გასართობი სამართალი ამერიკული სამართლიდან შემოსული ქოლგისებრი ცნებაა, რომელიც აერთიანებს კინოს, ტელევიზიის, მუსიკის, თეატრისა და სპორტის ინდუსტრიებთან დაკავშირებულ სამართლებრივ საკითხებს. საქართველოში ასეთი სახელწოდების კანონი არ არსებობს: ეს სფერო თავმოყრილია ცალკეული ქმედებებისაგან, რომელთა სამართლებრივ ბირთვს წარმოადგენს საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ კანონი, ხოლო მედიასერვისების რეგულირება მაუწყებლობის შესახებ კანონმდებლობას ეყრდნობა.
კანონის რეგულირების სფერო
საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ კანონის პირველი მუხლი განსაზღვრავს, რომ იგი არეგულირებს საავტორო ქონებრივ და პირად არაქონებრივ უფლებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, რომლებიც წარმოიშობა მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებთა შექმნისას და გამოყენებისას. ამასთან, კანონი ფარავს შემსრულებლის, ფონოგრამისა და ვიდეოგრამის დამამზადებლებისა და მაუწყებლობის ორგანიზაციის მომიჯნავე უფლებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, ისევე როგორც მონაცემთა ბაზის დამამზადებლის უფლებებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს. სწორედ ეს სამი წრე — ავტორები, შემსრულებლები და მწარმოებლები — ქმნის გასართობი ინდუსტრიის სამართლებრივ რუკას.
რა არის დაცული და რა არა
მეხუთე მუხლის მიხედვით, საავტორო უფლება ვრცელდება მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებებზე, რომლებიც ინტელექტუალურ-შემოქმედებითი საქმიანობის შედეგს წარმოადგენს, განურჩევლად ნაწარმოების დანიშნულებისა, ავკარგიანობისა, ჟანრისა, მოცულობისა, გამოხატვის ფორმისა და საშუალებისა. უფლება ვრცელდება ნაწარმოებზე, რომელიც ობიექტური ფორმით არსებობს, მიუხედავად იმისა, მოხდა თუ არა მისი გამოცემა ან საჯარო გაცნობა. ამასთან, საავტორო უფლება არ ვრცელდება იდეებზე, მეთოდებზე, პროცესებზე, სისტემებზე, საშუალებებზე, კონცეფციებზე, პრინციპებზე, აღმოჩენებსა და ფაქტებზე, მაშინაც კი, თუ ისინი გამოხატულია ან ახსნილია ნაწარმოებში.
ნაწარმოებთა კატეგორიები
მეექვსე მუხლი ჩამოთვლის დაცული ობიექტებს, რომლებიც გასართობ ინდუსტრიას აქტუალურს ხდის: ლიტერატურული ნაწარმოებები, მათ შორის წიგნი, ბროშურა, სტატია და კომპიუტერული პროგრამა; დრამატული და მუსიკალურ-დრამატული ნაწარმოებები, ქორეოგრაფიისა და პანტომიმის ნაწარმოებები და სხვა სასცენო ნაწარმოებები; მუსიკალური ნაწარმოებები ტექსტით ან უტექსტოდ; აუდიოვიზუალური ნაწარმოებები; სახვითი ხელოვნების, დეკორატიულ-გამოყენებითი და თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნების ნაწარმოებები; ფოტოგრაფიული ნაწარმოებები; რუკები, გეგმები და ესკიზები; გადამუშავებული ნაწარმოებები — თარგმანი, ადაპტაცია, ეკრანიზაცია, ინსცენირება, კომპილაცია, მუსიკალური არანჟირება; აგრეთვე შედგენილი ნაწარმოებები — კრებული, ენციკლოპედია, ანთოლოგია, მონაცემთა ბაზა.
მნიშვნელოვანია, რომ გადამუშავებულ და შედგენილ ნაწარმოებთა დაცვა ხორციელდება ორიგინალური ნაწარმოების თანაბრად, ხოლო კომპიუტერული პროგრამის დაცვა ვრცელდება ყველა სახის პროგრამაზე, ოპერაციული სისტემების ჩათვლით, საწყისი ტექსტისა და ობიექტური კოდის ჩათვლით. ასე რომ, თამაშის გადამუშავებული ვერსიაც და მუსიკის ახალი არანჟირებაც იმავე დაცვით სარგებლობს, რაც საწყისი ქმნილება.