რატომ არის ტრანსფერტული ფასწამოყვანა სათამაშო ჰოლდინგების საკვანძო საკითხი
სათამაშო ბიზნესი ჩვეულებრივ ჰოლდინგური სტრუქტურით ფუნქციონირებს: ერთი კომპანია ფლობს ნებართვას, მეორე უზრუნველყოფს ტექნოლოგიურ პლატფორმას, მესამე მართავს მარკეტინგს, ხოლო მეოთხე აწარმოებს სალაროების ქსელს. ამ კომპანიებს შორის ყოველდღიურად ხდება მომსახურების, ლიცენზიების, სატელევიზიო უფლებებისა და ბრენდის გამოყენების ხელშეკრულებები, და სწორედ ამ ჯგუფშიდა გარიგებებზე არის მიმართული საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 126-ე, 127-ე, 128-ე და 129-ე მუხლებით დადგენილი ტრანსფერტული ფასწამოყვანის რეჟიმი. თუ ჯგუფის საწარმოებს შორის ფასი განსხვავდება იმ ფასისგან, რომელსაც დამოუკიდებელი მხარეები შეთანხმდებოდნენ, საგადასახადო ორგანოს გამოჩნდა კანონიერი საფუძველი დასაბეგრი მოგების კორექტირებისთვის.
ამ გვერდიდან თქვენ შეიტყობთ, როგორ განისაზღვრება ურთიერთდამოკიდებული პირების ცნება, რას მოითხოვს საბაზრო პრინციპი, რომელი ხუთი მეთოდით შეიძლება საერთაშორისო კონტროლირებული ოპერაციების შეფასება და როგორ უნდა იყოს მოწესრიგებული დოკუმენტაცია, რომ მოთხოვნის შემთხვევაში ჯგუფმა გამართლება წარადგინოს.
ურთიერთდამოკიდებული პირების ცნება და კონტროლირებული ოპერაციები
საგადასახადო კოდექსის 126-ე მუხლი ადგენს, რომ ორი პირი ურთიერთდამოკიდებულია, თუ ერთი პირი პირდაპირ ან არაპირდაპირ მონაწილეობს მეორე პირის მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში, ანდა ერთი და იგივე პირები პირდაპირ ან არაპირდაპირ მონაწილეობენ ორი პირის მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში. პირი ითვლება მონაწილედ საწარმოს მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში, თუ იგი პირდაპირ ან არაპირდაპირ ფლობს საწარმოს 50 პროცენტზე მეტს ან პრაქტიკულად ახორციელებს საწარმოს სამეწარმეო გადაწყვეტილებების კონტროლს. დამოუკიდებელი არიან ის პირები, რომლებიც ურთიერთდამოკიდებულნი არ არიან.
გადამწყვეტი აქცენტი შემდეგშია: ურთიერთდამოკიდებულ პირებს შორის ნებისმიერი ოპერაცია კონტროლირებულია, ხოლო დამოუკიდებელ პირებს შორის ნებისმიერი ოპერაცია დამოუკიდებელია. ეს ნიშნავს, რომ ჰოლდინგის შიგნით არ არსებობს „მცირე“ ან „ტექნიკური“ გარიგება — მენეჯმენტის ტარიფიც და სათამაშო პლატფორმის სერვისის საფასურიც კონტროლირებული ოპერაციაა და საბაზრო პრინციპით უნდა შეფასდეს, თუ ის საერთაშორისო ხასიათისაა. მუხლი აგრეთვე განსაზღვრავს მარჟისა და ოპერაციის პირობის ცნებებს: მარჟა რენტაბელობის კოეფიციენტია, რომელიც გამოიანგარიშება შესყიდვების, გაყიდვების, დანახარჯებისა და აქტივების მაჩვენებლების თანაფარდობით, ხოლო ოპერაციის პირობა — შესაბამისი შეფასების მეთოდის გამოყენებისას გამოყენებული ფინანსური ან სხვა მაჩვენებელი.
საბაზრო პრინციპი საერთაშორისო კონტროლირებული ოპერაციებისთვის
127-ე მუხლის მიხედვით, თუ საქართველოს საწარმო ახორციელებს ერთ ან რამდენიმე ფინანსურ ან კომერციულ ოპერაციას ურთიერთდამოკიდებულ საწარმოსთან, რომელიც არ არის საქართველოს საწარმო, თითოეული ასეთი საწარმო თავის დასაბეგრ მოგებას საბაზრო პრინციპის შესაბამისად განსაზღვრავს. დასაბეგრი მოგება შესაბამისობაშიაა, თუ ოპერაციის პირობები არ განსხვავდება იმ პირობებისგან, რომლებსაც დამოუკიდებელი საწარმოები შედარებად ვითარებაში შეთანხმდებოდნენ შედარებადი ოპერაციების დროს.
თუ დადგენილი პირობები საბაზრო პრინციპს არ შეესაბამება, ნებისმიერი ოდენობის მოგება, რომელიც საბაზრო პრინციპის შესაბამისობისას წარმოეშობოდა რომელიმე საწარმოს, მაგრამ შეუსაბამობის გამო არ წარმოეშვა, შეიძლება ჩართულ იქნეს ამ საწარმოს დასაბეგრ მოგებაში და დაიბეგროს. შედარებადობის შეფასებისას გათვალისწინებული უნდა იყოს მნიშვნელოვანი განსხვავებები და შესაძლებელია დამოუკიდებელი ოპერაციის ფინანსური მაჩვენებლის გონივრულად ზუსტი შესწორებაც. მუხლი აგრეთვე ვრცელდება ოპერაციებზე შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყნის რეზიდენტთან — მიუხედავად იმისა, ურთიერთდამოკიდებული პირები არიან თუ არა — და ასეთი ოპერაცია კონტროლირებულად ითვლება; იგივე რეჟიმი ეხება საწარმოს ოპერაციებს თავის მუდმივ დაწესებულებასთანაც. კრიტერიუმებს, რომლების დაკმაყოფილებისას ოპერაციის ფასი საბაზრო ფასად ჩაითვლება, განსაზღვრავს საქართველოს ფინანსთა მინისტრი.


