გაფართოების სამი სტრუქტურული კარი
ქართული ოპერატორის საერთაშორისო გაფართოებისას სტრატეგიის შერჩევა სამი სტრუქტურული კარით იწყება: ფილიალით, ქალიშვილი კომპანიით და წილობრივი გარიგებით. „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მუხლი 15 განსაზღვრავს: მეწარმეს შეუძლია დააარსოს ფილიალი, და ეს ფილიალი იურიდიული პირი არ არის. საქართველოში რეგისტრირებული მეწარმის ფილიალი არ რეგისტრირდება, ხოლო საზღვარგარეთ რეგისტრირებული მეწარმის ფილიალი ქართულ რეესტრში განსაზღვრული მონაცემებით რეგისტრირდება — მათ შორის ფილიალის საფირმო სახელწოდებით, იურიდიული მისამართით და ხელმძღვანელის წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მოცულობით.
ფილიალის არსი მარტივია: ეს არის მეწარმის გაგრძელება სხვა წერტილში, ცალკე სუბიექტის გარეშე. უცხოეთში გასვლისას ეს იმას ნიშნავს, რომ ქართული ოპერატორი საკუთარი სახელით და საკუთარი პასუხისმგებლობით მოქმედებს უცხოურ ბაზარზე — რაც სწრაფია, მაგრამ რისკს მთლიანად მშობელ სტრუქტურაზე ტოვებს და ადგილობრივ სამართალს სტრუქტურულ ბარიერს არ უქმნის.
ქალიშვილი კომპანია და რეორგანიზებადი გზები
მეორე კარი — ცალკე იურიდიული პირის დაფუძნება ან შეძენა სამიზნე ბაზარზე. ამ გზაზე გადასვლა ხშირად რეორგანიზაციის ფორმებს ეყრდნობა: მუხლი 59-ის მიხედვით, სამეწარმეო საზოგადოების რეორგანიზაცია დასაშვებია გარდაქმნით, შერწყმით — მიერთებით ან გაერთიანებით — და გაყოფით, დაყოფით ან გამოყოფით. რეორგანიზაციის შესახებ გადაწყვეტილებაზე ლიკვიდაციისთვის დადგენილი შეტყობინების წესები ვრცელდება, რაც კრედიტორების ინფორმირების დისციპლინას ქმნის.
ქალიშვილი კომპანია სტრატეგიულ უპირატესობას სამ ჭრილში იძლევა: პასუხისმგებლობის სტრუქტურული შეზღუდვა, ადგილობრივი ლიცენზიებისა და საბანკო ურთიერთობების ცალკე პროფილი, და მესამე პირებთან ოპერაციების საჯარო გამიჯვნა. უარყოფითი მხარე — ორმაგი ადმინისტრაციული ფენა და ინტერკომპანიური გარიგებების ტრანსფერტული კონტროლი, რომელიც საგადასახადო კოდექსის ცალკე თავით რეგულირდება.
წილობრივი გარიგება შესვლისა და გასვლის ინსტრუმენტად
მესამე კარი წილობრივია. მუხლი 141-ის მიხედვით, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების პარტნიორს შეუძლია თავისი წილის გადაცემა — გასხვისება ან უფლებრივი დატვირთვა — საზოგადოებისა და პარტნიორთა თანხმობის გარეშე; შეზღუდვის დაწესება მხოლოდ ყოველი დაზარალებული პარტნიორის თანხმობითაა შესაძლებელი. შეთანხმება წერილობით ფორმდება, საზოგადოებას გაფორმებისთანავე ეცნობება, და გადაცემა ძალაში შედის მარეგისტრირებელი ორგანოს მიერ ახალი პარტნიორის სახელზე რეგისტრაციისთანავე.
წილობრივი გზა საერთაშორისო პარტნიორობისთვის ყველაზე მოქნილია: უცხოური ინვესტორის შესვლა ქართულ ოპერატორში ან, პირიქით, ქართული ოპერატორის შესვლა უცხოურ სტრუქტურაში სწორედ წილის გადაცემით ხდება. ამასთან, კანონი სოლიდარულ პასუხისმგებლობასაც მოითხოვს: გასხვისების მომენტში გასხვისებულ წილთან დაკავშირებული შეუსრულებელი ვალდებულებებისთვის საზოგადოების წინაშე სოლიდარულად პასუხობენ როგორც გამსხვისებელი, ისე შემძენი პარტნიორები, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.


