საგამომცემლო სამართალი ეყრდნობა საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ კანონს: წიგნის, ჟურნალის ან ციფრული გამოცემის თითოეული ეტაპი — მანუსკრიპტიდან ბეჭდურ ან ელექტრონულ ეგზემპლარამდე — სწორედ ამ კანონის ნორმებით მოწესრიგდება. გამომცემლისთვის გადამწყვეტია ოთხი საკითხი: რა ითვლება დაცულ ობიექტად, რომელ კატეგორიებს ფარავს დაცვა, როგორ წარმოიშობა საავტორო უფლება და ვინ ითვლება ავტორად. ქვემოთ განვმარტავთ ამ საფუძვლებს კანონის მეხუთე, მეექვსე, მეცხრე და მეათე მუხლების მიხედვით.
რა არის საავტორო უფლების ობიექტი
მეხუთე მუხლის თანახმად, საავტორო უფლება ვრცელდება მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებებზე, რომლებიც ინტელექტუალურ-შემოქმედებითი საქმიანობის შედეგს წარმოადგენს, განურჩევლად ნაწარმოების დანიშნულებისა, ავკარგიანობისა, ჟანრისა, მოცულობისა, გამოხატვის ფორმისა და საშუალებისა. ეს ნიშნავს, რომ დაცვისთვის მნიშვნელობა არ აქვს იმას, არის თუ არა ტექსტი სალიტერატურო შედევრი — საკმარისია, ის შემოქმედებითი შრომის შედეგი იყოს. უფლება ვრცელდება ნაწარმოებზე, რომელიც ობიექტური ფორმით არსებობს, მიუხედავად იმისა, მოხდა თუ არა მისი გამოცემა ან საჯარო გაცნობა.
ამასთან, საავტორო უფლება არ ვრცელდება იდეებზე, მეთოდებზე, პროცესებზე, სისტემებზე, საშუალებებზე, კონცეფციებზე, პრინციპებზე, აღმოჩენებსა და ფაქტებზე, მაშინაც კი, თუ ისინი გამოხატულია, აღწერილია ან ახსნილია ნაწარმოებში. გამომცემლისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ თემა, სიუჟეტის კონცეფცია ან ინფორმაციული მასალა საკუთრად არავის ეკუთვნის — დაცვას მხოლოდ კონკრეტული ფორმა, ტექსტი როგორც ასეთი, ითხოვს.
ნაწარმოებთა კატეგორიები გამომცემლობაში
მეექვსე მუხლი ჩამოთვლის ობიექტებს, რომლებიც საგამომცემლო პრაქტიკაში ყველაზე ხშირად გვხვდება: ლიტერატურული ნაწარმოებები — წიგნი, ბროშურა, სტატია, კომპიუტერული პროგრამა; დრამატული და სასცენო ნაწარმოებები; მუსიკალური ნაწარმოებები ტექსტით ან უტექსტოდ; ფოტოგრაფიული ნაწარმოებები; რუკები, გეგმები და ილუსტრაციები; გადამუშავებული ნაწარმოებები — თარგმანი, ადაპტაცია, მიმოხილვა, კომპილაცია; აგრეთვე შედგენილი ნაწარმოებები — კრებული, ენციკლოპედია, ანთოლოგია, მონაცემთა ბაზა — რომლებიც მასალის შერჩევისა და განლაგების მიხედვით შემოქმედებითი შრომის შედეგია.
მნიშვნელოვანია ორი წესი: გადამუშავებულ და შედგენილ ნაწარმოებთა დაცვა ხორციელდება ორიგინალური ნაწარმოების თანაბრად, ხოლო კომპიუტერული პროგრამის დაცვა ვრცელდება ყველა სახის პროგრამაზე, ოპერაციული სისტემების ჩათვლით, ნებისმიერი ენითა და ფორმით — საწყისი ტექსტისა და ობიექტური კოდის ჩათვლით. თარგმანი და ელექტრონული ბაზა ამდენად სრულფასოვანი ობიექტებია, რამდენადაც თავად ორიგინალი.