საკვების და წამლის სამართალი საქართველოში ეყრდნობა სურსათის უვნებლობისა და ცხოველის საკვების კოდექსს, რომელიც აერთიანებს სურსათის, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის სფეროებს. თუ თქვენი საქმიანობა ეხება სურსათის წარმოებას, იმპორტს ან რეალიზაციას, ან სასოფლო-სამეურნეო წარმოშობის პრეპარატების შემოტანას, ამ გვერდზე ნახავთ იმ ძირითად მოთხოვნებს, რომლებიც კანონით დგინდება. ადრევე განვმარტავთ ერთ მნიშვნელოვან საზღვარს: ადამიანის სამკურნალო საშუალებები რეგულირდება ცალკე კანონმდებლობით, რომელიც ამ კოდექსის ფარგლებს გარეთ არის — ამიტომ აქ საუბარია სურსათზე, ცხოველის საკვებზე და სასოფლო-სამედიცინო დანიშნულების პრეპარატებზე.
კოდექსის მიზანი და რეგულირების სფერო
კოდექსის მიზანია ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის, მომხმარებელთა ინტერესების, ცხოველთა ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობის, მცენარეთა სიჯანსაღის დაცვა, აგრეთვე სურსათის/ცხოველის საკვების უვნებლობის, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის სფეროებში სახელმწიფო რეგულირების ერთიანი პრინციპების განსაზღვრა და სახელმწიფო კონტროლის ეფექტიანი სისტემის ჩამოყალიბება. კოდექსი ვრცელდება სურსათის/ცხოველის საკვების, ცხოველის, მცენარის, ცხოველური და მცენარეული პროდუქტების წარმოებაზე, გადამუშავებასა და დისტრიბუციაზე, რომლებიც ხორციელდება საქართველოს ტერიტორიაზე, აგრეთვე პირველად წარმოებაზე, ცხოველთა ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობაზე, მცენარეთა სიჯანსაღზე, ვეტერინარულ პრეპარატებზე, პესტიციდებსა და აგროქიმიკატებზე.
საგანგებო წესი გამოიყენება საზღვარზე: სურსათის/ცხოველის საკვების უვნებლობის კონტროლი, ვეტერინარული კონტროლი და ფიტოსანიტარიული კონტროლი, რომლებიც უკავშირდება საქონლის საბაჟო საზღვარზე გადაადგილებას — იმპორტს, რეექსპორტს, ექსპორტს და ტრანზიტს — რეგულირდება ამ კოდექსით, საბაჟო კოდექსითა და სხვა შესაბამისი ნორმატიული აქტებით. კოდექსი ადგენს უვნებლობის ძირითად პრინციპებს, სახელმწიფო კონტროლის სახეებს, მიკვლევადობის მოთხოვნებს, უფლებამოსილი ორგანოების კომპეტენციებს, ბიზნესოპერატორის ვალდებულებებს და ექსპორტ-იმპორტის მოთხოვნებს.
ვის ვრცელდება გამარტივებული რეჟიმი და ოჯახური წარმოება
კანონი ითვალისწინებს გამარტივებულ მოთხოვნებს მთავრობის დადგენილებით იმ ბიზნესოპერატორისთვის, რომელსაც მცირე ბიზნესის სტატუსი აქვს და პირველადი პროდუქტის პირდაპირ მიწოდებას ახორციელებს საბოლოო მომხმარებლისთვის ან უშუალოდ მას მარაგებდები საცალო ვაჭრობის პუნქტისთვის; რომელიც ტრადიციული მეთოდებით მუშაობს; ან რომელიც მაღალმთიან რეგიონში არაქარხნული წესით ახორციელებს წარმოებას. გარდა ამისა, კოდექსით გათვალისწინებული სურსათის სახელმწიფო კონტროლი არ ვრცელდება ფიზიკური პირის მიერ სურსათისა და პირველადი წარმოების იმ შემთხვევებზე, რომლებიც ოჯახური წარმოების სუბიექტია — თუმცა ვეტერინარული და ფიტოსანიტარიული კონტროლის ფარგლებში ასეთ სუბიექტზე მაინც ვრცელდება მისთვის დაკავშირებული დებულებები.
სურსათის უვნებლობის მოთხოვნები
ბაზარზე განთავსებული სურსათი უნდა აკმაყოფილებდეს საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ უვნებლობის მოთხოვნებს, ხოლო მავნე სურსათის ბაზარზე განთავსება დაუშვებელია. სურსათი მავნედ ითვლება, თუ ის საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას, ან არ არის მიზანშეწონილი ადამიანის მიერ მოხმარებისთვის. უვნებლობის დადგენისას გათვალისწინებული უნდა იყოს: წარმოების, გადამუშავებისა და დისტრიბუციის, აგრეთვე პირველადი წარმოების მოთხოვნებთან შესაბამისობა; საბოლოო მომხმარებლის მიერ დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა; მომხმარებლისთვის მიწოდებული ინფორმაცია, ეტიკეტის ჩათვლით; სურსათის არა მხოლოდ მეყსეული, ხანმოკლე ან გრძელვადიანი გავლენა, არამედ ეფექტი მომდევნო თაობებზეც; შესაძლო ტოქსიკური კუმულაციური ეფექტი; და განსაკუთრებული კატეგორიის მომხმარებლის ჯანმრთელობაზე ზეგავლენის დონე, თუ სურსათი სწორედ ასეთი კატეგორიისთვისაა განკუთვნილი.
