოვნისას ანგარიშვალდებული პირი უნდა დაუსაბუთოს, რომ რისკები სათანადოდ შეაფასა და ეფექტიანად მართავდა მათ.
ეროვნული კონტექსტი
კომპანიის შეფასება ვაკუუმში არ ხდება. საქართველოს მთავრობა ამტკიცებს ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების რისკების შეფასების ეროვნულ ანგარიშსა და სამოქმედო გეგმას მუდმივმოქმედი უწყებათაშორისი კომისიის წარდგინებით. ამ დოკუმენტის მიზანია ეროვნულ დონეზე და ეკონომიკის შესაბამისი სექტორების მიხედვით რისკების გამოვლენა, ანალიზი და შეფასება, საჭირო საკანონმდებლო და ინსტიტუციური ღონისძიებების განხორციელება და სახელმწიფო რესურსების პრიორიტეტული განაწილების ხელშეწყობა. ეროვნული ანგარიში და გეგმა საჯაროა და საჭიროებისამებრ, მაგრამ არანაკლებ 3 წელიწადში ერთხელ განახლდება. ანგარიშვალდებულმა პირმა რისკების შეფასებისას და მართვის ღონისძიებების განხორციელებისას უნდა გაითვალისწინოს ეროვნულ ანგარიშსა და სამოქმედო გეგმაში აღნიშნული ინფორმაცია, აგრეთვე სამსახურისა და საზედამხედველო ორგანოს მითითებები და რეკომენდაციები, და ეროვნული ანგარიშის შედეგები საკუთარ სისტემაში აისახოს.
გარე ფაქტორი — მაღალი რისკის იურისდიქციები
მაღალი რისკის იურისდიქცია არის ქვეყანა ან ტერიტორია, სადაც ფულის გათეთრების ან ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის სისტემას სერიოზული ნაკლოვანებები აქვს. ეროვნული ბანკი სამსახურის წარდგინებით ამტკიცებს ამ იურისდიქციების ნუსხას და საჭიროების შემთხვევაში ცვლილებებს შეიტანს. იმ პირის მიმართ, რომლის ადგილსამყოფელი ასეთ იურისდიქციაშია, ანგარიშვალდებული პირი განახორციელებს რისკის, საქმიანი ურთიერთობისა და გარიგების პროპორციულ გაძლიერებულ პრევენციულ ღონისძიებებს. გაძლიერებული ღონისძიებები ვრცელდება იმაზეც, თუ კლიენტი ასეთ იურისდიქციაში რეგისტრირებული იურიდიული პირია ან მისი მართვა ან ოპერირება იქედან ხდება, თუ კლიენტის რეგისტრაციის ან ფაქტობრივი საცხოვრებელი ადგილი იქ მდებარეობს, ან თუ გარიგება ისეთი ფინანსური ინსტიტუტის მეშვეობით იდება, რომლის ადგილსამყოფელიც მაღალი რისკის იურისდიქციაშია. ამასთანავე, კანონი ზომიერებასაც ითვალისწინებს: საქართველოს მოქალაქის ან აქ ბინადრობის ნებართვის მქონე უცხოელის მიმართ და იმ შემთხვევაშიც, როდესაც იქ მდებარე ფინანსური ინსტიტუტი საქართველოში რეგისტრირებული ინსტიტუტის შვილობილია და ჯგუფის დონეზე რისკების მართვა უზრუნველყოფილია, გაძლიერებული ღონისძიებები სავალდებულო არ არის.
გამოვლენის ინდიკატორი — უჩვეულო გარიგება
რისკის გამოვლენის ოპერაციული ინსტრუმენტი უჩვეულო გარიგების ცნებაა: რთული, უჩვეულოდ დიდი გარიგება ან გარიგებათა უჩვეულო ერთობლიობა, რომელსაც აშკარა ეკონომიკური ან კანონიერი მიზანი არ აქვს. ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია შეისწავლოს ასეთი გარიგება, მისი მიზანი და საფუძვლები, და საჭიროების შემთხვევაში — განახორციელოს გაძლიერებული მონიტორინგი საეჭვო გარიგების გამოსავლენად. საზედამხედველო ორგანოს მოთხოვნისას მას უნდა დაუსაბუთოს, რომ გარიგება შეისწავლა და გონივრული ზომები მიიღო. სწორედ ეს ცნება აკავშირებს შეფასების სისტემას ოპერაციულ რეალობასთან: ქაღალდზე აღწერილი რისკფაქტორები საწარმოო დონეზე უჩვეულო გარიგების ჟანგბადის ნიშნებით იზომება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ შევაჯამებთ იმ კითხვებს, რომლებიც პრაქტიკაში ამ თემასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
რამდენად ხშირად ხდება რისკების შეფასება?
სათანადო პერიოდულობით, აგრეთვე ერთჯერადი გარიგების დადებამდე, ურთიერთობის დამყარებამდე და არსებითი გარემოებების ცვლილებისას; ახალი პროდუქტის დანერგვამდეც ცალკე შეფასება განხორციელდება.
რა არის ეროვნული ანგარიშის როლი?
ის კომპანიის შეფასების კონტექსტია — მისი შედეგები ანგარიშვალდებულმა პირმა საკუთარ სისტემაში უნდა ასახოს; დოკუმენტი არანაკლებ 3 წელიწადში ერთხელ განახლდება.
როდის ირთვება გაძლიერებული ღონისძიებები იურისდიქციის გამო?
როდესაც პირის ადგილსამყოფელი, რეგისტრაცია, მართვა ან გარიგების შემსრულებელი ინსტიტუტი მაღალი რისკის იურისდიქციას უკავშირდება — ნუსხას ეროვნული ბანკი ამტკიცებს.
რა არის უჩვეულო გარიგება?
რთული, უჩვეულოდ დიდი გარიგება ან გარიგებათა უჩვეულო ერთობლიობა აშკარა ეკონომიკური ან კანონიერი მიზნის გარეშე — ის შესწავლის ვალდებულებას აჩენს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი დაგეხმარებთ რისკების შეფასებისა და მართვის სისტემის დანერგვაში, რისკფაქტორების კატალოგის შედგენაში, ეროვნული ანგარიშის შედეგების საკუთარ სისტემაში ასახვაში და უჩვეულო გარიგებების შესწავლის პროცედურების დაწერაში. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — ავაწყობთ კანონის მოთხოვნების თანაფარდ რისკის შეფასების სისტემას.