რატომ არის ტრანსფერტული ფასწამოყვანა სათამაშო ჰოლდინგების საკვანძო საკითხი
სათამაშო ბიზნესი ჩვეულებრივ ჰოლდინგური სტრუქტურით ფუნქციონირებს: ერთი კომპანია ფლობს ნებართვას, მეორე უზრუნველყოფს ტექნოლოგიურ პლატფორმას, მესამე მართავს მარკეტინგს, ხოლო მეოთხე აწარმოებს სალაროების ქსელს. ამ კომპანიებს შორის ყოველდღიურად ხდება მომსახურების, ლიცენზიების, სატელევიზიო უფლებებისა და ბრენდის გამოყენების ხელშეკრულებები, და სწორედ ამ ჯგუფშიდა გარიგებებზე არის მიმართული საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 126-ე, 127-ე, 128-ე და 129-ე მუხლებით დადგენილი ტრანსფერტული ფასწამოყვანის რეჟიმი. თუ ჯგუფის საწარმოებს შორის ფასი განსხვავდება იმ ფასისგან, რომელსაც დამოუკიდებელი მხარეები შეთანხმდებოდნენ, საგადასახადო ორგანოს გამოჩნდა კანონიერი საფუძველი დასაბეგრი მოგების კორექტირებისთვის.
ამ გვერდიდან თქვენ შეიტყობთ, როგორ განისაზღვრება ურთიერთდამოკიდებული პირების ცნება, რას მოითხოვს საბაზრო პრინციპი, რომელი ხუთი მეთოდით შეიძლება საერთაშორისო კონტროლირებული ოპერაციების შეფასება და როგორ უნდა იყოს მოწესრიგებული დოკუმენტაცია, რომ მოთხოვნის შემთხვევაში ჯგუფმა გამართლება წარადგინოს.
ურთიერთდამოკიდებული პირების ცნება და კონტროლირებული ოპერაციები
საგადასახადო კოდექსის 126-ე მუხლი ადგენს, რომ ორი პირი ურთიერთდამოკიდებულია, თუ ერთი პირი პირდაპირ ან არაპირდაპირ მონაწილეობს მეორე პირის მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში, ანდა ერთი და იგივე პირები პირდაპირ ან არაპირდაპირ მონაწილეობენ ორი პირის მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში. პირი ითვლება მონაწილედ საწარმოს მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში, თუ იგი პირდაპირ ან არაპირდაპირ ფლობს საწარმოს 50 პროცენტზე მეტს ან პრაქტიკულად ახორციელებს საწარმოს სამეწარმეო გადაწყვეტილებების კონტროლს. დამოუკიდებელი არიან ის პირები, რომლებიც ურთიერთდამოკიდებულნი არ არიან.
გადამწყვეტი აქცენტი შემდეგშია: ურთიერთდამოკიდებულ პირებს შორის ნებისმიერი ოპერაცია კონტროლირებულია, ხოლო დამოუკიდებელ პირებს შორის ნებისმიერი ოპერაცია დამოუკიდებელია. ეს ნიშნავს, რომ ჰოლდინგის შიგნით არ არსებობს „მცირე“ ან „ტექნიკური“ გარიგება — მენეჯმენტის ტარიფიც და სათამაშო პლატფორმის სერვისის საფასურიც კონტროლირებული ოპერაციაა და საბაზრო პრინციპით უნდა შეფასდეს, თუ ის საერთაშორისო ხასიათისაა. მუხლი აგრეთვე განსაზღვრავს მარჟისა და ოპერაციის პირობის ცნებებს: მარჟა რენტაბელობის კოეფიციენტია, რომელიც გამოიანგარიშება შესყიდვების, გაყიდვების, დანახარჯებისა და აქტივების მაჩვენებლების თანაფარდობით, ხოლო ოპერაციის პირობა — შესაბამისი შეფასების მეთოდის გამოყენებისას გამოყენებული ფინანსური ან სხვა მაჩვენებელი.
