რას ნიშნავს Travel Rule ქართულ კანონმდებლობაში
„ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ“ საქართველოს კანონი ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერს (VASP) ანგარიშვალდებულ პირთა წრეში აყენებს. ეს იმას ნიშნავს, რომ კრიპტოგაცვლითი პლატფორმა, გადარიცხვების სერვისი ან კასტოდიანი, რომელიც სხვა პირის სასარგებლოდ ახორციელებს კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივის მომსახურებას, უკვე მოქმედებს საბანკო სექტორის ანალოგიური პრევენციული ვალდებულებების ქვეშ. ამ ვალდებულებების გულია კანონის მუხლი 17¹, რომელიც ქართულ სამართალში Travel Rule-ს — გადაცემისას გამგზავნისა და მიმღების მონაცემების თანხლების წესს — ასახავს. გვერდი იმპლემენტაციის კუთხით არის დაწერილი — რომელი ველები, ზღვრები და შიდა ნაბიჯები სჭირდება ორგანიზაციას.
მუხლი 17¹-ის პირველი პუნქტი გადაცემას განსაზღვრავს როგორც ინიციატორის მიერ ან მისი დავალებით/თანხმობით, ციფრული საშუალებით, მიმღებისთვის კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივის ხელმისაწვდომობის უზრუნველსაყოფად შესრულებულ ოპერაციას. კანონი ითვალისწინებს, რომ ინიციატორი და მიმღები ერთი პირი შეიძლება იყოს ან ორივე მხარეს ერთი პროვაიდერი ემსახურებოდეს — ეს შემთხვევებიც გადაცემის რეჟიმში რჩება.
ინიციატორისა და მიმღების თანმხლები ინფორმაცია
მუხლი 17¹-ის მეორე პუნქტი VASP-ს ავალდებულებს, უზრუნველყოს, რომ კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივის გადაცემას ან/და მიღებას თან ახლდეს საზედამხედველო ორგანოს მიერ დადგენილი წესით განსაზღვრული თანმხლები ინფორმაცია. კანონი ცალ-ცალკე ველებს არ ჩამოთვლის — ინიციატორისა და მიმღების იდენტიფიკაციის ზუსტი მონაცემთა ნუსხას საზედამხედველო ორგანოს სამართლებრივი აქტი ადგენს. ამიტომ იმპლემენტაციის პირველი სამუშაო სწორედ ეს აქტის ანალიზია: მის მიხედვით შედგება მონაცემთა მოდელი, რომელიც თითოეულ გადაცემას უკავშირდება და რომელიც ტექნიკურად უნდა გადაეცეს მეორე მხარის პროვაიდერს.
თანმხლები მონაცემების მიმღებ მხარესაც აქვს საკუთარი ვალდებულება: მუხლი 17¹-ის მესამე პუნქტით, კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივის მიმღების პროვაიდერმა უნდა შეისწავლოს, არსებობს თუ არა ანგარიშგების წარდგენის საფუძველი, თუ გადაცემა სრულად არ შეიცავს ინიციატორის/მიმღების საიდენტიფიკაციო მონაცემებს საზედამხედველო ორგანოს მიერ განსაზღვრული წესის შესაბამისად. არასრული მონაცემებით მიღებული გადაცემა შემოწმების პროცედურას ააქტიურებს და, საჭიროების შემთხვევაში, ანგარიშგებასაც.
რომელი ზღვრები ააქტიურებს პრევენციულ ღონისძიებებს
იდენტიფიკაციის ტრიგერები კანონის მუხლი 11-შია დაფიქსირებული. ზოგადი წესით, ერთჯერადი გარიგება პრევენციულ ღონისძიებებს ითხოვს, თუ გარიგების თანხა ან დაკავშირებული გარიგებების ჯამური თანხა 15 000 ლარს ან უცხოურ ვალუტაში 15 000 ლარის ეკვივალენტს აღემატება. კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივის მომსახურებასთან დაკავშირებული ერთჯერადი გარიგებისთვის კანონი ცალკე, ბევრად დაბალ ზღვარს აწესებს: 1 000 აშშ დოლარი, 1 000 ევრო ან 3 000 ლარი. ფულადი სახსრების ერთჯერადი გადარიცხვისას ზღვარი 3 000 ლარია.
მნიშვნელოვანია გამონაკლისიც: მუხლი 11 ანგარიშვალდებულ პირს ავალდებულებს პრევენციული ღონისძიებების განხორციელებას თანხობრივი ზღვრის ან ნებისმიერი სხვა დათქმის მიუხედავად, თუ არსებობს ფულის გათეთრების ან ტერორიზმის დაფინანსების ეჭვი. ასეთი ეჭვის დაფიქსირებისას ზღვარს დამცავი ფუნქცია აღარ აქვს — ეს პრინციპი Travel Rule-ის პროცესის დიზაინში ცენტრალურია.