მნიშვნელოვანი წესი ეხება პარტიებს: თუ სურსათი მავნეა, მთელი პარტია მავნედ მიიჩნევა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა დეტალური შემოწმებით დადასტურდება, რომ პარტიის დანარჩენი ნაწილი აკმაყოფილებს მოთხოვნებს — და ამ შემოწმების ხარჯებს ანაზღაურებს ბიზნესოპერატორი. აგრეთვე იმის გათვალისწინებაც უნდა, რომ ფორმალური შესაბამისობა არ გამორიცხავს სააგენტოს მიერ ზომების მიღებას ბაზარზე განთავსების შესაზღუდავად, ასაკრძალად ან სურსათის ბაზრიდან ამოსაღებად, თუ არსებობს დასაბუთებული ეჭვი, რომ ის მაინც უვნებელი არ არის.
ვეტერინარული პრეპარატის სახელმწიფო რეგისტრაცია
საქართველოში წარმოებული ან იმპორტირებული ვეტერინარული პრეპარატის სახელმწიფო რეგისტრაციას ახორციელებს სააგენტო. აკრძალულია ისეთი ვეტერინარული პრეპარატის წარმოება, შემოტანა, რეალიზაცია და გამოყენება, რომელიც დადგენილი წესით არ არის რეგისტრირებული საქართველოში, გარდა კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისი შემთხვევებისა. კანონი განსაზღვრავს ვეტერინარული პრეპარატის დაშვების ორ რეჟიმს: აღიარებითი რეჟიმი — როდესაც პრეპარატი დაუშვა სხვა ქვეყნის ან სახელმწიფოთაშორისმა მარეგულირებელმა ორგანომ, რომელსაც განსაზღვრავს საქართველოს მთავრობა; და ეროვნული რეჟიმი — როდესაც სააგენტო ექსპერტიზისა და სარეგისტრაციო გამოცდის საფუძველზე გასცემს სარეგისტრაციო მოწმობას და შეიტანს პრეპარატს სახელმწიფო რეესტრში.
პესტიციდებისა და აგროქიმიკატების რეგისტრაცია
იგივე ლოგიკა ვრცელდება პესტიციდებსა და აგროქიმიკატებზე: საქართველოში წარმოებული ან იმპორტირებული პესტიციდისა და აგროქიმიკატის სახელმწიფო რეგისტრაციასაც ახორციელებს სააგენტო, და აკრძალულია დაურეგისტრირებელი პროდუქტის წარმოება, შემოტანა, რეალიზაცია და გამოყენება, გარდა კანონით დადგენილი გამონაკლისებისა. ეს ნიშნავს, რომ იმპორტიორმა და მწარმოებელმა ჯერ უნდა გაიაროს რეგისტრაცია და მხოლოდ შემდეგ დაიწყოს ბაზარზე განთავსება.
რეგისტრაციის გარეშე შემოტანის შემთხვევები
კანონი ზუსტად ასახელებს შემთხვევებს, როდესაც ვეტერინარული პრეპარატის, პესტიციდისა და აგროქიმიკატის რეგისტრაციის გარეშე შემოტანა მაინც შეიძლება:
- ექსპერიმენტული კვლევისთვის;
- რეგისტრაციისთვის — ნიმუშის სახით;
- გამოფენის, სიმპოზიუმის, კონფერენციის, ფორუმისა და კონგრესისთვის — ნიმუშის სახით, რეალიზაციის უფლების გარეშე;
- რეექსპორტისთვის;
- საწყობში/ტერმინალში შენახვის ან/და ტრანზიტის სასაქონლო ოპერაციაში მოქცევისთვის;
- განსაკუთრებულ პირობებში — სტიქიური უბედურება, მოსახლეობის მასობრივი დაზიანება, ეპიდემია, ეპიზოოტია, ეპიზოოტიის საშიშროება, ეგზოტიკური დაავადება — ჰუმანიტარული მიზნით და სხვა სახელმწიფოებრივი ინტერესის არსებობისას, გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს თანხმობით;
- თუ ეს არის შუალედური ან/და დაუფასოებელი ვეტერინარული პრეპარატი, პრეპარატის დასამზადებლად გამოსაყენებელი სუბსტანცია ან/და ნედლეული;
- თუ ეს არის ვეტერინარიაში გამოსაყენებელი სადიაგნოსტიკო საშუალება.
ეს ჩამონათვალი დახურულია: სხვა შემთხვევაში დაურეგისტრირებელი პროდუქტის ბაზარზე მოქცევა უკანონოა. დარღვევისთვის პასუხისმგებლობის ფორმებს კოდექსი ცალკე განსაზღვრავს, ამიტომ რისკის შეფასებისას სწორედ ამ ჩარჩოდან გადადგილებული ნებისმიერი ქმედება განიხილეთ როგორც პოტენციური სამართალდარღვევა.