საბაზრო პრინციპი საერთაშორისო კონტროლირებული ოპერაციებისთვის
127-ე მუხლის მიხედვით, თუ საქართველოს საწარმო ახორციელებს ერთ ან რამდენიმე ფინანსურ ან კომერციულ ოპერაციას ურთიერთდამოკიდებულ საწარმოსთან, რომელიც არ არის საქართველოს საწარმო, თითოეული ასეთი საწარმო თავის დასაბეგრ მოგებას საბაზრო პრინციპის შესაბამისად განსაზღვრავს. დასაბეგრი მოგება შესაბამისობაშიაა, თუ ოპერაციის პირობები არ განსხვავდება იმ პირობებისგან, რომლებსაც დამოუკიდებელი საწარმოები შედარებად ვითარებაში შეთანხმდებოდნენ შედარებადი ოპერაციების დროს.
თუ დადგენილი პირობები საბაზრო პრინციპს არ შეესაბამება, ნებისმიერი ოდენობის მოგება, რომელიც საბაზრო პრინციპის შესაბამისობისას წარმოეშობოდა რომელიმე საწარმოს, მაგრამ შეუსაბამობის გამო არ წარმოეშვა, შეიძლება ჩართულ იქნეს ამ საწარმოს დასაბეგრ მოგებაში და დაიბეგროს. შედარებადობის შეფასებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს მნიშვნელოვანი განსხვავებები და შესაძლებელია დამოუკიდებელი ოპერაციის ფინანსური მაჩვენებლის გონივრულად ზუსტი შესწორებაც. მუხლი აგრეთვე ვრცელდება ოპერაციებზე შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყნის რეზიდენტთან — მიუხედავად იმისა, ურთიერთდამოკიდებული პირები არიან თუ არა — და ასეთი ოპერაცია კონტროლირებულად ითვლება; იგივე რეჟიმი ეხება საწარმოს ოპერაციებს თავის მუდმივ დაწესებულებასთანაც. კრიტერიუმებს, რომლების დაკმაყოფილებისას ოპერაციის ფასი საბაზრო ფასად ჩაითვლება, განსაზღვრავს საქართველოს ფინანსთა მინისტრი.
შეფასების მეთოდები და მათი გამოყენება
128-ე მუხლი საერთაშორისო კონტროლირებული ოპერაციების შეფასებისთვის ხუთ მეთოდს აწესრიგებს. პირველია შედარებადი დამოუკიდებელი ფასის მეთოდი, რომლითაც კონტროლირებული ოპერაციით გადაცემულ საქონელსა და მომსახურებაზე დადებული ფასი უდარდება შედარებადი დამოუკიდებელი ოპერაციის ფასს. მეორეა გადაყიდვის ფასის მეთოდი, სადაც შესყიდული საქონლის გაყიდვისას მიღებული მარჟა შეიდარება დამოუკიდებელი ჯაჭურის მარჟას. მესამეა ფასნამატის მეთოდი, რომელიც პირდაპირ და არაპირდაპირ გაწეულ ხარჯებზე დადებულ ფასნამატს ადარებს შედარებად დამოუკიდებელ ფასნამატს.
მეოთხეა ოპერაციის სუფთა მარჟის მეთოდი: საწარმოს მიერ შესაბამისი მაჩვენებლის — დანახარჯების, გაყიდვების ან აქტივების — მიმართ მიღებული სუფთა მოგების მარჟა შეიდარება შედარებადი დამოუკიდებელი ოპერაციის სუფთა მარჟას. მეხუთეა ოპერაციის მოგების გაყოფის მეთოდი, რომლითაც თითოეულ მონაწილე საწარმოს მიეკუთვნება ის წილი, რომელსაც დამოუკიდებელი საწარმო შედარებად ვითარებაში მიიღებდა. კოდექსი მკაფიოდ აწესებს: ფასი განისაზღვრება კონკრეტული შემთხვევისთვის ყველაზე უკეთ მისასადაგებელი მეთოდით, ამიტომ მეთოდის არჩევანი თავად არის დასაბუთების საგანი და არა ფორმალობა.
