ერთი სტრუქტურა — მრავალი იურისდიქცია
სათამაშო ოპერატორი, რომელიც რამდენიმე იურისდიქციაში მუშაობს, კლიენტის გამოვლენისა და ფულის გათეთრების აღკვეთის ერთიან სივრცეში აღმოჩნდება: ქართული ანგარიშვალდებული პირის ვალდებულებები ჯგუფის სხვა წევრების საქმიანობას ეხება ისე, როგორც ეს „ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის ხელშეწყობის შესახებ“ კანონი განსაზღვრავს. სამი ნორმა ქმნის ამ სივრცის ჩარჩოს: გაძლიერებული პრევენციული ღონისძიებები, მაღალი რისკის იურისდიქციები და შესაბამისობის კონტროლი ჯგუფის დონეზე.
პრაქტიკული დასკვნა მარტივია: მულტი-იურისდიქციურობა კლიენტის გამოვლენისა და გათეთრების აღკვეთის რეჟიმს არ ანაწილებს — ის მას ერთ სისტემად კონსოლიდირებს სათხოვრად. სწორედ ამიტომ სტრუქტურის დაგეგმვა კომპლაინსის დიზაინით უნდა დაიწყოს და არა — პირიქით.
გაძლიერებული პრევენციული ღონისძიებები
მუხლი 18 ადგენს: ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია გამოვლენილი რისკების შესაბამისად, მაღალი რისკის დონისთვის მიკუთვნებული კლიენტის მიმართ, საერთო პრევენციული ღონისძიებების გარდა, განახორციელოს დამატებითი ღონისძიებები: მოიპოვოს კლიენტის ან/და ბენეფიციარი მესაკუთრის ქონებისა და საქმიანობის შესახებ დამატებითი ინფორმაცია; გაზარდოს საიდენტიფიკაციო მონაცემების განახლების სიხშირე; მოიპოვოს საქმიანი ურთიერთობის განზრახული ხასიათის — მათ შორის მოსალოდნელ გარიგებათა მიზნებისა და საფუძვლების — შესახებ დამატებითი ინფორმაცია; და ხელმძღვანელობისგან მიიღოს საქმიანი ურთიერთობის დამყარების ან გაგრძელების ნებართვა.
ეს ბოლო ელემენტი — ხელმძღვანელობის ნებართვა — ორგანიზაციული დიზაინის საკითხია: ჯგუფურ სტრუქტურაში უნდა განისაზღვროს, ვინ არის „ხელმძღვანელობა“ თითოეულ იურისდიქციაში და რომელ დონეზე ერთიანდება ეს გადაწყვეტილება. სხვაგვარად მაღალრისკიანი ურთიერთობა ერთ ქვეყანაში დაიწყება და მეორეში გაგრძელდება იმ კონტროლის გარეშე, რომელიც პირველს ჰქონდა.
მაღალი რისკის იურისდიქციები
მუხლი 19 განსაზღვრავს: მაღალი რისკის იურისდიქციაა ქვეყანა ან ტერიტორია, სადაც ფულის გათეთრების ან ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის სისტემას სერიოზული ნაკლოვანებები აქვს. ნუსხას ამტკიცებს საქართველოს ეროვნული ბანკი სამსახურის წარდგინებით და საჭიროების შემთხვევაში მასში ცვლილებებს შეაქვს. ანგარიშვალდებულმა პირმა იმ პირის მიმართ, რომლის ადგილსამყოფელიც ასეთ იურისდიქციაშია, უნდა განახორციელოს რისკის, საქმიანი ურთიერთობისა და გარიგების პროპორციული გაძლიერებული ღონისძიებები.
ჩარჩო კონკრეტულ შემთხვევებსაც მოიცავს: როცა კლიენტი მაღალი რისკის იურისდიქციაში რეგისტრირებული იურიდიული პირია, მისი საქართველოში რეგისტრირებული ფილიალი, ან მისი მართვა ან ოპერირება იქედან ხდება; როცა კლიენტის რეგისტრაცია ან/და ფაქტობრივი საცხოვრებელი იქაა; და როცა გარიგება ისეთი ფინანსური ინსტიტუტის მეშვეობით იდება, რომლის ადგილსამყოფელიც იმ იურისდიქციაშია. გამონაკლისებიც არსებობს: ქართველი მოქალაქის ან ბინადრობის ნებართვის მქონე უცხოელის შემთხვევაში გაძლიერება აუცილებელი არ არის; ასევე მაშინ, როცა იმ იურისდიქციაში მყოფი ფინანსური ინსტიტუტი ქართულის შვილობილია და ჯგუფის დონეზე შესაბამისობის კონტროლის სისტემა რისკების მართვას უზრუნველყოფს. საერთაშორისო ბლოკი კი — ფინანსური ქმედების სპეციალური ჯგუფის საჯარო განცხადებები — კომპეტენტური ორგანოს ღონისძიების ცალკე საფუძველია.
