რეკლამის შესახებ საქართველოს კანონი ოპერატიულ ცნებად „არასათანადო რეკლამას“ იყენებს — „ცრუ რეკლამა“ კანონმდებლო ტერმინი არ არის. თუ სხვა პირის რეკლამა თქვენს უფლებებს ზიანს აყენებს, კანონი ამ შემთხვევაზე საკუთარ ინსტრუმენტებს იძლევა. ამ გვერდზე განვმარტავთ ამ ინსტრუმენტებს რეკლამის შესახებ კანონის მუხლები 4, 15, 19, 20 და 21-ის საფუძველზე: ზოგად მოთხოვნებს, შენახვის ვადებს, პასუხისმგებლობის დაყოფას, კონტრრეკლამას და სასამართლო დაცვას.
ზოგადი მოთხოვნები რეკლამისადმი (მუხლი 4)
საწყისი წერტილი ზოგადი მოთხოვნებია. რეკლამა მისი წარდგენის მომენტშივე გასაგები უნდა იყოს სპეციალური ცოდნისა და ტექნიკური საშუალებების გამოუყენებლად. რეკლამა საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ვრცელდება სახელმწიფო ენაზე; უცხოურენოვანი წარწერა ზომით და რაოდენობით (გარდა ტელეპროდუქციისა) არ უნდა აღემატებოდეს სახელმწიფო ენაზე შესრულებულ ფორმას. აკრძალულია ისეთი საქონლის რეკლამირება, რომლის წარმოება და რეალიზაცია აკრძალულია ან სპეციალურ ნებართვას საჭიროებს და იგი მიღებული არ არის. იმ საქონლის რეკლამას, რომლის სერტიფიცირებაც აუცილებელია, უნდა ახლდეს აღნიშვნა „სერტიფიცირებულია“. რეკლამა არ უნდა უბიძგებდეს მოქალაქეებს ძალადობისკენ; აკრძალულია ფიზიკური პირის გამოსახულების ან სახელის გამოყენება ნებართვის გარეშე; მეწარმის შეთავაზებისას კი ფასი მხოლოდ ლარით უნდა იყოს გამოხატული.
არასათანადო რეკლამა და მასალის შენახვის ვადები (მუხლი 4 და მუხლი 15)
კანონი პირდაპირ აწესრიგებს: აკრძალულია არასათანადო რეკლამის განთავსება და გავრცელება. იგი ჩადენილი ქმედების, საზოგადოებრივი საშიშროების ხარისხისა და ხასიათის შესაბამისად იწვევს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ პასუხისმგებლობას. ეს ფორმულირება მნიშვნელოვანია: პასუხისმგებლობას განსაზღვრავს კანონმდებლობა და მისი ზომა ჩადენილ ქმედებასა და საზოგადოებრივი საშიშროების ხარისხსა და ხასიათს უკავშირდება.
არასათანადო რეკლამის დადგენისას მნიშვნელოვანია სარეკლამო მასალის შენახვის წესიც: რეკლამის დამკვეთი, მწარმოებელი და გამავრცელებელი ვალდებულნი არიან შეინახონ სარეკლამო მასალები ან მათი ასლები, მათში შემდგომში შეტანილი ყველა ცვლილების ჩათვლით, რეკლამის უკანასკნელად გავრცელების დღიდან 2 თვის განმავლობაში — ხოლო თუ სარეკლამო მასალა სადავო გახდა, შენახვის ვალდებულება გაგრძელდება შესაბამისი ორგანოების მიერ ამ დავის გადაწყვეტამდე.
სამი მხარის პასუხისმგებლობა (მუხლი 20)
კანონი პასუხისმგებლობას სამ სუბიექტს შორის ანაწილებს — და ეს დაყოფა პრეტენზიის მიმართულებას განსაზღვრავს: რეკლამის დამკვეთი პასუხს აგებს რეკლამის შესაქმნელად წარდგენილი ინფორმაციის შინაარსზე, თუ არ დამტკიცდა, რომ დარღვევა მოხდა მწარმოებლის ან გამავრცელებლის მიზეზით; რეკლამის მწარმოებელი პასუხს აგებს იმ ნაწილში, რომელიც ეხება რეკლამის გაფორმებას, წარმოებას ან მომზადებას; რეკლამის გამავრცელებელი კი — იმ ნაწილში, რომელიც ეხება გავრცელების დროს, ადგილს ან საშუალებებს.
პრაქტიკული დასკვნა: მიმართვამდე უნდა დაიდგინოთ, რომელი ელემენტია დარღვეული — შინაარსი, გაფორმება თუ გავრცელება — და შესაბამისად აირჩიოთ პასუხისმგებელი სუბიექტი. შეცდომა ამ ეტაპზე დროს აკარგვებს და პრეტენზიას არასწორ მიმართულებას აძლევს.
კონტრრეკლამა — გამოსწორების ინსტრუმენტი (მუხლი 19)
სანქციებთან ერთად კანონი გამოსწორების საშუალებასაც იძლევა: კონტრრეკლამა უნდა გავრცელდეს იმავე საშუალებებით და მათი თანამიმდევრობის, სივრცისა და ადგილის იმავე მახასიათებლების გამოყენებით, რომლებითაც არასათანადო რეკლამა. ეს მოთხოვნა იმას ემსახურება, რომ გამოსწორება რეალურად მიაღწიოს იმავე აუდიტორიამდე, რომელმაც არასათანადო ინფორმაცია მიიღო — წვრილი დათქმა კი არა, გამოსწორების არსია.