რისკზე დაფუძნებული წესი და განხორციელების თანმიმდევრობა
მუხლი 12 აწესებს პრევენციული ღონისძიებების განხორციელების წესს: ღონისძიებები ხორციელდება კლიენტის რისკის დონის შესაბამისად — ერთჯერადი გარიგების დადებამდე და საქმიანი ურთიერთობის დამყარებამდე, აგრეთვე შესაბამისი პერიოდულობით ურთიერთობის მიმდინარეობისას და არსებითი გარემოებების ცვლილებისას. დაბალი რისკის დროს კლიენტისა და ბენეფიციარი მესაკუთრის ვერიფიკაცია შეიძლება ურთიერთობის დამყარების შემდეგ დასრულდეს, თუ ეს მომსახურების შეფერხების თავიდან ასაცილებლად აუცილებელია — მაგრამ მაშინვე, რაც შეიძლება სწრაფად, გონივრული შესაძლებლობის ფარგლებში.
ანონიმური ან ფიქციურ სახელზე ანგარიშის გახსნა ან წარმოება აკრძალულია. იდენტიფიკაცია დასაშვებია ელექტრონულადაც — საზედამხედველო ორგანოს დადგენილი წესით და რისკების ეფექტიან მართვას უზრუნველყოფელი ტექნიკური პროცედურებით. საიდენტიფიკაციო მონაცემების ზუსტი ნუსხა და გადამოწმებისთვის საჭირო დოკუმენტები სამსახურის უფროსის კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით განისაზღვრება.
იმპლემენტაციის გაშვების გეგმა ორგანიზაციისთვის
პრაქტიკული გაშვების გეგმა რამდენიმე ბლოკისგან შედგება. პირველი — პროცესების ინვენტარიზაცია: ყველა ოპერაცია, რომელიც გადაცემის ცნებას აკმაყოფილებს, ერთი პირის ან ერთი პროვაიდერის შემთხვევების ჩათვლით. მეორე — მონაცემთა მოდელი და ინტეგრაცია პარტნიორ VASP-ებთან თანმხლები ინფორმაციის გასაგზავნად და შესამოწმებლად. მესამე — არასრული მონაცემების დამუშავების შიდა წესი და ანგარიშგების საფუძვლების შეფასების კრიტერიუმები.
სანქციო და რისკის სკრინინგი მიერთებული უნდა იყოს კლიენტის მიღებასა და მონიტორინგზე; მისი ზუსტი პროცედურები საზედამხედველო ორგანოს აქტებით და კანონის სხვა დებულებებით დგინდება. კანონი თავად ცალსახა ვადებს არ წერს — ვალდებულება მოქმედებს და მისი დარღვევა სანქცირების საფუძველი ხდება.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელი თანხა ააქტიურებს იდენტიფიკაციას კრიპტო გარიგებაზე?
კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივის მომსახურებასთან დაკავშირებული ერთჯერადი გარიგება პრევენციულ ღონისძიებებს ითხოვს, თუ თანხა 1 000 აშშ დოლარს, 1 000 ევროს ან 3 000 ლარს აღემატება; ზოგად შემთხვევაში ზღვარი 15 000 ლარია, ფულადი გადარიცხვებისთვის — 3 000 ლარი. ეჭვის არსებობისას იდენტიფიკაცია ზღვრის მიუხედავად ხდება.
სად არის ჩამოწერილი თანმხლები ინფორმაციის ზუსტი ველები?
მუხლი 17¹ თანმხლები ინფორმაციის შინაარსს დელეგირებული აქვს საზედამხედველო ორგანოს მიერ დადგენილ წესს. ამიტომ იმპლემენტაცია უნდა დაიწყოს ამ წესის ამოკითხვით და მისგან გამომდინარე მონაცემთა მოდელის აგებით.
დგება თუ არა გადაცემა წესების ქვეშ, თუ ორივე მხარეს ერთი VASP ემსახურება?
დიახ — მუხლი 17¹-ით ასეთი ოპერაციაც გადაცემად ითვლება და შესაბამის პროცესებში უნდა ჩაირთოს.
შეიძლება თუ არა ვერიფიკაციის გვიანდელი დასრულება?
დაბალი რისკის შემთხვევაში კლიენტისა და ბენეფიციარი მესაკუთრის ვერიფიკაცია შეიძლება საქმიანი ურთიერთობის დამყარების შემდეგ დასრულდეს, თუ ეს მომსახურების შეფერხების ასაცილებლად აუცილებელია — მაგრამ რაც შეიძლება სწრაფად, გონივრული შესაძლებლობის ფარგლებში.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ახორციელებს Travel Rule-ის იმპლემენტაციის სრულ ციკლს VASP-ებისთვის: ვაანალიზებთ მოქმედ სამართლებრივ აქტებს, ვაგებთ ინიციატორის/მიმღების მონაცემთა მოდელს, ვწერთ შიდა წესებსა და პროცედურებს, ვაერთიანებთ სკრინინგისა და მონიტორინგის სისტემებს და ვამზადებთ ორგანიზაციას საზედამხედველო ორგანოს შემოწმებისთვის. დაგვიკავშირდით — შევაფასოთ თქვენი პლატფორმის მდგომარეობა და ავაგოთ ზუსტი გაშვების გეგმა.