შესაბამისობის კონტროლი ჯგუფის დონეზე
მუხლი 30 ცენტრალურ ნორმაა: ანგარიშვალდებული პირი, რომელიც საქართველოში რეგისტრირებული სათავო საწარმოა, ვალდებულია დანერგოს ჯგუფის დონეზე შესაბამისობის კონტროლის სისტემა, რომელიც განსაზღვრავს ჯგუფის წევრებს შორის ინფორმაციის გავრცელების წესებს; სისტემის ფუნქციონირებისთვის პასუხისმგებელი პირისთვის ან ერთეულისთვის კლიენტების, ბენეფიციარ მესაკუთრეებისა და გარიგებების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების წესებს; და კონფიდენციალურობის დაცვის მექანიზმებს.
სისტემის შიგნით ინფორმაციის ნაკადის დიზაინიც არანაკლებ მნიშვნელოვანია: უჩვეულო გარიგების შესწავლა, საეჭვო გარიგების გამოვლენა და რისკების შეფასება მხოლოდ მაშინ მუშაობს, როცა ჯგუფის ყველა წევრიდან მიმდინარე მონაცემები ერთ ანალიტიკურ ცენტრში იკრიბება. ამას ორი გადამწყვეტი დებულება ავსებს: სხვა იურისდიქციაში რეგისტრირებულმა შვილობილმა საწარმომ ან ფილიალმა ქართული კანონის მოთხოვნები უნდა შეასრულოს, თუ ადგილსამყოფელ იურისდიქციაში მოქმედი კანონმდებლობა ნაკლებად მკაცრია; და თუ ის იურისდიქცია ამ მოთხოვნების შესრულებას ზღუდავს, ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია საზედამხედველო ორგანოს დროულად მიაწოდოს ინფორმაცია და დამატებითი ზომები მიიღოს. ზომების არასაკმარისობისას საზედამხედველო ორგანოს უფლება აქვს მოითხოვოს შვილობილის ან ფილიალის საქმიანობის შეზღუდვა ან შეწყვეტაც კი.
პრაქტიკა აჩვენებს, რომ ასეთი სისტემების სუსტი ადგილი ნორმები კი არა, შესრულებაა: ადგილობრივი გუნდები ჯგუფურ სტანდარტს უცხო ტვირთად აღიქვამენ და პარალელურ ჩანაწერებს აწარმოებენ. გამოსავალი ის არის, რომ ერთიანი სისტემა დოკუმენტად კი არა, სამუშაო ინსტრუმენტად იყოს: კლიენტების საერთო ბაზა, გაძლიერებულ ღონისძიებებზე გამჭოლი რიგები და ხელმძღვანელობის გადაწყვეტილებათა ერთიანი ჟურნალი. მაშინ შესაბამისობა ცალკეული თანამშრომლის შემართებაზე აღარ არის დამოკიდებული და არქიტექტურის თვისებად იქცევა.
ხშირად დასმული კითხვები
რას მოითხოვს მაღალრისკიანი კლიენტი?
დამატებით ინფორმაციას ქონებასა და საქმიანობაზე, განახლების სიხშირის ზრდას, გარიგებათა მიზნების დასაბუთებას და ხელმძღვანელობის ნებართვას ურთიერთობის დასაწყებად ან გასაგრძელებლად.
საიდან იგებს ანგარიშვალდებული პირი მაღალი რისკის იურისდიქციებს?
ეროვნული ბანკის მიერ დამტკიცებული ნუსხიდან, რომელიც სამსახურის წარდგინებით განახლებას ექვემდებარება.
როგორ ვრცელდება ქართული მოთხოვნები უცხოურ შვილობილებზე?
ჯგუფის დონის სისტემით: სადაც ადგილობრივი სამართალ ნაკლებად მკაცრია, ქართული სტანდარტი გამოიყენება; სადაც ზღუდავს — საზედამხედველო ორგანოს ინფორმირება და დამატებითი ზომები საჭიროა.
შეიძლება თუ არა ფილიალის შეწყვეტის მოთხოვნა?
დიახ — ზომების არასაკმარისობისას საზედამხედველო ორგანო უფლებამოსილია მოითხოვოს შვილობილის ან ფილიალის საქმიანობის შეზღუდვა ან შეწყვეტა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენ ავაწყობთ მულტი-იურისდიქციურ გამოვლენისა და აღკვეთის ერთიან სისტემას: რისკების შეფასება, გაძლიერებული ღონისძიებების პროცედურები, ჯგუფის დონის კონტროლის დებულებები და საზედამხედველო კომუნიკაციის წესი. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — მრავალი იურისდიქცია ერთ სტრუქტურაში მხოლოდ ერთიანი სისტემით მართავს.