ასევე მნიშვნელოვანია: პასუხისმგებლობის დაკისრება რეკლამის დამკვეთს, მწარმოებელს და გამავრცელებელს არ ათავისუფლებს დარღვევის აღკვეთისაგან და კონტრრეკლამის განხორციელების თაობაზე გადაწყვეტილების შესრულებისაგან. ანუ პასუხისმგებლობა და გამოსწორება ერთმანეთს არ გამორიცხავს — ორივე ერთად დგება.
სასამართლო დაცვა და ზედამხედველობა (მუხლი 21)
კანონი პირდაპირ აწესრიგებს დაზარალებულის უფლებებს: პირებს, რომელთა უფლებები და ინტერესები დარღვეულია არასათანადო რეკლამის შედეგად, უფლება აქვთ დადგენილი წესით, სარჩელით მიმართონ სასამართლოს ჯანმრთელობისა და ქონებისათვის, სახელის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციისათვის მიყენებული ზიანის კომპენსაციის თაობაზე და მოითხოვონ არასათანადო რეკლამის საჯაროდ უარყოფა. ეს ბიზნეს-რეპუტაციის დაცვის ერთ-ერთი ყველაზე პირდაპირი გზაა.
ზედამხედველობის სტრუქტურაც უმნიშვნელო არ არის: გარდა იმისა, რომ დამკვეთები, მწარმოებლები და გამავრცელებლები პასუხს აგებენ კანონმდებლობის შესაბამისად, კანონით დადგენილი მოთხოვნების შესრულებისთვის მუნიციპალურ დონეზე პასუხისმგებელია მუნიციპალიტეტის ორგანო ან თვითმმართველი ქალაქის მიერ დაფუძნებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, სამაუწყებლო რეკლამის ნორმების შეუსრულებლობაზე პასუხისმგებლობას კი საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისია აკისრებს. კანონი ასევე ითვალისწინებს გასაჩივრების გზას: მათ უფლება აქვთ განცხადებით მიმართონ სასამართლოს ამ გადაწყვეტილებების სრულად ან ნაწილობრივ ბათილად ცნობის შესახებ.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ — ხშირად დასმული კითხვები არასათანადო რეკლამაზე.
რა არის არასათანადო რეკლამა?
რეკლამის შესახებ კანონის ოპერატიული ცნებაა „არასათანადო რეკლამა“ — „ცრუ რეკლამა“ კანონმდებლო ტერმინი არ არის. მისი განთავსება და გავრცელება აკრძალულია და იწვევს ჩადენილი ქმედების, საზოგადოებრივი საშიშროების ხარისხისა და ხასიათის შესაბამის პასუხისმგებლობას.
რამდენ ხნით უნდა შეინახოს სარეკლამო მასალა?
რეკლამის დამკვეთი, მწარმოებელი და გამავრცელებელი ვალდებულია შეინახოს სარეკლამო მასალები ან მათი ასლები, ყველა შემდგომი ცვლილების ჩათვლით, რეკლამის უკანასკნელად გავრცელების დღიდან 2 თვის განმავლობაში — დავის შემთხვევაში მის გადაწყვეტამდე.
ვინ პასუხობს არასათანადო რეკლამაზე?
პასუხისმგებლობა სამად იყოფა: დამკვეთი პასუხს აგებს წარდგენილი ინფორმაციის შინაარსზე, მწარმოებელი — გაფორმებასა და წარმოებაზე, გამავრცელებელი — გავრცელების დროზე, ადგილსა და საშუალებებზე.
რა შეიძლება მოვითხოვოთ სასამართლოში?
მიყენებული ზიანის კომპენსაცია ჯანმრთელობისთვის, ქონებისთვის, სახელისთვის, ღირსებისთვის და საქმიანი რეპუტაციისთვის, აგრეთვე არასათანადო რეკლამის საჯაროდ უარყოფა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
არასათანადო რეკლამის საქმე იწყება ფიქსაციით: სარეკლამო მასალის შენახვა, გავრცელების ადგილისა და დროის დოკუმენტირება, მიყენებული ზიანის გამოთვლა. გაითვალისწინეთ: რეკლამაში ფასის მითითების საკითხს კანონი ცალკე აწესრიღებს მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ კანონის შესაბამისად, ამიტომ შეფასება სხვა ნორმებთან კოორდინაციასაც საჭიროებს. შემდეგ დგება სტრატეგიული არჩევანი — ზედამხედველ ორგანოსთან მიმართვა, სასამართლოში სარჩელი თუ ორივე პარალელურად. ჩვენი გუნდი დაგეხმარებათ პოზიციის ჩამოყალიბებაში, მტკიცებულებების სისტემატიზაციაში, კონტრრეკლამის მოთხოვნისა და ზიანის კომპენსაციის სარჩლის მომზადებაში. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — შევაფასებთ თქვენს სიტუაციას რეკლამის შესახებ კანონის ჩარჩოში და მოგცემთ კონკრეტული ნაბიჯების გეგმას.