დოკუმენტაცია, შესწორებები და შემოწმება
129-ე მუხლის მიხედვით, საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნის შემთხვევაში გადასახადის გადამხდელი ვალდებულია გააკეთოს ახსნა-განმარტება, რის საფუძველზე თვლის მიღებულ მოგებას საბაზრო პრინციპის შესაბამისად, და უფლებამოსილია წარმოადგინოს საკმარისი ინფორმაცია და ანალიზი ამ გამართლების დასამყარებლად. ჯგუფის შიდა ანგარიშგება სწორედ ამ მომენტისთვის არის განკუთვნილი: იგი ასახავს, ვინ, ვისგან, რა ფასად იღებს მომსახურებას და რატომ არის ეს ფასი საბაზრო.
სპეციალური დებულებები სხვა ქვეყნის კორექტირებასაც აწესრიგებს: თუ უცხო ქვეყნის საგადასახადო ორგანომ შეიტანა შესწორება, რომლის შედეგადაც იმ ქვეყანაში დაიბეგრა მოგების ის ნაწილი, რომელიც საქართველოში იყო დაბეგრილი, და ამ ქვეყანასთან დადებული აქვს ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ შეთანხმება, ქართული საგადასახადო ორგანო გადამხდელის მოთხოვნის საფუძველზე გადაამოწმებს შესწორების შესაბამისობას და შესაბამისობის შემთხვევაში კორექტირებას ახდენს. მეთოდების გამოყენების წესები, დოკუმენტთა ნუსხა და სხვა პროცედურული საკითხები განისაზღვრება ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით, ხოლო კონტროლირებული ოპერაციების შემოწმების გადაწყვეტილებას იღებს შემოსავლების სამსახურის უფროსი.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის ითვლებიან ჰოლდინგის კომპანიები ურთიერთდამოკიდებულად?
როდესაც ერთი პირი პირდაპირ ან არაპირდაპირ მონაწილეობს მეორეს მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში, მათ შორის 50 პროცენტზე მეტი წილის ფლობით ან სამეწარმეო გადაწყვეტილებების პრაქტიკული კონტროლით, ანდა როცა ერთი და იგივე პირები მონაწილეობენ ორივე საწარმოში.
რომელი მეთოდით უნდა შეფასდეს ჯგუფის შიდა ოპერაცია?
კოდექსი შედარებადი დამოუკიდებელი ფასის, გადაყიდვის ფასის, ფასნამატის, სუფთა მარჟისა და მოგების გაყოფის მეთოდებს აწესრიგებს. ფასი განისაზღვრება კონკრეტული ოპერაციისთვის ყველაზე უკეთ მისასადაგებელი მეთოდით, ამიტომ არჩევანი უნდა იყოს დასაბუთებული.
რა ხდება, თუ სხვა ქვეყანაში ჯგუფის კომპანიას მოგებას შეუსწორეს?
თუ არსებობს ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმება და მოგების იგივე ნაწილი დაიბეგრა საქართველოშიც, ქართული ორგანო გადამხდელის მოთხოვნით გადაამოწმებს შესწორებას და შესაბამისობის შემთხვევაში ახდენს კორექტირებას.
ვინ წყვეტს კონტროლირებული ოპერაციების შემოწმების დაწყებას?
საერთაშორისო კონტროლირებული ოპერაციების შემოწმებაზე გადაწყვეტილებას იღებს შემოსავლების სამსახურის უფროსი, ხოლო პროცედურული წესები ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით არის დადგენილი.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენ მოვამზადებთ თქვენი ჰოლდინგის ჯგუფშიდა ხელშეკრულებების ტრანსფერტულ მოდელს, შევარჩევთ ყველაზე მისასადაგებელ შეფასების მეთოდს და ავაწყობთ დოკუმენტაციას, რომელიც საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნაზე საბაზრო პრინციპის დამადასტურებლად წარიდგენა. დაგეხმარებით უცხოური კორექტირებების საკითხშიც და შემოწმებისთვის მომზადებაშიც. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე თქვენი ჯგუფის სტრუქტურის შეფასებისთვის.